Pháp: Thời kỳ khí đốt giá rẻ đã chấm dứt!

Kể từ năm 2021, giá khí đốt tính trên mỗi kWh mà các hộ gia đình Pháp phải trả đã hơn gấp đôi, trong khi giá điện chỉ tăng khoảng 34%. (Ảnh: AFP)

Từ ngày 1/9/2026, giá tham chiếu khí đốt do Ủy ban Điều tiết Năng lượng Pháp (CRE) công bố tăng lên 172 euro/MWh, đã gồm thuế, so với 163 euro/MWh trong tháng 8, tăng 5,6% chỉ trong một tháng.

Hóa đơn khí đốt gồm ba phần chính: tiền mua khí (khoảng 40%), chi phí vận chuyển và phân phối (30%), và thuế (30%). Cả ba đều có xu hướng tăng vì những nguyên nhân khác nhau.

Khí đốt hóa thạch sẽ đắt và biến động hơn

Từ năm 2021, EU giảm mạnh khí đốt Nga qua đường ống và chuyển sang khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển bằng tàu. Tỷ trọng LNG trong nguồn cung khí đốt của châu Âu tăng từ 20% năm 2021 lên 45% năm 2025. Trong khi đó, tỷ trọng khí Nga giảm từ 45% xuống 15%, còn khí Mỹ tăng từ 5% lên 25%.

LNG đắt hơn vì phải hóa lỏng ở khoảng -160°C, vận chuyển bằng tàu rồi tái hóa khí. Chi phí khai thác và đưa LNG Mỹ đến châu Âu cao hơn khoảng 30-50% so với khí Nga.

Ngoài ra, khí LNG được giao dịch trên thị trường toàn cầu, khiến châu Âu phải cạnh tranh trực tiếp với châu Á. Vì vậy, một mùa đông lạnh bất thường hoặc biến động địa chính trị có thể nhanh chóng đẩy giá lên cao.

Năm 2022, giá khí từng nhiều lần vượt 100 euro/MWh. Dù giảm xuống khoảng 30-40 euro/MWh trong năm 2024-2025, giá vẫn cao hơn đáng kể mức khoảng 20 euro/MWh của giai đoạn 2010-2021. Đến tháng 8/2026, căng thẳng địa chính trị mới liên quan đến việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy giá lên khoảng 60 euro/MWh.

Trong khi các mỏ khí truyền thống ở Biển Bắc, Nga và Algeria suy giảm, tỷ trọng LNG nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng.

Chính sách khí hậu sẽ làm khí đốt hóa thạch đắt hơn

Hiện mỗi kWh khí đốt hóa thạch mà các hộ gia đình Pháp sử dụng phải chịu một phần thuế carbon, tương đương khoảng 1 cent euro/kWh, chiếm khoảng 8% hóa đơn.

Từ năm 2028, cơ chế định giá carbon sẽ được mở rộng trên toàn EU thông qua ETS 2. Để đáp ứng các mục tiêu của Thỏa thuận Paris, giá carbon được dự báo sẽ tiếp tục tăng. Theo một số kịch bản của Pháp, giá carbon có thể lên tới khoảng 300 euro/tấn CO₂ vào năm 2030.

Điều này đồng nghĩa khí đốt hóa thạch sẽ ngày càng đắt hơn ngay cả khi giá khí trên thị trường không tăng.

Khí đốt tái tạo cũng có chi phí cao hơn

Pháp đang tăng sử dụng biomethane - khí sinh học được khai thác trong nước - để giảm phụ thuộc vào khí hóa thạch. Tuy nhiên, chi phí khai thác biomethane hiện khoảng 80-110 euro/MWh, cao hơn đáng kể mức 30-60 euro/MWh của khí hóa thạch.

Nhà nước hỗ trợ khai thác biomethane thông qua các khoản thu trên hóa đơn khí đốt; một phần chi phí cũng được các nhà cung cấp năng lượng tính vào giá bán.

Năm 2025, biomethane mới chiếm khoảng 4% lượng khí tiêu thụ tại Pháp, nhưng mục tiêu là nâng lên khoảng 20% vào năm 2035. Tỷ trọng khí tái tạo càng tăng, giá trung bình của nguồn khí cung cấp cho người tiêu dùng càng có xu hướng tiến gần đến chi phí biomethane, vốn cao hơn khí tự nhiên.

Về dài hạn, Pháp và châu Âu còn tính đến các loại khí carbon thấp khác để hướng tới một hệ thống khí đốt hoàn toàn khử carbon. Các loại khí này dự kiến còn đắt hơn biomethane, tiếp tục tạo áp lực tăng giá.

Chi phí vận chuyển và phân phối cũng sẽ tăng

Mạng lưới khí đốt của Pháp cần những khoản đầu tư lớn để tích hợp khí tái tạo, thay mới cơ sở hạ tầng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những khoản đầu tư này cuối cùng cũng sẽ được phản ánh vào chi phí vận chuyển và phân phối trên hóa đơn của người tiêu dùng.

Giá khí đốt khó có khả năng quay lại mức “rẻ” như giai đoạn 2010-2021. Ba yếu tố chính cùng lúc tạo áp lực tăng giá: Nguồn cung LNG đắt và biến động hơn sau khi châu Âu giảm phụ thuộc vào khí Nga. Thuế carbon tăng để đáp ứng mục tiêu khí hậu. Khí tái tạo và hạ tầng mới có chi phí cao hơn khí hóa thạch truyền thống.

Vì vậy, ngay cả khi giá khí trên thị trường quốc tế ổn định, hóa đơn của các hộ gia đình vẫn có thể tiếp tục tăng đáng kể trong thập kỷ tới.

Trong khi đó, tiêu thụ khí đốt đang giảm mạnh, từ 430 TWh năm 2022 xuống 350 TWh năm 2025. Khủng hoảng năng lượng năm 2022 khiến người dân tiết giảm sử dụng, đồng thời nhiều nhà máy đóng cửa và một số hộ gia đình không đủ khả năng sưởi ấm. Về dài hạn, xu hướng này tiếp tục vì Pháp muốn giảm phụ thuộc năng lượng, đặc biệt bằng cách chuyển hệ thống sưởi sang bơm nhiệt. Khí hậu ấm lên cũng khiến mùa đông ít lạnh hơn, qua đó giảm nhu cầu khí đốt để sưởi.

Điều này tạo ra một “cái kéo giá”: lượng tiêu thụ giảm nhưng chi phí duy trì và đầu tư vào mạng lưới không giảm tương ứng. Số người sử dụng còn lại phải gánh phần chi phí ngày càng lớn. Vì vậy, phí sử dụng mạng lưới phân phối khí đốt đã tăng trung bình 13% mỗi năm trong giai đoạn 2024-2026.

Các hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng cảnh báo đây có thể trở thành vấn đề xã hội. Những hộ tiếp tục dùng khí đốt thường là các gia đình thu nhập thấp, khó có khả năng đầu tư sang hệ thống sưởi ít phát thải. Vì thế, họ đề xuất giảm dần việc sử dụng khí đốt cho sưởi ấm dân dụng, đồng thời khuyến khích bơm nhiệt và các hệ thống sưởi tập trung sử dụng nguồn năng lượng carbon thấp.

Một giải pháp là thu hẹp mạng lưới phân phối theo mức tiêu thụ giảm. Khi đó, nhu cầu đầu tư và chi phí vận hành sẽ giảm, giúp hạn chế mức tăng hóa đơn.

Trong báo cáo công bố tháng 7/2026, CRE đã nghiên cứu ba kịch bản giảm tiêu thụ khí đốt. Ở kịch bản giảm mạnh nhất, chi phí toàn hệ thống chỉ giảm khoảng 17%, trong khi số khách hàng kết nối mạng lưới giảm tới 60%. Sự chênh lệch này có thể khiến hóa đơn khí đốt của một hộ gia đình tăng thêm khoảng 3% mỗi năm.

Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa tính đến khả năng thực sự đóng cửa hoặc loại bỏ một phần cơ sở hạ tầng vận chuyển, lưu trữ và phân phối. Ngoài ra, mức tiêu thụ thực tế có thể còn giảm mạnh hơn kịch bản trên nếu sản lượng khí tái tạo của Pháp thấp hơn dự kiến.

Do đó, Pháp cần sớm xây dựng kế hoạch giảm mạnh lượng khí đốt tiêu thụ, ưu tiên loại bỏ những nhu cầu ít cấp thiết như sưởi ấm dân dụng và từng bước thu hẹp các phần mạng lưới không còn cần thiết. Điều này vừa giúp giảm chi phí, vừa tăng chủ quyền năng lượng.

Khí đốt đang được hưởng ưu đãi thuế so với điện

Tại Pháp, thuế đánh trên mỗi kWh điện cao gần gấp đôi khí đốt: khoảng 31 euro/MWh đối với điện, so với 16 euro/MWh đối với khí đốt.

Điều này gây tranh luận vì khí đốt của Pháp phần lớn phải nhập khẩu, trong khi điện chủ yếu được khai thác trong nước và có hàm lượng carbon thấp. Từ năm 2026, Pháp và EU đã bắt đầu xem xét điều chỉnh lại mức thuế để thu hẹp chênh lệch này.

Khi cộng tất cả các yếu tố - giá khí đốt quốc tế cao và biến động hơn, thuế carbon tăng, chi phí khí tái tạo cao hơn, mạng lưới phải đầu tư trong khi số người sử dụng giảm, cùng với việc điều chỉnh thuế - hóa đơn khí đốt của các hộ gia đình có thể tăng gấp đôi trong vòng 10 năm tới.

Kỷ nguyên khí đốt giá rẻ nhiều khả năng đã kết thúc. Vì vậy, trước khi đầu tư một hệ thống sưởi bằng khí đốt có thể sử dụng 25 năm, người tiêu dùng nên tính toán kỹ. Cách nhiệt, bơm nhiệt, hệ thống sưởi tập trung và địa nhiệt đều là những lựa chọn đáng cân nhắc.

Về lâu dài, việc chủ động giảm sử dụng khí đốt không chỉ giúp giảm hóa đơn mà còn có lợi cho sức mua, chủ quyền năng lượng và khí hậu.