Phản biện xã hội phải sâu, trúng và có sức tác động

Hội nghị khảo sát về thực trạng chất lượng phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội thành phố Hà Nội.

Đưa tiếng nói nhân dân vào quá trình xây dựng chính sách

Trên cơ sở chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND thành phố hằng năm và đề nghị phản biện xã hội của UBND thành phố, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cùng các tổ chức chính trị - xã hội chủ động lựa chọn những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và Nhân dân để tổ chức phản biện.

Đặc biệt, từ sau ngày 1/7/2025, nhất là từ đầu năm 2026 đến nay khi triển khai thi hành Luật Thủ đô, MTTQ Việt Nam thành phố đã tổ chức 20 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 33 thông báo phản biện xã hội. Ở cấp cơ sở, MTTQ Việt Nam các cấp đã tổ chức 2.423 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 3.286 thông báo phản biện xã hội.

Tuy nhiên, để hoạt động phản biện thực sự phát huy hiệu quả, một trong những vấn đề cần được quan tâm là cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo. Trong 6 tháng đầu năm 2026, MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đã nhận được 22 văn bản tiếp thu, giải trình trên tổng số 56 văn bản góp ý, phản biện xã hội, đạt 39,3%. Con số này đã cho thấy việc theo dõi kết quả sau phản biện vẫn còn những khoảng trống cần khắc phục.

Từ thực tế đó, MTTQ thành phố đã chủ động ban hành báo cáo về kết quả góp ý, phản biện xã hội đối với dự thảo các nghị quyết của HĐND thành phố theo từng kỳ họp. Đây không chỉ là giải pháp tăng cường theo dõi kết quả phản biện, mà còn từng bước nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc tiếp thu, phản hồi và giải trình đối với những ý kiến được MTTQ và các tổ chức thành viên nêu ra.

Theo PGS, TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, hoạt động giám sát, phản biện của MTTQ Việt Nam thành phố ngày càng tốt hơn, chất lượng hơn và được lắng nghe nhiều hơn. Điều quan trọng là MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đã biết khai thác nguồn lực trí thức của Thủ đô, tạo điều kiện để các chuyên gia, nhà khoa học nói thẳng, nói sâu những vấn đề thực tiễn đặt ra.

Còn theo ông Phạm Ngọc Thảo, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, Thủ đô có lợi thế đặc biệt về đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đông đảo, trong đó có nhiều giáo sư, tiến sĩ, cán bộ từng giữ cương vị lãnh đạo các bộ, ngành. Cùng với đó, hoạt động phản biện được triển khai tương đối đồng bộ từ thành phố đến cơ sở, tạo nền tảng để Mặt trận thực hiện tốt hơn vai trò tham gia xây dựng chính sách, pháp luật.

“Để phản biện xã hội tiếp tục phát huy hiệu quả, cần bảo đảm bốn yếu tố: Cơ chế phù hợp; lực lượng chuyên gia và hệ thống tổ chức đủ mạnh; chương trình phối hợp chặt chẽ; đồng thời bảo đảm điều kiện vật chất và tinh thần để các chuyên gia tham gia” – ông Thảo nêu kiến nghị.

Từ phản biện văn bản đến phản biện chính sách

Trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, yêu cầu đối với công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận cũng ngày càng cao. Yêu cầu đặt ra là MTTQ Việt Nam các cấp cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức giám sát, bám sát những vấn đề nhân dân quan tâm, kịp thời phát hiện bất cập, kiến nghị giải pháp phù hợp.

Từ góc nhìn cơ sở, bà Nguyễn Hiền Phương - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng cho biết, MTTQ Việt Nam phường đã tham gia phản biện nhiều đề án về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2031, sắp xếp tổ dân phố, nhà sinh hoạt cộng đồng, cơ sở giáo dục… Khi một số nội dung còn có ý kiến khác nhau trong Nhân dân, lãnh đạo phường yêu cầu cơ quan tham mưu nghiên cứu, hoàn thiện và giải trình với MTTQ trước khi quyết định.

Tuy nhiên, theo bà Phương, hiện công tác phản biện xã hội đối với văn bản quy phạm pháp luật ở cấp phường vẫn còn hạn chế; năng lực nghiên cứu pháp luật của cán bộ Mặt trận cơ sở chưa đồng đều, kinh phí cho hoạt động phản biện còn khó khăn.

“Để khắc phục, MTTQ Việt Nam phường đã linh hoạt ứng dụng công nghệ như Google Forms, Fanpage, mã QR để người dân trực tiếp góp ý. Qua đó, Mặt trận có thể nhanh chóng tổng hợp nhiều ý kiến, chọn lọc những nội dung thiết thực chuyển tới cơ quan soạn thảo xem xét, tiếp thu” – Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng chia sẻ kinh nghiệm.

MTTQ Việt Nam TP Hà Nội đang từng bước đổi mới phương thức giám sát, phản biện theo hướng thực chất, dựa trên thực tiễn và phát huy trí tuệ xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu nâng cao chất lượng công tác Mặt trận trong tình hình mới mà còn góp phần xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, lắng nghe dân để mỗi chủ trương, chính sách khi được ban hành có thêm cơ sở thực tiễn, thêm đồng thuận và đi vào cuộc sống hiệu quả hơn.

“Một trong những yếu tố quan trọng làm nên hiệu quả phản biện xã hội của Mặt trận Hà Nội là sự phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận với chính quyền, HĐND và UBND thành phố. Cùng với đó là lực lượng chuyên gia, nhà khoa học đông đảo. Đây là ba yếu tố quan trọng giúp Mặt trận thành phố thực hiện tốt hoạt động phản biện xã hội” - Ông Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam.