Quy hoạch không gian đa tầng thống nhất
Dự thảo Luật Phát triển đô thị đề xuất chỉ lập một quy hoạch tổng thể thành phố, tích hợp, lồng ghép, thay thế quy hoạch thành phố, quy hoạch chung thành phố. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp tổ chức, khai thác không gian đô thị hiệu quả hơn.
Tầng hầm ga Bến Thành của tuyến metro số 1 (ẢNH: HOÀNG HÙNG)
Nền tảng cho chiến lược thống nhất về phát triển đô thị
Theo dự thảo luật, quy hoạch tổng thể thành phố được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa quan điểm, tầm nhìn, mục tiêu phát triển của quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng. Việc thiết kế quy hoạch tổng thể thành phố không đơn thuần tập hợp những quy hoạch hiện có, mà còn là tích hợp khối lượng lớn thông tin, dữ liệu vào một hệ thống đồng bộ và hợp lý, làm nền tảng cho chiến lược thống nhất về phát triển đô thị.
Dự thảo luật khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư những dự án khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao. Việc quy hoạch, phân vùng chức năng cũng được đặt ra nhằm quản lý, đầu tư xây dựng, sử dụng không gian đa tầng một cách bài bản.
Cách tiếp cận này mở ra không gian phát triển mới cho đô thị, cho phép khai thác những không gian chưa được sử dụng hoặc chưa được quản lý đầy đủ. Các tầng không gian có mối liên hệ mật thiết với nhau trong tổng thể đô thị nên không thể quản lý riêng rẽ. Trong đó, ở tầng không gian ngầm, hệ thống metro, bãi giữ xe ngầm... phải được đặt trong mối liên hệ với các công trình khác. Với không gian trên mặt đất, nhà ở và các công trình nên được bố trí hài hòa với cảnh quan, phục vụ tốt cho đô thị.
Ở không gian tầm thấp, hoạt động của thiết bị bay không người lái (drone) và những dịch vụ logistics đòi hỏi phân luồng, xác định độ cao, hành lang bay và được quản lý bằng công nghệ thông minh. Mục tiêu cuối cùng của việc kết nối những tầng không gian này là vừa nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác thêm nguồn lực, vừa phục vụ tốt hơn cuộc sống người dân.
Kết nối các công trình trong không gian ngầm
Phát triển không gian ngầm là xu hướng tất yếu khi quỹ đất ngày càng hạn hẹp, trong khi nhu cầu về giao thông, thương mại và không gian công cộng không ngừng gia tăng. Trung tâm TPHCM đã có một số không gian ngầm như tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) và tầng hầm của nhiều cao ốc, văn phòng, trung tâm thương mại.
Tuy nhiên, từng công trình này hoạt động chưa có sự liên thông. Nếu hình thành những tổ hợp ngầm với tính kết nối cao, người dân có thể đi từ nhà ga metro đến tầng hầm các tòa nhà một cách thuận tiện, an toàn. Để hiện thực hóa ý tưởng này, ngay từ khâu thiết kế, nên tính toán sẵn khả năng kết nối tầng hầm các công trình cao tầng trong khu vực trung tâm với hệ thống không gian ngầm chung.
Cải thiện cách thức quản lý
Cơ chế quản lý và quyền sử dụng đối với từng tầng không gian cũng nên được xác lập rõ ràng. Chẳng hạn, quy định cụ thể hơn về độ sâu, mức độ cho phép sử dụng không gian ngầm; xác định rõ phạm vi, quyền, trách nhiệm và điều kiện khai thác không gian tầm thấp, tầm cao...
Bên cạnh đó, cơ chế huy động nguồn lực phù hợp cũng là một trong những vấn đề cần quan tâm. Mô hình đối tác công - tư (PPP) cùng nhiều cơ chế đặc thù có thể giúp thu hút nguồn lực xã hội bổ trợ cho ngân sách công; khắc phục tình trạng dự án kéo dài, chậm triển khai, làm ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư và niềm tin của người dân, doanh nghiệp.
Dòng vốn tư nhân có thể tham gia vào nhiều cấu phần hạ tầng và dịch vụ đô thị như giao thông kết nối, logistics, tái phát triển các khu vực có tiềm năng. Khi được đặt trong một khung quy hoạch rõ ràng, sự tham gia này đem lại lợi ích chung cho các bên, giúp tăng hiệu quả khai thác quỹ đất đô thị, giảm áp lực cho nguồn lực công vốn có giới hạn.
Để quy hoạch tổng thể đi vào thực tiễn, nên tiếp tục cải thiện cách thức quản lý phù hợp với quy hoạch tích hợp - vốn đòi hỏi cơ chế phối hợp đa ngành. Mỗi dự án không còn là công việc riêng của một sở, ngành, đơn vị mà cần sự tham gia, phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa nhiều cơ quan. Các sở, ngành, đơn vị có nhiệm vụ cập nhật dữ liệu vào một hệ thống để sử dụng chung và chuẩn bị nhân lực đủ năng lực về công nghệ.
Ông ĐỖ ĐỨC HIỂN, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội:
Chủ động xây dựng chính sách phát triển nhà ở
Trong nhiều năm qua, việc mở rộng không gian đô thị của TPHCM chưa thực sự đồng bộ với chỉnh trang đô thị. TPHCM vẫn phải giải quyết hàng loạt vấn đề như nhà ở, cải tạo chung cư cũ, ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Những vấn đề này tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân. Dự thảo Luật Phát triển đô thị có bước tiến đáng chú ý khi hướng tới xây dựng một quy hoạch tổng thể, thống nhất cho thành phố, qua đó cụ thể hóa các mục tiêu, định hướng phát triển trong dài hạn.
Trên cơ sở quy hoạch tổng thể, thành phố được chủ động hơn trong việc ban hành cơ chế, chính sách khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao, đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu phát triển và quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Dự thảo luật cũng tạo thêm cơ sở để thành phố chủ động xây dựng các chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp, nhà lưu trú công nhân; cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ; chỉnh trang, tái thiết các khu đô thị, khu dân cư và hệ thống kênh rạch.
Đây là những vấn đề thành phố đã triển khai trong nhiều năm nhưng tiến độ còn chậm, một phần do thiếu cơ chế đủ mạnh và chính sách đủ hấp dẫn để huy động nguồn lực xã hội. Song song với việc trao quyền chủ động lớn hơn, dự thảo luật cũng đặt ra cho thành phố trách nhiệm lớn hơn. Nếu được Quốc hội thông qua, hiệu quả của luật phụ thuộc vào năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền thành phố. Khi các quy định mới được triển khai hiệu quả, TPHCM sẽ có thêm công cụ để tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm, huy động tốt hơn các nguồn lực để cải thiện rõ rệt chất lượng sống của người dân.
Ông HOÀNG MINH TRÍ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM:
Tích hợp quy hoạch, giảm chồng chéo
Việc tích hợp quy hoạch thành phố và quy hoạch chung thành phố vào quy hoạch tổng thể TPHCM, như dự thảo Luật Phát triển đô thị đề xuất, sẽ phần nào khắc phục được sự chồng chéo nội dung; hình thành cách nhìn thống nhất, khoa học hơn về mối quan hệ giữa định hướng phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức không gian đô thị.
Dự thảo luật cũng trao thẩm quyền cho HĐND thành phố quy định nội dung, thành phần hồ sơ, định mức chi phí, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch tổng thể và điều chỉnh quy hoạch tổng thể.
Để quy hoạch tổng thể và điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố phù hợp với thực tế cũng như khả thi hơn, dự thảo luật yêu cầu lấy ý kiến của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh liền kề, cộng đồng dân cư, các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan trước khi phê duyệt.
Đây là giải pháp quản lý chặt chẽ, khoa học; vừa đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền, vừa đảm bảo việc thực hiện thẩm quyền được kiểm soát trong khuôn khổ pháp luật. Dự thảo luật cũng đề xuất quy định cụ thể việc quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao phù hợp với quy hoạch tổng thể thành phố. Việc điều chỉnh quy hoạch những không gian này cũng phải lấy ý kiến của các bộ, ngành, cộng đồng dân cư, các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan.
Đồ án quy hoạch tổng thể TPHCM dự kiến xác định rõ nhiều không gian đô thị với chức năng khác nhau: không gian ngầm gồm hệ thống metro, tầng hầm của các công trình; không gian cây xanh công cộng; không gian cây xanh ven sông; không gian công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị; khu vực dự trữ...
Việc đưa vào dự thảo Luật Phát triển đô thị nội dung khuyến khích đầu tư vào nhiều loại không gian, hạ tầng kỹ thuật đô thị và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân là cơ sở để thành phố cụ thể hóa cơ chế quản lý, khai thác từng loại không gian.
Khi triển khai đồng bộ các quy định, quy hoạch tổng thể thành phố có thể trở thành công cụ kết nối giữa định hướng phát triển kinh tế - xã hội với tổ chức không gian đô thị, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất, hạ tầng và các nguồn lực phát triển.