Phép thử về năng lực tự chủ

Quang cảnh đường phố ở Bissau, Guinea-Bissau ngày 26/11/2025. (Ảnh: THX/TTXVN)

Kế hoạch thành lập lực lượng chống khủng bố được các tổng tham mưu trưởng ECOWAS ủng hộ từ cuộc họp hồi tháng 2 tại thủ đô Freetown của Sierra Leone.

Dù quốc gia nổi tiếng nghèo đói ở Tây Phi này đã chấm dứt nội chiến nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh do bất ổn chính trị, tình trạng tội phạm và bạo lực diễn ra thường nhật.

Chính vì vậy, lãnh đạo quân sự khu vực có ý tưởng đặt trụ sở lực lượng chống khủng bố của ECOWAS tại Freetown, với mục tiêu huy động khoảng 2.000 binh sĩ vào cuối năm 2026 để đối phó các nhóm vũ trang cực đoan, thánh chiến.

Theo phương án đang được các nước thành viên ECOWAS thảo luận, lực lượng nòng cốt ban đầu sẽ là một lữ đoàn chống khủng bố gồm 1.650 binh sĩ, đặt dưới quyền chỉ đạo trực tiếp của Lực lượng Dự bị ECOWAS, sẵn sàng triển khai theo cơ chế phản ứng nhanh.

Trước đó, ECOWAS từng công bố ý tưởng được cho là đầy tham vọng về nỗ lực chống khủng bố quy mô lớn với ngân sách hằng năm khoảng 2,5 tỷ USD. Tuy nhiên, sự khó khăn về nguồn lực tài chính khiến ý tưởng táo bạo này không trở thành hiện thực. ECOWAS đành phải chuyển sang phương án thực tế hơn là xây dựng một lực lượng nòng cốt nhỏ để sớm đi vào triển khai.

Các nước như Benin, Cote d'Ivoire, Gambia, Ghana, Nigeria và Senegal tuyên bố sẵn sàng đóng góp quân, với các đơn vị được bố trí tại chính lãnh thổ nước mình trong trạng thái sẵn sàng chờ lệnh điều động.

Tuy nhiên, điều mà giới phân tích trăn trở khi huy động tài chính luôn là thách thức lớn nhất với nhiều cơ chế an ninh trước đây của Lục địa đen, điển hình như Sáng kiến Accra hay Lực lượng Hỗn hợp G5 Sahel đều bị hạn chế do thiếu ngân sách, hậu cần và phụ thuộc quá nhiều vào viện trợ quốc tế.

Ngoài vấn đề tài chính, ECOWAS còn cần nhanh chóng xử lý ổn thỏa bài toán chia rẽ chính trị trong khu vực sau khi Mali, Burkina Faso và Niger rời khỏi khối để thành lập Liên minh các quốc gia Sahel.

Lãnh đạo quân sự khối cũng thừa nhận cần duy trì phối hợp với liên minh 3 nước nêu trên nếu muốn kiểm soát hiệu quả các tuyến biên giới và vùng hoạt động xuyên quốc gia của các nhóm vũ trang thánh chiến.

Việc ECOWAS xúc tiến thành lập lực lượng chống khủng bố là rất cần thiết, nhưng lại vào đúng thời điểm nguồn tài trợ cho các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc bị cắt giảm mạnh.

Đây không chỉ là vấn đề “đau đầu” với khu vực Tây Phi mà còn là bài toán khó đối với cả Lục địa đen. “Bầu sữa” viện trợ từ Liên hợp quốc bị siết chặt đang tạo thêm sức ép đối với bài toán an ninh, khi nhiều điểm nóng ở châu Phi vẫn cần sự hiện diện quốc tế để duy trì ổn định.

Thêm nữa, bên cạnh việc tìm kiếm nguồn tài chính, cần xây dựng các cơ chế an ninh phù hợp thực tế xung đột tại châu Phi, có khả năng phối hợp hài hòa giữa các quốc gia, khu vực và quốc tế. Tây Phi hiện là một trong những điểm nóng khủng bố nghiêm trọng nhất thế giới.

Kế hoạch thành lập lực lượng chống khủng bố của ECOWAS được xem là phép thử quan trọng đối với năng lực tự chủ an ninh của khu vực thời gian tới.

BẢO MINH