Quảng Trị tìm giải pháp căn cơ xóa vùng 'trắng' nước sạch nông thôn

Công trình nước tự chảy xuống cấp

Xã Nam Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị hiện có 5 công trình nước tự chảy. Tuy nhiên, sau khoảng 20 năm vận hành, các công trình đã xuống cấp rõ rệt. Dưới tác động của thời gian, thiên tai và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, nhiều công trình không còn phát huy hiệu quả như trước.

Theo UBND xã Nam Ba Đồn, địa phương hiện có khoảng 500 hộ dân thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô. Phần lớn các hộ nằm ở khu vực cao, trong khi hệ thống cấp nước hiện có không đủ khả năng đưa nước đến các khu vực này.

Trao đổi với PV, ông Nguyễn Văn Khánh, Chủ tịch UBND xã Nam Ba Đồn, cho biết: "Trước thực trạng trên, chúng tôi đã kiến nghị UBND tỉnh đầu tư, hỗ trợ kinh phí để nâng cấp các bể chứa nước tại các khe suối, qua đó đảm bảo nguồn nước sinh hoạt cho người dân".

Tại xã miền núi Tân Thành, tỉnh Quảng Trị, tình trạng thiếu nước sinh hoạt cũng đang diễn ra. Ông Đinh Thanh Quỳnh, Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Tân Thành, cho biết địa phương hiện có 4 công trình nước tự chảy. Tuy nhiên, một số công trình đã xuống cấp, trong khi có công trình dù mới được xây dựng nhưng nguồn nước không đủ đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân.

Do thiếu nước đầu nguồn nên công trình nước sạch tự chảy ở thôn Hóa Thanh, xã Tân Thành vẫn hoạt động không hiệu quả.

Tại công trình cấp nước Khe Giàn phục vụ 136 hộ dân được xây dựng từ lâu, chưa được tu sửa, nâng cấp nên hoạt động không hiệu quả. Bể thu nước bị bồi lắng, nước yếu, không đáp ứng nhu cầu. Người dân thường xuyên tổ chức nạo vét nhưng tình hình không được cải thiện đáng kể.

Hay công trình cấp nước thôn Hóa Thanh mới được xây dựng năm 2024, với tổng mức đầu tư 4 tỷ đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021- 2025 cũng rơi vào tình trạng tương tự.

Bà Cao Thị Kiều, Trưởng thôn Hóa Thanh chia sẻ với PV, trong thôn có 237 hộ sử dụng nguồn nước từ công trình nước tự chảy tập trung, nhưng trên thực tế nguồn nước chỉ đến được khoảng 100 hộ. Đặc biệt là những hộ ở vị trí cao hầu như không được hưởng lợi từ công trình nước này.

So với những xã trên, tình trạng thiếu nước sinh hoạt ở xã Dân Hóa còn cấp bách hơn do địa hình vùng núi cao. Theo thống kê của UBND xã, Dân Hóa hiện có 24 công trình nước tự chảy. Trong đó, 4 công trình hoạt động không ổn định do thiếu nước vào mùa hè, 11 công trình bị hư hỏng do thiên tai.

Trước sự tác động của thời gian, thiên tai và nhu cầu sử dụng ngày càng tăng, các công trình nước cũng đã không còn phát huy hiệu quả.

Những con số trên cho thấy các công trình nước tự chảy ở miền núi Quảng Trị phụ thuộc lớn vào nguồn nước khe, suối. Khi nguồn nước tự nhiên suy giảm, công suất cấp nước cũng giảm, thậm chí nhiều công trình không còn nước để vận hành.

Tình trạng thiếu nước sạch kéo dài ảnh hưởng đáng kể đến đời sống người dân, trong khi nguồn lực địa phương còn hạn chế. Trước mắt, chính quyền các xã triển khai nhiều giải pháp như sửa chữa công trình hư hỏng, tìm nguồn nước mới, khoan giếng. Về lâu dài, các địa phương mong muốn được hỗ trợ đầu tư hệ thống cấp nước sạch ổn định, bền vững.

Các bể chứa nước cạn trơ đáy.

Tại Dân Hóa, hiện có 11 công trình nước tự chảy hư hỏng do thiên tai, không còn hoạt động. Tuy nhiên, nguồn lực cấp xã khó đáp ứng yêu cầu đầu tư. UBND xã Dân Hóa đã kiến nghị Sở Tài chính tham mưu UBND tỉnh hỗ trợ kinh phí sửa chữa, nâng cấp các công trình nước.

Địa phương cũng đề xuất đầu tư dự án nước Dân Hóa phục vụ khu vực trung tâm xã và vùng phụ cận. Dự án gồm công trình thu nước, bể chứa, bể xử lý nước đạt quy chuẩn và hệ thống đường ống truyền tải, phân phối đến các khu dân cư.

Lộ trình chuyển dịch và giải pháp dài hơi

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Quảng Trị, kết quả Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch nông thôn năm 2025 cho thấy, tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn trên địa bàn tỉnh mới đạt khoảng 64,3%.

Trong đó, 40,4% hộ sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung, 23,9% sử dụng từ công trình cấp nước quy mô hộ gia đình. Đáng chú ý,  35,7% hộ dân vẫn chưa được tiếp cận nguồn nước sạch đạt quy chuẩn.

Có tới 35,7% hộ dân ở nông thôn vẫn chưa được tiếp cận nguồn nước sạch đạt quy chuẩn.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Sở NN&MT tỉnh Quảng Trị đã tham mưu UBND tỉnh tổng hợp danh mục các dự án ưu tiên đầu tư trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, đồng thời đề xuất huy động nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi và các nguồn vốn hợp pháp khác, khoảng 2,520 tỷ đồng để triển khai.

Nguồn lực được ưu tiên cho các địa phương chưa có công trình cấp nước tập trung hoặc có tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch còn thấp, các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và khu vực thường xuyên thiếu nước sinh hoạt.

Theo lộ trình, giai đoạn 2026-2027 sẽ hoàn thành Đề án phát triển cấp nước sạch tỉnh Quảng Trị, cập nhật hiện trạng và ưu tiên sửa chữa các công trình xuống cấp, đầu tư cấp bách tại những khu vực thiếu nước sinh hoạt.

Giai đoạn 2027-2029, tỉnh sẽ triển khai các dự án thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn, các dự án ODA và các nguồn vốn hợp pháp khác, đồng thời mở rộng hệ thống cấp nước liên xã, liên vùng nhằm nâng tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn theo mục tiêu đề ra.

Từ năm 2030, Quảng Trị đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện hệ thống cấp nước sạch nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết: "Trước mắt, ưu tiên huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hiện có, đề nghị các địa phương chủ động bố trí kinh phí từ nguồn chi thường xuyên, nguồn thu của đơn vị quản lý (nếu có) và các nguồn kinh phí hợp pháp khác để thực hiện công tác duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa công trình;

Đồng thời rà soát, tổng hợp nhu cầu sửa chữa lớn, nâng cấp các công trình xuống cấp để tham mưu UBND tỉnh ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công và huy động các nguồn lực hợp pháp khác triển khai thực hiện".