Phụ nữ Cà Mau 'săn' OCOP

Sáng tạo từ nông sản dân dã

Từ những trái nhàu, trái giác vốn mọc hoang ven bờ vuông tôm, góc vườn, chị Hà Thụy Thúy Vy (Ấp 3, xã Phong Thạnh) dành nhiều năm nghiên cứu, biến chúng thành nước cốt nhàu và vang trái giác - những sản phẩm bổ trợ sức khỏe mang đậm dấu ấn quê hương.

Cách đây khoảng 7 năm, khi trái nhàu được thương lái thu mua với giá cao, nhiều hộ dân ở xã Phong Thạnh Tây (cũ) ồ ạt trồng loại cây này. Thế nhưng, “cơn sốt” nhanh chóng hạ nhiệt, thương lái ngưng thu mua khiến giá nhàu rớt mạnh, nhiều vườn bị bỏ hoang. Chứng kiến những cây nhàu trái rụng đầy gốc, chị Vy không khỏi trăn trở.

Chị Nguyễn Thanh Thủy (thứ hai từ trái sang) cùng nhân viên phơi khô cung ứng thị trường tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Biết đến công dụng của trái nhàu trong việc tăng sức đề kháng, hỗ trợ tiêu hóa, ổn định huyết áp, giảm đau nhức và thanh lọc cơ thể, chị nảy sinh ý tưởng chế biến nước cốt trái nhàu. Hành trình hiện thực hóa ý tưởng không hề dễ dàng. Suốt nhiều tháng, chị miệt mài thử nghiệm, lắng nghe góp ý từ người thân, bạn bè. Sau gần 5 năm kiên trì, chị tìm ra phương pháp ủ hoàn toàn tự nhiên, giữ được hương vị đặc trưng và dưỡng chất quý của trái nhàu.

Ðể chủ động nguồn nguyên liệu sạch, chị Vy đầu tư gần 3 ha đất trồng hơn 500 gốc nhàu, canh tác hoàn toàn bằng phân trùn quế và phân hữu cơ. Xen kẽ giữa các hàng nhàu là dược liệu như mã đề, xuyên tâm liên, hương nhu tía...

Chị Hà Thụy Thúy Vy theo dõi quá trình tăng trưởng của cây nhàu.

Không dừng lại ở đó, chị tiếp tục nghiên cứu trái giác và chế biến thành công vang trái giác với hương vị chua ngọt hài hòa. Ðầu năm 2023, 2 sản phẩm chính thức ra mắt thị trường và nhanh chóng được người tiêu dùng đón nhận. Năm 2024, nước cốt nhàu và vang trái giác được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Hiện các sản phẩm này có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Trên đà thành công, chị Vy cho biết sẽ tiếp tục đầu tư hoàn thiện cơ sở sản xuất, hướng đến mở rộng thị trường, đặc biệt là xuất khẩu.

Nếu câu chuyện của chị Vy là hành trình biến nông sản hoang dại thành sản phẩm độc đáo thì chị Trương Thị Thúy (Xã Hồng Dân) lại là đại diện tiêu biểu cho nỗ lực gìn giữ và nâng tầm hương vị truyền thống. Theo chồng về Hồng Dân từ năm 2010, chị Thúy tranh thủ làm mắm từ cá đồng sau mỗi vụ gặt. Những mẻ mắm đầu tiên chưa thực sự thành công, nhưng nhờ kiên trì giữ đúng cách làm của ông bà xưa, chị dần tạo ra những hũ mắm thơm ngon, đặc biệt là mắm cá trắm cỏ, được người thân và bà con lối xóm yêu thích.

Chị Nguyễn Thị Cẩm Tú, chủ Cơ sở sản xuất khô Kiều Hạnh (xã Vĩnh Lợi) giới thiệu các sản phẩm OCOP của cơ sở.

Giữ trọn phương pháp truyền thống, mắm cá trắm cỏ chị làm có màu vàng đẹp mắt, mùi thơm dịu, vị mặn ngọt hài hòa. Trung bình mỗi năm, chị bán gần 5 tấn mắm các loại, trong đó mắm cá trắm cỏ hơn 3 tấn.

Từ những cây trái, con cá bình dị của làng quê, bằng sự sáng tạo, kiên trì và tâm huyết, chị Vy, chị Thúy đã nâng tầm sản vật địa phương. Không chỉ tiêu thụ trong vùng, sản phẩm còn theo chân những người con xa xứ, trở thành món quà Tết mộc mạc gửi gắm nỗi nhớ quê nhà.

Đưa hương quê lan tỏa muôn nơi

Xuất phát từ niềm yêu thích nông sản sạch, chị Nguyễn Thị Hồng Nhanh (ấp Vĩnh Bình, xã Vĩnh Lộc) chọn chả cá thác lác làm hướng đi khởi nghiệp. Bên cạnh sản phẩm truyền thống, chị sáng tạo thêm món cá thác lác tẩm sả nghệ, mang đậm hương vị vùng sông nước. Năm 2020, cả 2 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Quy trình làm chả cá thác lác của Cơ sở Hồng Nhanh.

Nắm bắt xu hướng tiêu dùng hiện đại, chị mở rộng kênh bán hàng qua thương mại điện tử và mạng xã hội, đưa sản phẩm từ gian bếp quê nhà đến bàn ăn của nhiều gia đình trong và ngoài tỉnh. Hiện mỗi tháng, cơ sở sản xuất từ 500 kg đến hơn 1 tấn sản phẩm. Gần đây, chị tiếp tục phát triển bánh phồng cá lóc, góp phần làm phong phú thêm danh mục đặc sản địa phương.

Giữa miền biển Long Ðiền, chị Nguyễn Thanh Thủy lớn lên cùng những mẻ cá phơi nắng và chum mắm ủ thơm từ bàn tay người mẹ. Dù là chủ doanh nghiệp tôm, trong chị vẫn vẹn nguyên nỗi nhớ hương vị khô, mắm gia đình. Từ năm 2020, chị quay về với sản vật biển địa phương như: cá kèo, tôm đất, cá phi..., chế biến thành các sản phẩm khô, mắm theo công thức gia truyền. Ðến nay, cơ sở của chị có hàng chục sản phẩm, trong đó nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP, được thị trường trong nước và nước ngoài đón nhận. Hương vị xưa, nhờ vậy, được gìn giữ và lan tỏa theo cách rất mới.

Sản phẩm chả cá thác lác của Cơ sở Hồng Nhanh tham gia Hội chợ Xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP tại phường Bạc Liêu.

Ở vùng quê xã Vĩnh Lợi, câu chuyện khởi nghiệp của chị Nguyễn Thị Cẩm Tú cũng bắt đầu từ những trái me chín rụng đầy gốc, con cá lóc đồng, cá sặc bổi gắn bó với bữa cơm quê. Từ những sản vật bình dị ấy, chị chế biến thành các món ngon mang đậm hồn cốt địa phương.

Không chỉ vậy, chị còn mở rộng thu mua cá kèo, cá khoai, tôm đất từ các vùng lân cận, chọn lọc kỹ lưỡng để tạo nên những sản phẩm khô thơm ngon, tròn vị. Ðến nay, Cơ sở sản xuất khô Kiều Hạnh của chị có hàng chục sản phẩm, trong đó có 5 sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Mỗi sản phẩm là kết tinh của đất, nước và bàn tay khéo léo của người phụ nữ lặng lẽ gìn giữ hương vị truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Sản phẩm mắm cá trắm cỏ của chị Trương Thị Thúy đạt độ thơm chuẩn bị xuất bán.

Cà Mau có hàng trăm đặc sản do chị em phụ nữ biến tấu từ những sản vật dân dã. Mỗi sản phẩm là sự kết tinh của nguồn nguyên liệu bản địa trù phú, được chắt chiu qua bàn tay cần cù, kinh nghiệm truyền đời và sự sáng tạo tinh tế. Không chỉ làm phong phú bữa cơm ngày Tết, những sản vật ấy còn trở thành quà xuân nghĩa tình, sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững. Từ đó, hương vị quê nhà Cà Mau tiếp tục lan tỏa, mang theo niềm tự hào và dấu ấn riêng trên bản đồ ẩm thực Việt Nam.

Tú Quyên