Phim ngắn AI bùng nổ, làm sao lọc 'rác'?

Phim ngắn, đặc biệt có sự hỗ trợ của AI (trí tuệ nhân tạo), đang phát triển nhanh trên các nền tảng số. Theo công ty phân tích Sensor Tower, riêng quý IV/2025, các ứng dụng phim ngắn tại Việt Nam đã vượt nhóm nền tảng truyền hình trực tuyến về lượt tải. Cả năm, người Việt chi khoảng 11,5 triệu USD (302 tỷ đồng) cho thể loại này.

Khi thị trường phim ngắn tại Việt Nam tăng tốc, các đơn vị sản xuất ứng dụng AI như một cách rút ngắn thời gian và giảm chi phí ở nhiều công đoạn.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội mở rộng khả năng sáng tạo, một câu hỏi cũng được đặt ra: Khi phim ngắn có thể được tạo ra nhanh hơn bao giờ hết, làm thế nào để bảo đảm chất lượng và ngăn nội dung sao chép, hời hợt, thiếu kiểm soát tràn lan?

AI giúp làm phim rẻ và nhanh hơn?

Trao đổi với Tri Thức - Znews, anh Phạm Vĩnh Khương - nhà sáng lập kiêm CEO Solentic Group - cho rằng AI giúp khoảng cách từ ý tưởng trong đầu con người biến thành hình ảnh cụ thể ngắn lại. Những thứ trước đây phải có ngân sách lớn mới dám thử, giờ đây chỉ cần một ê-kíp nhỏ, đủ am hiểu về AI và phim ảnh cũng có cơ hội làm.

"Các sản phẩm do AI tạo ra có thể rẻ và nhanh hơn ở một số việc, nhưng chữ 'luôn' thì không đúng", anh Khương đánh giá.

Anh Vũ Duy Hưng, đồng sáng lập studio Color Mind, có chung nhận định. Anh lý giải AI giúp giảm nhiều chi phí như tổ chức trường quay, thuê bối cảnh, di chuyển, phục trang hoặc tạo những cảnh cần kỹ xảo. Đặc biệt, với những hình ảnh khó thực hiện ngoài đời, công cụ này mở ra khả năng mà trước đây một nhóm nhỏ khó tiếp cận được.

Anh Vũ Duy Hưng (áo trắng) cho biết một cảnh phim AI vài giây có thể tốn nhiều thời gian hơn người ngoài hình dung. Ảnh: Đinh Hà.

Tuy nhiên, theo anh Hưng, việc tạo được một đoạn hình đẹp và hoàn thành một bộ phim là hai việc khác nhau. Khi cần nhân vật nhất quán, diễn xuất đúng cảm xúc, động tác chính xác và các cảnh nối với nhau hợp lý, người sản xuất phải thử nhiều lần, chọn lọc, sửa lỗi rồi làm hậu kỳ.

Một cảnh phim AI vài giây có thể tốn nhiều thời gian hơn người ngoài hình dung. Chi phí thực tế phải tính cả những lần tạo không đạt và công sức của người làm, thay vì chỉ tiền sử dụng công cụ.

"Vì vậy, tôi không đưa ra một tỷ lệ 'tiết kiệm' chung. Video ngắn, ít nhân vật, thiên về hình ảnh có thể giảm chi phí đáng kể. Nhưng phim nhiều thoại, tương tác phức tạp hoặc yêu cầu chính xác cao, AI chưa chắc giúp nhanh và rẻ hơn ở mọi khâu", anh nói.

Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương cho rằng AI giúp đơn vị sản xuất phim tiết kiệm phần nào thời gian, chi phí song yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Ảnh: NVCC.

Anh Vũ Duy Hưng và đạo diễn Phạm Vĩnh Khương đều không phủ nhận sự hiệu quả của việc sử dụng AI trong sản xuất sản phẩm như phim ngắn, TVC. Tuy nhiên, cả hai đồng quan điểm rằng vai trò con người vẫn đóng vai trò then chốt.

Với anh Khương, AI nhanh nhẹn trong nhiều công đoạn, song con người vẫn cần có mặt ở tất cả khâu để tạo ra một bộ phim hoặc một sản phẩm quảng cáo bằng AI, chỉ thay đổi về mức độ trực tiếp làm so với trước đó.

"AI có thể đề xuất kịch bản, tạo hình, dựng phim. Còn chọn kể chuyện gì, cho ai xem, cảm xúc đến đâu và khi nào sản phẩm đủ tốt để công bố vẫn cần người quyết định. Mình phải chịu trách nhiệm với lựa chọn đó", anh nói.

Trong "cuộc chiến" công nghệ với hàng trăm, hàng nghìn tập phim AI ra đời mỗi ngày, giá trị của một người làm phim, làm quảng cáo bằng AI chính là góc nhìn, gu thẩm mỹ, khả năng kể chuyện và hiểu người xem. Cùng một công cụ, mỗi người vẫn làm ra kết quả rất khác nhau.

"Khi làm phim thời trang, thiết kế phải có chủ ý, hình ảnh phải có cá tính. Tôi cần biết vì sao mình chọn bộ đồ đó, góc máy đó, chứ không chỉ thấy AI tạo ra đẹp là dùng", anh Khương lấy ví dụ.

Lọc "rác AI"

Khi AI giúp việc tạo video trở nên dễ dàng hơn, yêu cầu kiểm soát nội dung cũng đặt ra rõ hơn, nhất là với những sản phẩm được làm nhanh, chạy theo lượt xem và thiếu quy trình biên tập.

Theo TS Nguyễn Gia Hy - giảng viên ngành Trí tuệ nhân tạo, Đại học Swinburne (Australia), yếu tố quyết định một sản phẩm AI là sáng tạo hay là "rác" nằm ở ý tưởng, mục đích và mức độ can thiệp của con người.

Nếu người làm nội dung sử dụng AI để thử nghiệm một cách kể chuyện mới, xây dựng hình ảnh mà trước đây khó thực hiện, hoặc dành thời gian chọn lọc, chỉnh sửa và kiểm chứng đầu ra, AI có thể thực sự mở rộng khả năng sáng tạo.

Ngược lại, nếu quy trình chỉ là lấy một công thức đang viral, thay vài nhân vật hoặc câu chữ rồi tự động tạo hàng loạt để tối ưu lượt xem, đó không còn là sáng tạo. Nó gần với việc tự động hóa sản xuất nội dung hơn. AI đặc biệt phù hợp với mô hình này vì cùng một mẫu có thể được biến thành hàng nghìn biến thể với chi phí rất thấp.

TS Nguyễn Gia Hy cho rằng yếu tố quyết định một sản phẩm AI là sáng tạo hay là "rác" nằm ở ý tưởng, mục đích và mức độ can thiệp của con người. Ảnh: NVCC.

Để xác định mức độ sáng tạo, TS Nguyễn Gia Hy gợi ý có thể nhìn vào một câu hỏi đơn giản: Nếu bỏ công cụ AI ra khỏi sản phẩm, người làm nội dung còn đóng góp điều gì đáng kể về ý tưởng, góc nhìn hoặc cách kể chuyện hay không?

Nếu câu trả lời là "có", anh cho rằng sản phẩm đó vẫn là một sáng tạo chất lượng. AI có thể tạo ra hình ảnh đẹp và video rất nhanh, nhưng giá trị sáng tạo vẫn đến từ việc con người biết mình muốn nói điều gì và tại sao nội dung đó đáng để người khác dành thời gian xem.

"AI khiến việc khuếch đại cả nội dung tốt lẫn nội dung kém trở nên cực kỳ dễ dàng. Thách thức tiếp theo sẽ nằm ở người sáng tạo, nền tảng phân phối và cả người xem trong việc tạo ra các cơ chế để chất lượng, chứ không chỉ số lượng hay khả năng gây chú ý, được tưởng thưởng", TS Nguyễn Gia Hy nói.

Đồng quan điểm, anh Vũ Duy Hưng cho rằng trách nhiệm kiểm soát nội dung AI nhảm nhí, xấu độc phải được chia theo vai trò, nhưng người tạo và phát hành nội dung phải chịu trách nhiệm đầu tiên. Không thể lấy cớ "AI tạo ra" để bỏ qua việc kiểm tra thông tin, quyền sử dụng hình ảnh hay hậu quả của nội dung.

Trách nhiệm kiểm soát nội dung AI đến từ đơn vị thực hiện lẫn nền tảng. Ảnh: Đinh Hà.

Các nền tảng mạng xã hội cũng có trách nhiệm vì họ quyết định nội dung nào được phân phối rộng và được kiếm tiền. Ngoài việc xử lý vi phạm, cần hạn chế động lực sản xuất nội dung hàng loạt chỉ để kích thích tương tác, tăng khả năng báo cáo và khiếu nại, đồng thời bảo vệ trẻ em tốt hơn.

Anh Hưng cũng cho rằng cần phân biệt nội dung giải trí đơn giản với nội dung gây hại. Không phải video ít giá trị nghệ thuật nào cũng cần bị cấm. Những trường hợp giả mạo, lừa đảo, xuyên tạc thông tin hoặc xâm phạm người khác cần được xử lý rõ ràng hơn.

Việc gắn nhãn AI giúp người xem có thêm thông tin, nhưng một nhãn không đủ bảo đảm nội dung đúng hoặc an toàn. Cần kết hợp minh bạch nguồn gốc, kiểm duyệt theo mức độ rủi ro, trách nhiệm của bên quảng cáo và cơ chế xử lý vi phạm.

"Với tôi, AI giúp sản xuất nhiều hơn, còn sản xuất điều gì và đưa nó đến ai vẫn là lựa chọn của con người. Khả năng tạo nội dung càng lớn thì trách nhiệm với người xem càng phải rõ", anh khẳng định.