Phát triển văn hóa cơ sở phải 'lấy người dân làm trung tâm'

Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm tháo gỡ những “điểm nghẽn” về hạ tầng, nhân sự, đồng thời tạo bứt phá mới cho đời sống tinh thần của nhân dân.

Nghề dệt thổ cẩm Bàu Trúc

Nhiều “khoảng trống” thiết chế văn hóa cơ sở

Theo ghi nhận của phóng viên Văn Hóa, mặc dù hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở tại Khánh Hòa đã cơ bản hình thành, nhưng nhìn chung vẫn còn thiếu hụt so với nhu cầu thực tế, khiến các hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng tại nhiều xã, phường, tổ dân phố gặp không ít khó khăn.

Tại tổ dân phố Phước Trung, phường Nam Nha Trang không có nhà văn hóa, khiến mỗi lần sinh hoạt tổ dân phố đều phải mượn nhà dân, nên gặp nhiều khó khăn. Ngoài nhà văn hóa, một số thiết chế văn hóa khác như công viên, sân bóng, khu vui chơi trẻ em còn thiếu và chưa được đầu tư dẫn đến hoạt động văn hóa tại địa phương còn nhiều khó khăn.

Chia sẻ về những bất cập tại cơ sở, bà Nguyễn Thị Nhường (72 tuổi, hơn 35 năm tuổi đảng) cho biết, do thiếu nhà văn hóa nên mỗi kỳ họp dân hay họp tổ dân phố đều phải mượn nhờ nhà dân, gây ra nhiều bất tiện. Bà Nhường kiến nghị các cấp chính quyền cần sớm quy hoạch, xây dựng nhà văn hóa cho tổ dân phố nhằm tạo thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động văn hóa, xã hội trên địa bàn.

Không riêng phường Nam Nha Trang, tình trạng thiếu thiết chế văn hóa sinh hoạt cộng đồng hiện vẫn diễn ra tại nhiều khu đô thị trên địa bàn tỉnh. Đáng chú ý, tình trạng thiếu hụt trường học cũng khiến phụ huynh gặp không ít áp lực mỗi khi bước vào năm học mới do phải gửi con đi học tại các trường xa nhà. Đồng tình với quan điểm này, anh Nguyễn Trọng Long phản ánh, việc thiếu không gian sinh hoạt chung khiến người dân ít có cơ hội giao lưu, gắn kết, từ đó vô hình trung làm gia tăng khoảng cách và làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm tại các khu dân cư. Toàn tỉnh Khánh Hòa hiện sở hữu mạng lưới thiết chế văn hóa cơ sở tương đối rộng lớn tại 65 xã, phường và đặc khu, bao gồm 75 trung tâm văn hóa - thể thao cấp xã, cùng 937 nhà văn hóa - khu thể thao và 254 điểm vui chơi giải trí tại 1.226 thôn, tổ dân phố.

Tuy nhiên, dù đã cơ bản đáp ứng các nhiệm vụ như phục vụ họp chi bộ, tuyên truyền chính sách hay tổ chức các giải thể thao quần chúng, hệ thống này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Hoạt động tại các thiết chế văn hóa nhìn chung còn đơn điệu, thiếu sáng tạo nên chưa tạo được sức thu hút đối với người dân; đội ngũ nhân lực quản lý cấp xã vừa mỏng vừa làm công tác kiêm nhiệm, còn hạn chế về kỹ năng chuyên môn; trong khi đó, cơ sở vật chất lại thiếu thốn, nhiều công trình đã xuống cấp nghiêm trọng nhưng vẫn chưa được bố trí nguồn kinh phí sửa chữa kịp thời.

Trước những bất cập hiện hữu, lãnh đạo Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa cho rằng cần sớm triển khai các giải pháp mang tính căn cơ; bên cạnh việc đề xuất Bộ VHTTDL ban hành thông tư mới phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng cơ chế xã hội hóa bổ sung, tỉnh cũng vạch ra lộ trình khắc phục dứt điểm với nhiệm vụ trước mắt là rà soát, bố trí ngay kinh phí sửa chữa các thiết chế xuống cấp, chuyển đổi hình thức sinh hoạt văn hóa theo hướng thực chất, linh hoạt, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý.

Phát triển văn hóa cơ sở toàn diện

Nhằm đưa văn hóa thực sự đi vào đời sống và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, UBND tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành Kế hoạch triển khai Đề án “Thúc đẩy các phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở, lấy người dân làm trung tâm” giai đoạn 2026- 2030. Kế hoạch nhằm triển khai đồng bộ, hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong tình hình mới.

Cùng với đó, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong sáng tạo, tham gia quản lý, tổ chức và thụ hưởng các hoạt động văn hóa. Nâng cao chất lượng, hiệu quả Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; phát triển phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao quần chúng; thực hiện nếp sống văn minh; bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, bản sắc văn hóa của các dân tộc. Đổi mới nội dung, phương thức tổ chức các hoạt động văn hóa cơ sở theo hướng thiết thực, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm.

Theo đó, đến năm 2030, khu vực đồng bằng tỉnh Khánh Hòa phấn đấu 95% hộ gia đình được công nhận và giữ vững danh hiệu Gia đình văn hóa; 95% thôn, tổ dân phố được công nhận và giữ vững danh hiệu Thôn, tổ dân phố văn hóa; 100% khu dân cư xây dựng và thực hiện hiệu quả mô hình Khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, phấn đấu 90% hộ gia đình được công nhận và giữ vững danh hiệu Gia đình văn hóa; 85% thôn được công nhận danh hiệu Thôn văn hóa; 70% khu dân cư xây dựng và thực hiện hiệu quả mô hình Khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp. Nâng cao hiệu quả phong trào thể dục thể thao, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia luyện tập thể thao. Thúc đẩy các hoạt động văn hóa theo hướng thiết thực, linh hoạt, lấy địa bàn cơ sở, người dân làm trung tâm. Việc quyết tâm hiện thực hóa các mục tiêu này không chỉ nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho nhân dân, mà còn bảo tồn trọn vẹn bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.