“Phong ba” cùng tôm

Giấc mơ trên những đầm tôm (Bài 1):

Anh Phạm Văn Đông bên đầm tôm tại xã Hoa Lộc.

Với anh Phạm Văn Đông, thôn Bái Trung, xã Hoa Lộc, con tôm đã mang đến những mùa vui nhưng cũng không ít lần khiến gia đình chao đảo. Anh Đông bắt đầu gắn bó với nghề nuôi trồng thủy sản từ năm 2023, trước đó anh từng làm nhiều nghề khác nhau. Sau khi trở về quê do ảnh hưởng của dịch bệnh, nhận thấy nghề nuôi tôm ngày càng phát triển, anh quyết định khởi nghiệp bằng mô hình nuôi tôm thâm canh. Anh sử dụng số tiền tích lũy, vay mượn thêm để đầu tư khoảng 4,5 tỷ đồng xây dựng khu nuôi tôm rộng 1,5ha. Xác định muốn thành công phải đầu tư bài bản, anh xây dựng hệ thống ao nuôi thâm canh với hệ thống cấp, thoát nước riêng biệt, nhà màng, ao xử lý nước, máy tạo oxy cùng nhiều thiết bị phục vụ quản lý môi trường nuôi. Để có kiến thức, anh vừa làm vừa học, đi thực tế ở nhiều nơi, tìm hiểu kỹ thuật và học hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước.

Đầu tư lớn đồng nghĩa với áp lực thu hồi vốn. Anh và gia đình chờ đợi vụ tôm đầu tiên với nhiều kỳ vọng. Thế nhưng, chỉ sau 7 ngày thả giống, anh buộc phải xả bỏ cả vụ, do tôm giống có vấn đề. Bao nhiêu công sức, chi phí... gần như trôi theo dòng nước. Vụ thả giống thứ 2, tôm phát triển tốt hơn, nhưng mưa bão liên tiếp khiến môi trường nuôi bị ảnh hưởng. Trước nguy cơ thiệt hại thêm, gia đình anh buộc phải bán non để cầm cự. Sau hai vụ nuôi liên tiếp không thành, gia đình thiệt hại khoảng 500 triệu đồng.

Lỗ lớn khiến gia đình anh chịu nhiều áp lực, lâm cảnh nợ nần. Bởi vậy, vụ thứ 3 với anh mang tính quyết định “đi tiếp” hay “dừng lại”. Rút kinh nghiệm từ hai vụ trước, anh thận trọng hơn trong quá trình nuôi, chú trọng kiểm soát môi trường và xử lý các vấn đề phát sinh. Kết quả, vụ thứ ba thắng lợi, tôm được mùa, giúp gia đình anh bù lại phần lỗ của hai vụ trước và có thêm vốn tiếp tục gắn bó với nghề.

Đến nay, sau gần 4 năm, anh Phạm Văn Đông đã thả 8 vụ giống. Từ chỗ nợ nần, gia đình anh từng bước trở thành hộ phát triển kinh tế khá giả tại địa phương. Anh Đông cho biết: “Có vụ mất, có vụ được, nhưng sau mỗi vụ mình lại có thêm kinh nghiệm. Quan trọng là phải biết mình sai ở đâu để điều chỉnh, hạn chế rủi ro cho những vụ sau”. Theo anh Đông, ưu điểm của mô hình nuôi tôm thâm canh là giúp người nuôi chủ động kiểm soát môi trường, hạn chế dịch bệnh, tạo điều kiện để tôm sinh trưởng nhanh, tỷ lệ sống cao. Đồng thời, người nuôi cũng có thể chủ động bố trí thời vụ, nâng cao hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, mô hình này đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, chi phí vận hành cao nên nếu xảy ra dịch bệnh, thời tiết bất lợi hoặc giá tôm xuống thấp, người nuôi có thể chịu thiệt hại đáng kể.

“Hiện tại, thị trường tôm còn nhiều tiềm năng, nhu cầu tiêu thụ lớn. Nếu biết đầu tư, tích lũy kinh nghiệm và kiểm soát tốt quá trình nuôi, đây vẫn là mô hình kinh tế có hiệu quả. Vì vậy, tôi vẫn sẽ tiếp tục làm ngư dân, gắn bó với nghề nuôi tôm, dù cho “phong ba” thế nào”, anh Đông vừa cười vừa cho biết.

Mặc dù nuôi tôm thâm canh có nhiều ưu điểm, song do chi phí đầu tư ban đầu lớn nên tại nhiều địa phương, không ít ngư dân vẫn lựa chọn hình thức nuôi tôm quảng canh. Với phương thức này, chi phí đầu tư thấp hơn, nhưng người nuôi phải đối mặt với nhiều rủi ro, đặc biệt là phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn, xã Hoằng Lộc, đã có gần 20 năm gắn bó với nghề nuôi tôm quảng canh. Hiện ông có 6ha nuôi tôm tại phường Quảng Phú. Theo ông Tuấn, hình thức nuôi này không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, chi phí thấp, kỹ thuật chăm sóc không quá phức tạp. Bên cạnh đó, tôm có chất lượng tốt, thịt săn chắc, vị ngọt tự nhiên nên được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, tôm sinh trưởng phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nguồn nước và các điều kiện tự nhiên nên năng suất không ổn định, người nuôi khó chủ động trong quá trình sản xuất. Đặc biệt, những năm gần đây, thời tiết diễn biến cực đoan, mưa bão thất thường khiến việc nuôi tôm quảng canh gặp nhiều khó khăn. Nếu trước đây có thể nuôi 2 vụ mỗi năm thì hiện nay, hầu hết các hộ chỉ còn duy trì 1 vụ. Bên cạnh đó, nguồn nước sông có dấu hiệu ô nhiễm cũng ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của tôm, làm sản lượng giảm sút.

Để nâng cao năng suất, giảm sự phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, ông Tuấn đang tìm hiểu mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến năng suất cao. Mô hình này vẫn giữ những đặc trưng của phương thức nuôi truyền thống, ít sử dụng công nghệ và hóa chất, kết hợp thả tôm gối vụ hằng tháng. Điểm cải tiến là người nuôi quản lý chặt chẽ lượng tôm giống thả nuôi, thả với mật độ thưa, bổ sung thức ăn, sử dụng khoáng chất và chế phẩm vi sinh... chi phí đầu tư không quá cao. Theo đó, ông Tuấn vẫn sẽ gắn bó với con tôm với niềm tin “Con tôm đã nuôi sống gia đình tôi gần 20 năm. Dù có lúc khó khăn, thua lỗ, tôi vẫn tin nếu biết thay đổi cách nuôi, ứng dụng khoa học- kỹ thuật, giảm thiểu sự phụ thuộc thiên nhiên thì nghề này mang lại hiệu quả”.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn đang tìm hướng đi mới cho đồng tôm của mình.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn, anh Phạm Văn Đông và những người nuôi tôm đã và đang tìm cho mình một mô hình phù hợp, người mạnh dạn đầu tư công nghệ, người cải tiến phương thức truyền thống để giảm rủi ro, nâng hiệu quả. Dẫu có “phong ba” thì họ vẫn chọn gắn bó với nghề, bởi phía sau mỗi vụ nuôi không chỉ là chuyện được - mất mà còn là sinh kế và kỳ vọng về một cuộc sống ổn định hơn. Khi người nuôi biết thay đổi để thích ứng, những đầm tôm xứ Thanh sẽ có thêm cơ hội đi xa, bền vững hơn trên hành trình phía trước.

Bức tranh phát triển của ngành tôm Thanh Hóa vẫn còn đó những khó khăn, rào cản. Biến đổi khí hậu gia tăng bão lũ, xâm nhập mặn và dịch bệnh phức tạp đang đe dọa trực tiếp đến từng đầm nuôi. Đáng nói, hạ tầng vùng nuôi tại địa phương vẫn chưa đồng bộ, nhất là hệ thống cấp - thoát nước riêng biệt và xử lý môi trường. Mô hình nuôi chủ yếu vẫn dừng lại ở quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, trình độ kỹ thuật không đồng đều, chi phí đầu vào cao nhưng giá trị thu về dễ gãy đổ trước biến động thị trường. Bên cạnh đó, việc ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến như nuôi tuần hoàn, biofloc, nuôi tôm nhiều giai đoạn mới dừng ở bước thử nghiệm, nhân rộng còn hạn chế. Đầu ra cho con tôm Thanh Hóa phần lớn phụ thuộc vào thương lái và tiêu thụ nội địa, tỷ lệ vươn ra chuỗi xuất khẩu còn khiêm tốn. Do năng lực chế biến, bảo quản sau thu hoạch nội tỉnh còn yếu, phụ thuộc vào doanh nghiệp ngoài, thương hiệu tôm Thanh Hóa rõ nét hay các sản phẩm tôm sinh thái, hữu cơ vẫn chưa thực sự tạo được vị thế tương xứng với tiềm năng.