Quà quê miệt biển

Nguyên liệu nấu canh cá nục với lá me. Ảnh minh họa

Ở cái miệt biển này, nói tới quà của mùa mưa làm sao thiếu được những con cá béo ngậy. Mưa về mang theo bao chất dinh dưỡng từ đất liền đổ ra biển tạo điều kiện cho sinh vật phù du phát triển làm mồi ngon cho các loài cá. Cá đầu mùa mưa thịt béo ngậy và thơm, không chát như cá tháng nắng. Những con cá óng ánh vẩy bạc nhìn thôi đã thấy thèm. Vừa khéo, tháng mưa cũng là lúc cây me vượt qua kì nắng hạn bắt đầu trổ lá non. Lá me non đem nấu canh với bất kì loài cá nào cũng đều ngon, nhưng đặc biệt hợp vị nhất là nấu cùng cá nục mộng. Con cá nục mộng chỉ cỡ hơn ngón tay, thon dài, xanh mướt. Cá này xương nhỏ, mềm, nên khi nấu canh với lá me có thể nhai luôn cả xương mà không sợ hóc. Ngày nắng mà có tô canh lá me non nấu cá nục mộng nêm chút hành quế thì còn gì bằng. Vừa ngon, vừa lành, vừa mát.

Nói đến lá me non thì nấu canh cá thôi là chưa hết công dụng. Cái vị chua của lá me nó thanh thanh, vừa vị chứ không chua đậm như me chín hay chua gắt như chanh. Người miệt biển sáng tạo nên một thứ nước chấm đặc biệt từ lá me non dùng để chấm cá lóc chiên xù, đó là nước mắm lá me non. Lá me đem giã nhuyễn thiệt nhuyễn, trộn nước mắm và ớt. Chỉ đơn giản vậy thôi mà khi chấm cùng cá lóc chiên xù thì ngon miễn bàn. Tôi đã đi nhiều nơi, ăn nhiều loại nước chấm, nhưng thứ nước chấm lá me non này thì đặc biệt chỉ dân xứ nầy mới dùng, mà đặc biệt hơn là chỉ hợp với cá lóc chiên xù. Những con cá lóc đầu mưa béo ngậy, có con còn ôm cả bụng trứng, làm sạch, đem chiên ngập dầu cho giòn rồi ăn cùng bánh tráng, rau sống, xoài sống bào và nước mắm lá me non. Đơn giản vậy thôi mà hợp vị lạ lùng. Món này trở thành đặc sản gây thương nhớ cho biết bao nhiêu người xa quê và bao du khách ghé thăm.

Đã nói đến món nước mắm lá me non thì không thể không nhắc đến nước mắm me chín. Món nước mắm me này được dùng trộn cá nướng. Cách làm thì vô cùng đơn giản, chỉ cần giã tỏi, ớt, đường cho nhuyễn rồi đem pha cùng nước mắm, sau đó cho thêm ít me chín nữa dầm cho nát ra là được. Như tôi đã nói ở trên, dân miệt này có cái hay là mỗi loại nước mắm chỉ thích hợp dùng cho một món mà thôi. Nước mắm me nầy chỉ hợp để trộn cùng cá nướng, rau sống, xoài sống. Cá trộn ngon nhất là cá đồng. Cá lóc, cá trắng đều ngon. Còn không thì cá khô cũng được. Cá khô chỉ, cá khô trích, khô cá nhồng… cá khô loại nào cũng được, chỉ cần nướng than đem xé nhỏ trộn rau sống, xoài sống bằm và nước mắm me thì ăn cơm cũng ngon mà lai rai vài ly cũng tuyệt. Bởi vậy, tôi thấy đàn ông xứ nầy bày nhậu cũng đơn giản. Người xách tới vài con cá khô, người nổi lửa nướng, người ra vườn hái ít rau thơm, vạn thọ. Người giã cối mắm me. Vậy là có dĩa mồi thơm lừng. Thêm chai rượu đế là lai rai tám chuyện đến tận khuya. Chồng tôi hay bảo, mồi nhậu thì không quan trọng lắm, quan trọng là anh em vui vẻ, tám dóc dăm ba chuyện cho quên mệt mỏi, dăm ba chén rồi ai về nhà nấy ngủ khỏe, mai lại đi làm. Cuộc sống đơn giản vậy thôi, lo chi cho mệt.

Có lẽ nhiều người sẽ cười: sống vậy hèn chi nghèo hoài. Cũng đúng, dân quê nghèo thiệt nhưng giàu tình nghĩa. Họ ăn mặc không hào nhoáng, đi xe cà tàng, vậy chớ thiệt tánh, có gì cũng san sẻ với nhau. Trong một cuộc rượu, họ không nói về dự án này, dự án nọ, tỷ này tỷ kia, họ chỉ kể những chuyện tầm phào rồi cười khà khà. Nhậu vài ly có hơi men lại ôm nhau hát hò. Vậy đó mà tối về họ ngủ thẳng giấc không phải trăn trở tính toán này nọ. Ngọn rau họ ăn trong vườn có sẵn, con cá họ ăn không tẩm ướp hóa chất, lời họ nói ra chẳng ẩn ý gì. Chân chất, thiệt thà như mảnh đất miệt biển này. Nhưng những con người chân chất ấy lại sáng tạo ra không biết bao nhiêu là món ngon. Điển hình là nước chấm. Nước mắm lá me non chỉ ngon khi ăn kèm cá lóc chiên xù. Nước mắm me chín chỉ ngon khi trộn cá khô. Nước mắm ăn bánh xèo phải xay cà chua luộc và ớt, pha với nước sôi và nước mắm cho loãng. Nước mắm ăn bánh hỏi phải nấu nước mắm chín pha với tỏi ớt giã, nước mắm chấm chả cá trích chiên phải giã từ đậu phộng rang, ớt và muối, nước mắm chấm cá nấu canh chua phải là mắm nhĩ cắt thêm vài lát ớt xiêm xanh, … Còn nhiều loại nữa, kể sao cho hết được. Nói về ẩm thực miệt biển thì nói hoài chẳng thể hết chuyện. Thế mới biết sức sáng tạo của người dân dồi dào biết bao. Cũng là con cá ấy thôi mà chế biến biết bao nhiêu món, rồi kết hợp với rau gì, nước chấm ra sao để được món ngon. Bởi vậy ai chê người dân quê chẳng biết gì thì hẳn đã quên mất những món mình ăn, nước mắm mình chấm là do ai tạo nên mất rồi. Bạn có thể đi khắp bốn biển năm châu, thưởng thức biết bao món ngon vật lạ, nhưng vị nước mắm nhĩ cá cơm thì chỉ có người dân miệt Phan Thiết mới muối ra hương vị đậm đà mà những người xa quê cứ nhớ thương hoài thương mãi mà thôi.

Ngân Kim .