Phân quyền triệt để đi đôi với kiểm soát quyền lực

Làm rõ 3 tầng kiểm soát

Ngày 11/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị. Đại biểu Quốc hội Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) đề nghị, phải tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực. Đó là, HĐND cần được tăng cường mạnh hơn vai trò giám sát đối với UBND và Chủ tịch UBND thành phố. Không chỉ dừng lại ở việc tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách, mà cần thiết kế thêm các công cụ về giải trình, chất vấn, giám sát chuyên đề, công khai quyết định và trách nhiệm của người đứng đầu.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

“Tôi đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo hướng phân quyền thực chất hơn, tăng tính tự chủ của thành phố, đồng thời phân định rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và tăng cường kiểm soát quyền lực. Có như vậy mới tạo được một mô hình quản trị đô thị thực sự năng động và đủ khả năng xử lý kịp thời những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn”, bà An nói.

Tán thành với khoản 3 Điều 3 xác định nguyên tắc “phân quyền triệt để, toàn diện”; khoản 5 Điều này cũng yêu cầu thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu phải gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, thanh tra, kiểm tra và giám sát. Tuy nhiên, theo đại biểu Trịnh Xuân An quyền được trao càng lớn thì thiết chế kiểm soát càng phải mạnh.

Đại biểu Lê Thị Song An phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

“Rà soát trong 35 điều về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, có tới 32 điều trực tiếp giao thẩm quyền cho HĐND Thành phố. Quan trọng hơn, đây không chỉ là quyền tổ chức thực hiện. HĐND được quyền quyết định, quy định chính sách trên những lĩnh vực rất lớn: tổ chức bộ máy tại Điều 6; quy hoạch tại Điều 10; trật tự, an toàn tại Điều 16; kinh tế biển tại Điều 18; năng lượng tại Điều 24; y tế tại Điều 27, 28; khoa học - công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát tại Điều 29, 30; tài chính - ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực tại các Điều 32, 33, 36, 37”, ông An nêu ý kiến và cho rằng, vấn đề không chỉ là số lượng quyền, mà quan trọng hơn là tính chất của quyền được trao. HĐND đang có một không gian rất lớn để quyết định chính sách địa phương.

Đại biểu Trịnh Xuân An phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Từ đó, ông An nêu rõ, phân quyền cho địa phương không nên chỉ được hiểu là chuyển quyền từ Trung ương xuống UBND và Chủ tịch UBND. HĐND phải thực sự phát huy vai trò là thiết chế dân cử quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính ở địa phương.

Đề nghị làm rõ hơn ba tầng kiểm soát: trước khi quyết định; trong quá trình thực hiện; hậu kiểm, đánh giá và xử lý trách nhiệm sau thực hiện; đồng thời nâng cao năng lực của các Ban HĐND, đại biểu chuyên trách và bộ máy tham mưu tương xứng với quyền được trao, ông An kiến nghị cần lưu ý nguy cơ phân mảnh pháp luật khi nhiều địa phương được quyền ban hành các chính sách khác nhau. Vì vậy, Luật phải xác định rõ ranh giới của quyền được quy định khác pháp luật chung và cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.

Tránh tình trạng luật đã mở nhưng địa phương vẫn phải chờ Chính phủ quyết định

Theo ông Trịnh Xuân An, Điều 1 dự thảo Luật quy định phạm vi khá rộng. Theo đó, khoản 2 áp dụng đối với TPHCM và thành phố là đô thị đặc biệt; khoản 3 mở cơ chế cho thành phố chưa phải đô thị đặc biệt; khoản 4 đối với khu kinh tế đặc biệt và địa phương có khu kinh tế đặc biệt; khoản 5 giao Chính phủ quy định phạm vi áp dụng cụ thể đối với các trường hợp tại khoản 3, khoản 4.

Toàn cảnh phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Đồng tình với cách tiếp cận mở này, nhưng ông An đề nghị làm rõ hơn triết lý của đạo luật. Nếu đã là Luật Phát triển đô thị thì không nên chỉ dừng ở luật hóa cơ chế đặc thù cho TPHCM, rồi cho các địa phương khác áp dụng từng phần. Cần hướng tới một khung thể chế chung về phát triển và quản trị đô thị có phân tầng, phù hợp với quy mô, vị trí, vai trò và năng lực quản trị của từng đô thị.

Những cơ chế đã được kiểm nghiệm ở TPHCM, Hà Nội và có tính phổ quát thì nên từng bước trở thành chính sách chung cho những đô thị đủ điều kiện, thay vì mỗi địa phương tiếp tục phải xin một nghị quyết hoặc cơ chế riêng. Vì vậy, đề nghị Điều 1 quy định rõ hơn các tầng áp dụng, điều kiện, nguyên tắc và giới hạn, tránh tình trạng Luật đã mở nhưng địa phương vẫn phải chờ Chính phủ quyết định mình được áp dụng cơ chế nào.

Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An nói: “Tôi cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị. Theo tôi, ý nghĩa của dự án Luật không chỉ là luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm, mà quan trọng hơn là hình thành một khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị, chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ việc từng địa phương phải “xin” cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm”.