Quản lý sức khỏe chủ động từ tuổi 40

Tuổi 40 là thời điểm thích hợp để theo dõi sức khỏe, phòng ngừa  bệnh tật (ảnh minh họa).

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng - Trung tâm Oxy cao áp Việt Nga, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp, sau tuổi 40, cơ thể bắt đầu có nhiều thay đổi mà người trong cuộc không phải lúc nào cũng nhận ra. Huyết áp có thể tăng dần, đường huyết nhích lên, mỡ máu xấu đi, gan nhiễm mỡ tiến triển, trong khi khối cơ bắt đầu giảm nếu không được duy trì bằng vận động và dinh dưỡng phù hợp.

Chỉ số đầu tiên cần được theo dõi là huyết áp. Đây là chỉ số đơn giản nhưng liên quan trực tiếp đến nhiều biến cố tim mạch nghiêm trọng. Không ít người tăng huyết áp trong thời gian dài mà không có biểu hiện đặc biệt, chỉ đến khi xảy ra biến chứng mới biết mình đã mang bệnh từ lâu. Vì vậy, người từ tuổi 40 nên đo huyết áp định kỳ, ít nhất mỗi năm một lần; với người có huyết áp ở vùng ranh giới hoặc có yếu tố nguy cơ, việc theo dõi cần thường xuyên hơn.

Đường huyết cũng là chỉ số không nên bỏ qua. Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 đang có xu hướng xuất hiện sớm hơn, đặc biệt ở người thừa cân, ít vận động, ngủ kém hoặc ăn uống thất thường. Bên cạnh xét nghiệm đường huyết lúc đói, HbA1c là chỉ số giúp phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 - 3 tháng gần nhất, từ đó giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ dài hơn thay vì chỉ dựa vào một thời điểm xét nghiệm.

Mỡ máu cần được nhìn nhận đầy đủ thông qua các thành phần như cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride. Nhiều người cho rằng không béo thì không lo mỡ máu, nhưng thực tế mỡ máu xấu và mỡ nội tạng có thể tăng âm thầm dù cân nặng chưa thay đổi nhiều. Với người châu Á, vòng eo là tín hiệu rất quan trọng. Vòng eo tăng có thể là dấu hiệu sớm của nguy cơ rối loạn chuyển hóa, ngay cả khi chỉ số cân nặng chưa vượt ngưỡng.

Gan và thận cũng cần được kiểm tra định kỳ. Ở tuổi trung niên, gan nhiễm mỡ không còn là tình trạng hiếm gặp, nhất là ở người ăn nhiều tinh bột, uống rượu bia, tăng cân hoặc có kháng insulin. Các xét nghiệm như men gan, creatinine máu, eGFR, cùng siêu âm bụng có thể giúp phát hiện bất thường trước khi cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Tuổi 40 cũng là thời điểm cần quan tâm hơn đến tầm soát ung thư và các bệnh lý tiến triển âm thầm. Ở phụ nữ, chụp nhũ ảnh là một trong những việc nên được nghĩ tới từ mốc tuổi này, bởi ung thư vú nếu phát hiện sớm có thể điều trị hiệu quả hơn nhiều. Giai đoạn đầu, bệnh thường không đau, không sờ thấy khối bất thường rõ ràng và cũng không gây thay đổi đáng kể trong sinh hoạt.

Ung thư cổ tử cung cũng là bệnh có thể phòng ngừa và phát hiện sớm nếu phụ nữ tầm soát đúng lịch. Xét nghiệm Pap smear hoặc HPV có vai trò quan trọng trong phát hiện tổn thương tiền ung thư, từ đó can thiệp trước khi bệnh tiến triển. Với những người có nguy cơ cao, tiền sử gia đình đặc biệt hoặc từng có bất thường trước đó, lịch tầm soát cần được bác sĩ cá thể hóa.

Với ung thư đại trực tràng, nhóm nguy cơ trung bình thường bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Tuy nhiên, người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp tuyến có thể cần kiểm tra sớm hơn. Theo các chuyên gia, sai lầm phổ biến là đợi đến khi có triệu chứng đường tiêu hóa rõ ràng mới đi khám. Trong nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa, phát hiện sớm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị.

Mắt cũng là cơ quan dễ bị bỏ quên. Từ tuổi 40, nhiều người bắt đầu gặp tình trạng nhìn gần kém, thường được cho là lão thị sinh lý. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm phù hợp để khám mắt nền, nhằm phát hiện sớm glôcôm, đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm và các tổn thương võng mạc khác.

Bên cạnh xét nghiệm và tầm soát, sức khỏe tuổi 40 còn phụ thuộc lớn vào lối sống. Sau tuổi này, khối cơ bắt đầu giảm dần nếu không tập luyện. Vì vậy, tập kháng lực đều đặn là thói quen rất cần thiết. Chế độ ăn cũng cần được điều chỉnh theo hướng bền vững.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, điều hợp lý nhất ở tuổi 40 là lập một hồ sơ sức khỏe cá nhân. Trong đó nên có các thông tin cơ bản như huyết áp, cân nặng, vòng eo, đường huyết, HbA1c, mỡ máu, men gan, chức năng thận, cùng lịch tầm soát phù hợp theo giới tính, tiền sử gia đình và bệnh nền.