Phát huy sức mạnh mềm văn hóa Thủ đô

Phát huy nguồn lực ấy cần bắt đầu từ con người, trí thức, văn nghệ sĩ, kiều bào và cộng đồng, để những giá trị nghìn năm văn hiến tiếp tục được gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa.

Văn hóa là nguồn lực phát triển

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thu Huyền, Hà Nội là địa bàn hội tụ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng, tôn giáo; có đông đồng bào các dân tộc cùng sinh sống và nhiều tổ chức tôn giáo, cơ sở tín ngưỡng.

Sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Thủ đô có 126 xã, phường; quy mô dân số khoảng gần 9 triệu người, gần 108 nghìn người dân tộc thiểu số; 9 tôn giáo được Nhà nước công nhận và hệ thống di sản, lễ hội phong phú...

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thu Huyền nhấn mạnh, Hà Nội là địa bàn hội tụ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng, tôn giáo. Ảnh: Lê Dung

Đó là nguồn “vốn mềm” quý giá. Song giá trị của văn hóa không chỉ nằm ở số lượng di sản hay lễ hội, mà quan trọng hơn là khả năng tạo dựng bản sắc, gắn kết cộng đồng, truyền cảm hứng và hình thành sức hấp dẫn của Hà Nội trong mắt bạn bè trong nước, quốc tế.

Nghệ sĩ nhân dân Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội cho rằng, nói đến Hà Nội là nói đến một thành phố có chiều sâu lịch sử, nơi những lớp trầm tích văn hóa gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước. Hai chữ “văn hiến” được kết tinh qua truyền thống hiếu học, trọng nhân nghĩa, đề cao đạo lý và trân trọng hiền tài.

Từ nền tảng ấy, gìn giữ hồn cốt Hà Nội cũng là góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc; đổi mới Hà Nội cũng là thể hiện năng lực tự làm mới của đất nước.

Chiều sâu văn hiến của Hà Nội đang được tiếp nối bằng những việc làm cụ thể. Công tác bảo tồn, nghiên cứu Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, những kết quả khai quật, thăm dò nền móng Điện Kính Thiên…, không chỉ giúp làm rõ những giá trị lịch sử mà còn mở ra cách để quá khứ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Trong thời đại mới, bản lĩnh của Hà Nội cũng được thể hiện qua tinh thần đổi mới, cải cách hành chính, chuyển đổi số, đổi mới quản trị và xây dựng chính quyền phục vụ nhân dân. Một Thủ đô có tầm vóc không chỉ cần những công trình hiện đại mà phải có chất lượng sống, chất lượng con người và năng lực truyền cảm hứng.

Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội ngày 17-3-2026 nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa và con người ở vị trí trung tâm chiến lược phát triển, đồng thời thúc đẩy khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số văn hóa. Đây là bước chuyển quan trọng, cho thấy văn hóa đang được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực cần bảo tồn mà còn là nguồn lực tạo động lực phát triển.

Nghệ sĩ nhân dân Trần Quốc Chiêm trao đổi kinh nghiệm nhằm phát huy sức mạnh văn hóa Thủ đô. Ảnh: Lê Dung

Trong quá trình ấy, trí thức và văn nghệ sĩ là lực lượng quan trọng. Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội xác định nhiệm kỳ 2026-2031 là giai đoạn then chốt để đưa văn hóa, nghệ thuật trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ; đổi mới phương thức tập hợp, đồng hành cùng văn nghệ sĩ; tăng cường đối thoại, phát huy vai trò tư vấn, phản biện xã hội và ứng dụng công nghệ để đưa tác phẩm đến gần hơn với công chúng.

Một tác phẩm văn học, bộ phim, triển lãm, chương trình nghệ thuật hay thiết kế lấy cảm hứng từ Hà Nội đều có thể trở thành một “đại sứ” văn hóa. Khi di sản được kể bằng ngôn ngữ của thời đại, giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn có thể tạo ra những giá trị mới.

Mỗi người dân là một “đại sứ” của Thủ đô

Theo Đại sứ Nguyễn Đức Hùng, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Hội nhập quốc tế, Đối ngoại nhân dân và Kiều bào Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội, Thủ đô có lợi thế đặc biệt trong đối ngoại nhân dân khi là trung tâm chính trị, đối ngoại, văn hóa của cả nước, nơi tập trung các cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng người nước ngoài.

Tuy nhiên, lợi thế lớn nhất vẫn là vốn văn hóa và vốn con người. Đối ngoại nhân dân không phải công việc riêng của một vài cơ quan, tổ chức. Mỗi người dân đều có thể trở thành một chủ thể. Một cách ứng xử văn minh, một nụ cười thân thiện với du khách, một câu chuyện về Hà Nội được kể bằng ngoại ngữ, một món ăn, một sản phẩm làng nghề hay một tác phẩm nghệ thuật đều có thể trở thành “sứ giả” của Thủ đô.

Các chuyên gia tham dự hội nghị trao đổi kinh nghiệm trong công tác dân tộc, tôn giáo, đối ngoại nhân dân và người Việt Nam ở nước ngoài. Ảnh: Lê Dung

Đại sứ Nguyễn Đức Hùng nhấn mạnh, cần phát huy nguồn lực kiều bào. Kiều bào không chỉ có tiềm lực kinh tế mà còn có tri thức, kinh nghiệm quản trị, khoa học - công nghệ và mạng lưới quan hệ quốc tế. Hà Nội cần xây dựng những mạng lưới chuyên gia, trí thức, doanh nhân, nhà khoa học, văn nghệ sĩ người Hà Nội ở nước ngoài, kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chương trình phát triển của thành phố.

Cùng với đó là phát huy vai trò của thanh niên. Người trẻ hôm nay không chỉ tiếp nhận văn hóa thế giới mà cần trở thành những người kể chuyện Hà Nội với thế giới bằng ngoại ngữ, công nghệ số và tư duy sáng tạo. Những góc phố, mùa hoa, món ăn, làng nghề, câu chuyện về con người Hà Nội khi được truyền tải trên các nền tảng hiện đại sẽ tạo nên một hình ảnh Thủ đô gần gũi, sinh động và hấp dẫn.

Từ Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hồ Gươm, phố cổ đến Cổ Loa, Đường Lâm, chùa Hương, chùa Thầy và những làng nghề truyền thống, Hà Nội có một kho tàng để kể với thế giới. Nhưng điều cần lan tỏa không chỉ là di sản, mà còn là cốt cách người Hà Nội: Thanh lịch, tinh tế, trọng nghĩa tình, yêu chuộng hòa bình và biết tiếp nhận cái mới mà không đánh mất bản sắc.

Phát huy sức mạnh mềm văn hóa, suy cho cùng, là quá trình biến di sản thành nguồn lực, truyền thống thành động lực, trí tuệ thành năng lực sáng tạo và tình cảm thành những kết nối cụ thể.

Để mỗi người dân Hà Nội có thể là một “đại sứ nhân dân”, mỗi người con Hà Nội ở khắp năm châu là một nhịp cầu, mỗi di sản trở thành một câu chuyện hấp dẫn. Khi đó, sức mạnh văn hóa không nằm yên trong quá khứ mà trở thành nguồn lực để Thủ đô tự tin hội nhập, nâng cao vị thế và hướng tới một Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc.