Pokémon 30 tuổi: Cuộc chơi chưa bao giờ kết thúc

Một em nhỏ hóa trang thành Pikachu tại sự kiện Pokemon GO Tour ở Los Angeles ngày 20/2. Ảnh: AFP

Từ những đứa trẻ đổi bài trong sân trường đến các nhà đầu tư sẵn sàng trả hàng triệu USD cho một tấm thẻ nhỏ bằng lòng bàn tay, "cuộc săn quái vật bỏ túi" chưa bao giờ sôi động và phức tạp đến thế.

Bí quyết trường tồn

Để hiểu tại sao Pokémon vẫn còn đó sau 30 năm, cần quay lại điểm khởi đầu với một cậu bé mê bắt côn trùng ở ngoại ô Tokyo. Theo đài CNN, nhà sáng tạo Satoshi Tajiri đã lấy cảm hứng từ thú vui thời thơ ấu đó để tạo ra những sinh vật đầy màu sắc và kỳ ảo.

Ngày 27/2/1996, hai tựa game Pocket Monsters: Red; Pocket Monsters: Green ra mắt trên máy Nintendo Game Boy tại Nhật Bản, đánh dấu thời điểm khai sinh một đế chế. Chỉ trong ba năm, 151 sinh vật bỏ túi do họa sĩ Ken Sugimori vẽ tay đã chinh phục các sân trường toàn cầu qua truyện tranh anime và bộ thẻ bài sưu tầm.

Nhưng điều gì đã giữ cho ngọn lửa đó không tắt suốt ba thập kỷ? Theo AP, bà Heather Cole, trợ giảng chuyên ngành thiết kế game và truyền thông tương tác tại Đại học West Virginia (Mỹ), chỉ ra điểm cốt lõi: sức mạnh của thiết kế nhân vật và việc xây dựng thế giới xung quanh những nhân vật đó. Nói cách khác, Pokémon không bán sản phẩm, họ bán cảm xúc và ký ức.

Cơ chế đó được kiểm chứng qua nhiều lần hồi sinh ngoạn mục. Sau giai đoạn thoái trào đầu những năm 2000 vì cạnh tranh từ các trò chơi mới, Pokémon Go ra mắt tháng 7/2016 đã lập tức kéo cả thế giới ra đường, đạt 500 triệu lượt tải chỉ trong hai tháng, theo CNN. Rồi Covid-19 ập đến, thay vì làm nguội cơn sốt, những tháng phong tỏa lại đẩy nhu cầu thẻ bài lên mức "điên rồ", theo nhận định của ông Joshua Johnson, đồng sáng lập trang phân tích thị trường thẻ bài Card Ladder.

Sâu hơn cả xu hướng hay công nghệ, yếu tố níu chân người hâm mộ lâu dài nhất chính là hoài niệm. YouTuber Lee Steinfeld, người có kênh Pokémon với gần 2 triệu người đăng ký, lý giải với CNN: "Nó khiến bạn cảm thấy như được trở lại làm trẻ con, và người ta sẵn sàng trả bất cứ giá nào để có lại cảm giác đó".

Sức mạnh cộng đồng được minh chứng rõ nét qua câu chuyện của Rocky, cậu bé 8 tuổi mất toàn bộ bộ sưu tập khi ngôi nhà gia đình bị thiêu rụi trong vụ cháy Palisades tháng 1/2025. Cộng đồng lập tức chung tay giúp đỡ, gói bài được tặng hóa ra là một "God Pack" cực hiếm, thu hút 4 triệu lượt xem trên mạng xã hội. Mẹ cậu bé, bà Natasha Perez, xúc động nói với CNN: "Tôi không nhận ra cộng đồng này lớn đến thế, và cũng tràn đầy những con người tốt bụng đến vậy”.

Khi thú vui thành rủi ro

Đằng sau vẻ đẹp của cộng đồng đó là một thực tế khắc nghiệt hơn: Pokémon đã trở thành một thị trường tài chính thu nhỏ với đầy đủ cả kỳ vọng lẫn rủi ro.

Theo CNN, dữ liệu từ Card Ladder cho thấy giá trị rổ bài Pokémon phổ biến nhất hiện cao hơn 6.208% so với tháng 5/2004, vượt xa mức tăng 521% của chỉ số S&P 500 cùng kỳ. Chỉ riêng tháng 1/2026, người mua đã chi tới 450 triệu USD cho thẻ bài Pokémon.

Đỉnh điểm là ngày 27/2/2026, khi ngôi sao mạng xã hội Logan Paul lập kỷ lục thế giới với thương vụ bán một lá bài Pikachu Illustrator PSA Grade 10, loại bài được tổ chức giám định Professional Sports Authenticator chứng nhận ở tình trạng hoàn hảo nhất, với giá 16,5 triệu USD, theo AFP.

Nơi nào có giá trị lớn, nơi đó có tội phạm. Theo AFP, ông Nick Jarman, người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Hiệp hội Thẻ bài được Chứng nhận, lý giải sức hút của Pokémon với giới tội phạm: "Giá trị cao nhưng kích thước nhỏ gọn, nhu cầu rộng và ổn định, và hệ sinh thái mua bán lại rất lớn”. Hệ quả là một làn sóng trộm cướp có tổ chức lan rộng.

Tháng 1/2026, những tên cướp có vũ trang ập vào một cửa hàng ở New York, khống chế khách hàng và lấy đi hơn 100.000 USD tiền bài. Tháng 2/2026 tại California, kẻ trộm đục tường đột nhập kho của cửa hàng Do-We Collectibles ở Anaheim cuỗm đi khoảng 180.000 USD. Đây là lần thứ hai cửa hàng này bị tấn công trong chưa đầy một năm. Các vụ trộm tương tự cũng xảy ra tại Anh, Nhật Bản, Canada và Australia, theo AFP.

Với những người trong cuộc, ranh giới giữa đam mê và mệt mỏi ngày càng mờ dần. Nhà sáng tạo nội dung Pokémon người Mỹ Grace Klich thừa nhận với AFP rằng bà đã rút lui khỏi thú sưu tầm vì kiệt sức: "Khi chuyện đến mức các cửa hàng bài bị đột nhập và người ta bị chĩa súng vào mặt vì những tấm thẻ, thì đây không còn là trò vui và dễ thương nữa”. Chủ cửa hàng Do-We Collectibles, ông Duy Phạm, cũng ngậm ngùi: "Thú vui này sẽ không bao giờ như cũ nữa”.

Pokémon và những con số

Từ 151 loài ban đầu năm 1996, Pokédex ngày nay đã mở rộng lên hơn 1.025 loài, tăng gần bảy lần trong ba thập kỷ. Tên “Pokémon” là từ ghép của Poketto Monsuta trong tiếng Nhật, nghĩa là “Quái vật bỏ túi”.

Bộ thẻ bài sưu tầm đầu tiên chính thức phát hành tại Mỹ vào tháng 1/1999. Tính đến tháng 3/2025, hơn 75 tỉ lá bài đã được sản xuất - đủ để trải dài từ Trái Đất lên Mặt Trăng và quay lại khoảng tám lần. Pokémon hiện là thương hiệu truyền thông có doanh thu cao nhất thế giới. (theo CNN, AP)

DIỆP TRẦN