Quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU, phát triển thủy sản bền vững

Ngày 14-8, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai (phường Quy Nhơn), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh tổ chức Hội nghị toàn quốc triển khai Quyết định số 1516/QÐ-TTg ngày 10-8-2026 của Thủ tướng Chính phủ về khắc phục khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) sau đợt thanh tra lần thứ 5 về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU), đồng thời triển khai Tháng cao điểm chống khai thác IUU.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về IUU và Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Mah Tiệp đồng chủ trì hội nghị.

Chuyển từ “đã triển khai” sang “đã thực thi”

Sau nhiều năm triển khai các giải pháp chống khai thác IUU, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ đã đề ra mà phải chứng minh bằng kết quả thực tế. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây cũng là yêu cầu cốt lõi trong Kế hoạch hành động thực hiện các biện pháp khắc phục khuyến nghị của EC tại đợt thanh tra lần thứ 5, do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký ban hành tại Quyết định số 1516/QĐ-TTg.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường tặng cờ Tổ quốc và quà cho 20 ngư dân tiêu biểu trong tham gia chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Ảnh: Ngọc Tú

Kế hoạch đặt mục tiêu khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế; thực hiện đầy đủ, thực chất các khuyến nghị của EC; tạo chuyển biến căn bản trong quản lý nghề cá, ngăn chặn và tiến tới chấm dứt khai thác IUU. Đồng thời, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, dữ liệu và bằng chứng thực thi để làm việc với EC, quyết tâm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” trong năm 2026, hướng tới xây dựng ngành thủy sản minh bạch, có trách nhiệm và bền vững.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dù công tác chống khai thác IUU đạt những kết quả nhất định song vẫn chưa đủ để chứng minh các tồn tại EC chỉ ra đã được khắc phục thực chất, ổn định và bền vững. Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển từ “đã triển khai” sang “đã thực thi và có kết quả”, lấy dữ liệu điện tử, kết quả thực tế và hồ sơ kiểm chứng làm thước đo.

Tháng cao điểm chống khai thác IUU diễn ra từ ngày 15-8 đến 15-9 tập trung vào 10 nhiệm vụ trọng tâm: Kiểm soát tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến; cập nhật dữ liệu chuyến biển trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT); quản lý truy xuất nguồn gốc tại DN; theo dõi dữ liệu thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS); xử lý các trường hợp vi phạm VMS trong 60 ngày; ngăn chặn, xử lý tàu cá bị nước ngoài bắt giữ, xử lý; báo cáo kết quả hằng tuần; kiểm tra, giám sát; xây dựng kế hoạch hành động cụ thể.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng phát biểu chỉ đạo tại hội nghị. Ảnh: Hồng Thương

Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu các địa phương xây dựng kế hoạch theo phương châm “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả; bảo đảm kinh phí, nhân lực, trang thiết bị; kiểm tra, giám sát và tổng hợp kết quả thực hiện đến ngày 15-9-2026, gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 20-9-2026.

Một trong những điểm nghẽn được chỉ ra là sự phối hợp, liên thông giữa các cơ quan, nhất là trong kiểm soát tàu cá xuất, nhập cảng. Do đó, cần sớm hoàn thành kết nối, đồng bộ các phần mềm, hướng tới việc ngư dân chỉ sử dụng một ứng dụng eCDT để thực hiện các thủ tục liên quan đến tàu cá. Cùng với đó là quy định rõ việc cập nhật, quản lý, khai thác và trách nhiệm của từng đơn vị đối với cơ sở dữ liệu nghề cá, bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác và được chia sẻ thông suốt.

Siết chặt quản lý đội tàu

Tỉnh Gia Lai hiện có 5.738 tàu cá từ 6 m trở lên, trong đó, 3.138 tàu hoạt động vùng khơi; 3.339 tàu đã lắp đặt VMS, với 100% tàu từ 15 m trở lên đang hoạt động được giám sát. Tỉnh hỗ trợ 50% chi phí lắp đặt VMS cho 206 tàu dưới 15 m có nguy cơ cao. Đối với nhật ký khai thác điện tử, 3.470/3.950 tàu từ 12 m trở lên đã cài đặt và sử dụng.

Thực hiện chủ trương giảm cường lực khai thác, đến nay, Gia Lai đã giải bản 230 tàu cá với kinh phí hỗ trợ hơn 46,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, từ tháng 6.2024 đến nay, không có tàu cá của tỉnh bị nước ngoài bắt giữ.

Cán bộ Đồn Biên phòng Cát Khánh (xã Đề Gi) vận động ngư dân tham gia bảo vệ chủ quyền trên biển. Ảnh: Hồng Thương

Theo ông Trần Quốc Khánh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Gia Lai kiến nghị Trung ương tiếp tục hỗ trợ nguồn lực để giảm cường lực khai thác, giải bản tàu cá, chuyển đổi, đào tạo nghề cho ngư dân; tăng cường chia sẻ, kết nối dữ liệu nghề cá giữa các địa phương; mở rộng chính sách hỗ trợ lắp đặt VMS đối với nhóm tàu từ 12 - 15 m có nguy cơ cao.

Tỉnh cũng đề nghị tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biển; xây dựng nền tảng quản lý nghề cá dùng chung, nâng cao chất lượng, tính ổn định của dịch vụ VMS, góp phần quản lý đội tàu chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả hơn.

Cán bộ Đồn Biên phòng Cát Khánh (xã Đề Gi) vận động ngư dân tham gia bảo vệ chủ quyền trên biển. Ảnh: ĐVCC

Dịp này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tặng cờ Tổ quốc và quà cho 20 ngư dân tiêu biểu trong phòng, chống khai thác IUU tại Gia Lai. Là ngư dân được nhận quà, ông Nguyễn Văn Thượng (khu phố Lâm Trúc 2, phường Hoài Nhơn) mong công tác tuyên truyền được triển khai sát thực tế hơn, nhất là với những quy định dễ nhầm lẫn; đồng thời đề nghị cơ quan quản lý tiếp tục đồng hành, tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi trong tiêu thụ sản phẩm để ngư dân yên tâm bám biển, phát triển kinh tế và thực hiện tốt trách nhiệm chống khai thác IUU.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh chủ trì hội nghị. Ảnh: Hồng Thương

Tái cơ cấu để nâng giá trị, bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Chiều cùng ngày, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Hội nghị sơ kết thực hiện Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025; triển khai phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp giai đoạn 2026 - 2030.

Theo ông Phạm Quang Toản - Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, giai đoạn 2021 - 2025, ngành thủy sản từng bước đổi mới tổ chức sản xuất, nâng cao hiệu quả nuôi trồng, khai thác, phát triển chế biến, mở rộng thị trường và hiện đại hóa quản lý theo hướng có trách nhiệm, bền vững. Trung ương đã tham mưu phê duyệt 2 quy hoạch, 4 chương trình và nhiều đề án trọng điểm về nuôi biển, chuyển đổi nghề, chế biến, chống khai thác IUU.

Công tác bảo vệ, phát triển nguồn lợi cũng được chú trọng với 7 khu bảo tồn biển, 125 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản được thiết lập; mỗi năm thả khoảng 50 triệu con giống vào thủy vực tự nhiên; đẩy mạnh đồng quản lý, giao quyền cho cộng đồng tại nhiều địa phương. Đáng chú ý, nuôi trồng thủy sản được xác định là trụ cột để tăng sản lượng, nâng chất lượng và giảm áp lực khai thác tự nhiên với việc đẩy mạnh nhiều mô hình nuôi áp dụng kỹ thuật tiên tiến.

Tỉnh đang khuyến khích người dân ứng dụng công nghệ tiên tiến trong nuôi thủy sản. Ảnh: Đức Thuỵ

Giai đoạn 2026 - 2030, ngành thủy sản định hướng phát triển theo phương châm “Xanh - sạch - có trách nhiệm”, gắn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với bảo vệ, tái tạo nguồn lợi và đa dạng sinh học; tập trung vào nuôi biển, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số. Ngành đặt mục tiêu tăng trưởng giá trị sản xuất thủy sản từ 3 - 4%/năm, tổng sản lượng đạt 9,8 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt từ 14 - 16 tỷ USD và giải quyết việc làm cho trên 3,5 triệu lao động.

Tại Gia Lai, Đề án phát triển thủy sản bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2050 đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm đội tàu còn 3.800 chiếc, sản lượng khai thác đạt 250 nghìn tấn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, giảm tổn thất sau thu hoạch và hình thành chuỗi liên kết từ khai thác đến tiêu thụ.

Cảng cá Tam Quan (phường Hoài Nhơn Bắc) đang được xây dựng theo hướng cảng cá thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Ảnh: Phan Tuấn

Nuôi trồng thủy sản được định hướng phát triển theo công nghệ cao, an toàn sinh học với mục tiêu 8.400 ha, sản lượng 46.500 tấn; nuôi biển đạt 8.000 tấn/năm. Cảng cá Tam Quan được xây dựng theo hướng cảng cá thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, hướng tới trung tâm đấu giá cá ngừ đại dương…

Các lực lượng chức năng tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm soát chặt trên biển. Ảnh: N.T

Từ giảm cường lực khai thác, kiểm soát đội tàu đến phát triển nuôi trồng công nghệ cao, ứng dụng số và phục hồi nguồn lợi, những nhiệm vụ trước mắt trong chống khai thác IUU đang được đặt trong quá trình tổ chức lại ngành thủy sản. Đây cũng là hướng đi để nghề cá từng bước chuyển từ khai thác theo chiều rộng sang nâng giá trị, bảo vệ nguồn lợi và phát triển bền vững.