Phát triển mắc ca cần giải pháp đồng bộ

Anh Mùa A Lầu, bản Hua Sa, xã Quài Tở phấn khởi với vụ quả mắc ca đầu tiên.

Thực hiện định hướng cơ cấu lại ngành nông nghiệp, tỉnh Điện Biên xác định mắc ca là một trong những cây trồng chủ lực nhờ giá trị kinh tế cao, phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có khả năng hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ chế biến sâu. So với nhiều loại cây ngắn ngày khác, mắc ca có chu kỳ khai thác hàng chục năm, chi phí chăm sóc giảm dần khi cây khép tán, giá trị thương phẩm cao. Đây là loại cây có thể tạo ra vùng nguyên liệu quy mô lớn, một lợi thế quan trọng để phát triển nền nông nghiệp hàng hóa theo hướng bền vững.

Thực tế tại một số địa phương trong tỉnh đã chứng minh lựa chọn mắc ca là cây trồng chủ lực là định hướng đúng đắn. Từ năm 2013, nhiều hộ dân ở các xã Quài Cang, Quài Nưa và Pú Nhung (huyện Tuần Giáo cũ) bắt đầu trồng thử nghiệm mắc ca trên đất dốc. Sau 3 năm trồng, mắc ca đã ra quả bói. Đến năm thứ 5, cây cho năng suất ổn định, từng bước nâng cao thu nhập cho người trồng.

Tại bản Pha Nàng, xã Tuần Giáo, ông Là Văn Chanh đang tất bật chăm sóc vườn mắc ca bước vào vụ thu hoạch. Hơn 10 năm gắn bó với loại cây này, ông cho biết mắc ca đã trở thành nguồn thu nhập ổn định của gia đình. Đưa tay vén những cành mắc ca trĩu quả, ông Chanh không giấu được niềm vui. Ông chia sẻ: “Năm đầu tiên tôi bán được 100 nghìn đồng/kg. Khoảng 5 năm nay giá duy trì ổn định 40 nghìn đồng/kg. Mỗi cây cho từ 10 - 25kg quả, tương đương gần 1 triệu đồng. Mắc ca dễ bảo quản, dễ vận chuyển, thương lái đến tận nơi thu mua, nên hiệu quả cao kinh tế hơn nhiều so với trồng ngô, sắn” - Ông Chanh nói.

Hiệu quả kinh tế từ những vườn mắc ca đang góp phần khẳng định hướng đi đúng trong phát triển cây trồng chủ lực của tỉnh. Tuy nhiên, quá trình phát triển mắc ca cũng không hoàn toàn thuận lợi. Những năm đầu, một số dự án triển khai còn gặp khó khăn về nguồn lực và cách thức tổ chức thực hiện, dẫn đến không ít diện tích bị bỏ hoang. Bên cạnh đó, việc một số hộ dân tự mua cây giống thực sinh về trồng, nhưng sau 6 - 7 năm cây không ra quả hoặc cho quả rất thấp, đã tác động đến tâm lý, làm giảm niềm tin của người dân đối với cây “tỷ đô”.

Từ những vấn đề phát sinh, tỉnh Điện Biên đã chủ động rà soát quy hoạch, siết chặt quản lý chất lượng giống và lựa chọn các nhà đầu tư có năng lực để phát triển vùng nguyên liệu gắn với tiêu thụ sản phẩm. Thực hiện Nghị quyết số 11 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững, năm 2026 Điện Biên tiếp tục thực hiện mở rộng hơn 6.000ha mắc ca trồng tập trung. Bên cạnh đó, tỉnh tập trung thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, thực hiện ký kết với các doanh nghiệp lớn về bao tiêu sản phẩm, từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Các dự án phát triển mắc ca đều gắn với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Trong đó, Tập đoàn TH cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho 10.000ha mắc ca tại huyện Tuần Giáo cũ; Hiệp hội Mắc ca Việt Nam cam kết bao tiêu sản phẩm trên quy mô 50.000ha toàn tỉnh. Thời hạn cam kết 50 năm theo giá thị trường thế giới. Cả 2 doanh nghiệp đồng thời cam kết đầu tư xây dựng nhà máy chế biến tại các xã Chiềng Sinh và Thanh Yên, nhằm đảm bảo đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường: “Tỉnh kiên định mục tiêu đưa mắc ca trở thành 1 trong 4 cây trồng chủ lực. Phấn đấu đến năm 2030, Điện Biên sẽ phát triển khoảng 40.000ha mắc ca, trở thành địa phương có diện tích trồng mắc ca lớn nhất cả nước”.

Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, tỉnh tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nhằm nâng cao nhận thức của người dân; quản lý chặt chất lượng cây giống; quy hoạch vùng trồng, cấp mã số vùng trồng và thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến, bao tiêu sản phẩm. Khi vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ được kết nối đồng bộ, mắc ca sẽ thực sự trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, qua đó mở ra hướng phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

Hoàng Út