Phá thế khó trong giải phóng mặt bằng

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út và Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Văn Hà đi kiểm tra thực tế tại Dự án Cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đầu năm 2026.

Thực tế cho thấy, khi trách nhiệm được phân rõ, công tác vận động, đối thoại được tăng cường và vướng mắc được xử lý ngay từ cơ sở, tiến độ nhiều dự án đã có chuyển biến tích cực.

Điểm sáng từ dự án trọng điểm

Ông Huỳnh Tấn Lộc, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đồng Nai cho biết: Trên địa bàn hiện có 22 dự án trọng điểm, trong đó có 7 dự án trọng điểm quốc gia và 15 dự án trọng điểm của thành phố. Dù được xem là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, nhưng đến cuối tháng 8-2026, công tác bồi thường, GPMB nhiều dự án đạt kết quả tích cực.

Theo đó, đối với nhóm dự án trọng điểm quốc gia, Dự án Cao tốc Dầu Giây - Tân Phú giai đoạn 1 đã hoàn thành 100% thông báo thu hồi đất, kiểm đếm và xác nhận nguồn gốc đất; tỷ lệ phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ đạt hơn 99%, bàn giao mặt bằng đạt hơn 95% diện tích.

Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây đoạn qua thành phố Đồng Nai.

Tương tự, Dự án Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành đạt tỷ lệ bàn giao mặt bằng hơn 95%. Dự án Mở rộng cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây đã hoàn thành 100% mặt bằng. Cao tốc Bắc - Nam phía Tây, đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành đạt gần 90% diện tích.

Phó Bí thư Thành ủy Đồng Nai Võ Tấn Đức, Trưởng ban Chỉ đạo thực hiện công tác bồi thường, GPMB và hỗ trợ tái định cư thành phố Đồng Nai tại hội nghị với các thành viên Ban chỉ đạo giữa tháng 8-2026, đánh giá: Thời gian qua, UBND thành phố, các sở, ngành, Trung tâm Phát triển quỹ đất, các ban quản lý dự án cùng cấp ủy, chính quyền xã, phường đã tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc kéo dài. Tiến độ kiểm đếm, xác lập hồ sơ, phê duyệt phương án bồi thường, bố trí tái định cư và bàn giao mặt bằng tại nhiều dự án có chuyển biến.

Thực tế cho thấy, ở đâu có sự tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, có sự phân công rõ trách nhiệm, bám sát địa bàn và thường xuyên đối thoại, vận động người dân thì ở đó công tác GPMB có điều kiện chuyển biến nhanh hơn.

Mặt bằng dự án trọng điểm chuyển đổi Khu công nghiệp Biên Hòa 1 đã được giải phóng.

Dự án Nâng cấp, mở rộng đường 25B, đoạn qua phường Long Thành, là một ví dụ. Tính đến cuối tháng 8-2026, 191/191 trường hợp đã bàn giao mặt bằng. Đáng chú ý, toàn bộ quá trình GPMB, địa phương không phải tổ chức cưỡng chế bất kỳ trường hợp nào.

Bà Phạm Thị Thủy Trang, Phó Chủ tịch UBND phường Long Thành chia sẻ: Kết quả này có được từ sự phối hợp xuyên suốt giữa Trung tâm Phát triển quỹ đất - Chi nhánh Long Thành với UBND phường và cả hệ thống chính trị ở cơ sở. Ngay từ đầu, các đơn vị đã phối hợp tuyên truyền, vận động; xác nhận nguồn gốc, quá trình sử dụng đất và tài sản trên đất; niêm yết công khai phương án; tháo gỡ các vướng mắc pháp lý; tiếp nhận, giải quyết kiến nghị và bố trí tái định cư.

Trong đó, Trung tâm Phát triển quỹ đất tập trung xử lý các nội dung chuyên môn về bồi thường, hỗ trợ, GPMB; chính quyền phường trực tiếp xác minh hồ sơ, nắm địa bàn, gặp gỡ, đối thoại với người dân. MTTQ, các đoàn thể và khu phố cùng tham gia tuyên truyền, vận động, góp phần tạo sự đồng thuận.

Ông Phạm Viết Hùng, một trong 10 hộ dân được UBND phường Long Thành khen thưởng vì bàn giao mặt bằng sớm cho Dự án Nâng cấp, mở rộng đường 25B cho biết: “Trong quá trình lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, gia đình tôi ghi nhận tinh thần làm việc trách nhiệm, công khai, dân chủ, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của bà con. Gia đình tôi đã ký biên bản bàn giao toàn bộ diện tích mặt bằng sạch khi còn chưa nhận tiền bồi thường, hỗ trợ”.

Kết quả tại Dự án Nâng cấp, mở rộng đường 25B cho thấy, GPMB không chỉ là công việc của cơ quan chuyên môn. Bên cạnh việc bảo đảm đúng quy định, sự phối hợp đồng bộ, kiên trì tuyên truyền, đối thoại và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ.

Rõ người, rõ việc, làm song song để rút ngắn tiến độ

Một thay đổi đáng chú ý trong cách làm hiện nay là các thủ tục GPMB được thực hiện theo hướng chủ động, làm đồng thời, thay vì chờ hoàn tất bước này mới chuyển sang bước tiếp theo.

Theo ông Nguyễn Cao Tài, Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố, đơn vị đã yêu cầu các chi nhánh rà soát toàn bộ dự án, xác định rõ từng điểm nghẽn, nhất là các dự án trọng điểm, dự án giao thông chiến lược, dự án vùng Sân bay Long Thành và các dự án kết nối hạ tầng liên vùng. Mỗi dự án được phân công một đầu mối chịu trách nhiệm, thường xuyên cập nhật tiến độ và kịp thời đề xuất xử lý khó khăn.

Trục quốc lộ 51, khu vực sắp triển khai tuyến đường sắt và đường đô thị trên cao.

Ngay khi có chủ trương thực hiện dự án, cơ quan chuyên môn phải chủ động chuẩn bị hồ sơ về nguồn gốc đất, số hộ bị thu hồi đất và các chính sách hỗ trợ liên quan. Các cơ quan chức năng của thành phố cũng ban hành sổ tay công tác bồi thường, GPMB với 16 bước theo quy trình, trong đó có 6 bước trọng tâm được tập trung gồm: họp dân, ban hành thông báo thu hồi đất; kiểm đếm; xác nhận nguồn gốc đất; xác định giá đất; niêm yết công khai dự thảo phương án, lấy ý kiến người dân và phê duyệt phương án bồi thường.

 Việc ban hành quy trình với các bước cụ thể nhằm phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, qua đó bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm trong quá trình thực hiện. Những phần việc có thể thực hiện đồng thời như kiểm đếm, xác nhận nguồn gốc đất, xác định giá đất được triển khai song song, cuốn chiếu nhằm rút ngắn thời gian.

Tuy nhiên, cũng không vì đẩy nhanh tiến độ, làm song song mà bỏ qua các yêu cầu về pháp lý. Mọi hồ sơ đều được kiểm soát chặt chẽ, phương án bồi thường phải đúng quy định, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và không để thất thoát tài sản Nhà nước.

Một trong những giải pháp đặc biệt quan trọng được Đồng Nai áp dụng cho hầu hết các dự án đó là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân bàn giao mặt bằng song song với quá trình hoàn thiện hồ sơ. Điển hình tại một số dự án như: Đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Khu công nghiệp Biên Hòa 1 chuyển đổi công năng, đường vành đai 4 - Thành phố Hồ Chí Minh, không ít hộ dân đã đồng ý bàn giao mặt bằng ngay khi được tuyên truyền, vận động, góp phần tạo hiệu ứng lan tỏa cho các hộ dân khác.

Phó Chủ tịch UBND phường Phước Tân Nguyễn Quốc Vương cho biết: “Từ kinh nghiệm trong việc thành lập 6 đoàn đi tuyên truyền, vận động với phương châm “đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà” tại Dự án Đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, ở Dự án Tái định cư Phước Tân chúng tôi cũng thành lập 4 đoàn trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với người dân. Cách làm của chúng tôi là công khai, minh bạch chính sách, giải thích rõ quyền lợi, nghĩa vụ và lắng nghe từng trường hợp cụ thể, linh hoạt trong xử lý các vướng mắc”.

Một dự án hạ tầng giao thông kết nối trên địa bàn phường Trấn Biên đang trong giai đoạn hoàn thiện.

Cùng với cách làm song song, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, Đồng Nai đang chuyển mạnh từ “xử lý hồ sơ” sang “quản trị tiến độ”. Theo Phó Bí thư Thành ủy Võ Tấn Đức, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB phải được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của cả hệ thống chính trị. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ.

Với từng dự án, phải xác định cụ thể còn bao nhiêu diện tích cần thu hồi, bao nhiêu hộ chưa kiểm đếm, bao nhiêu phương án chưa phê duyệt, bao nhiêu hộ chưa nhận tiền, bao nhiêu trường hợp cần tái định cư và vướng mắc nằm ở đâu. Mỗi điểm nghẽn phải gắn với một cơ quan xử lý, một người chịu trách nhiệm và một thời hạn hoàn thành cụ thể.

Phấn đấu không để dự án phải chờ mặt bằng

Dù đã có những kết quả tích cực ở một số dự án trọng điểm, tuy nhiên phía trước, khối lượng GPMB vẫn còn rất lớn. Tiến độ các dự án kết nối với Sân bay Long Thành như: ĐT.769, ĐT.770B và ĐT.773 vẫn còn chậm; việc xác nhận nguồn gốc đất, phê duyệt phương án bồi thường và bàn giao mặt bằng chưa đạt yêu cầu kế hoạch.

Với Dự án Kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên, Đồng Nai chọn cách chuẩn bị trước một bước, không chờ đầy đủ các thủ tục mới bắt đầu công tác GPMB. Cụ thể, từ trước khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 255/NQ-CP ngày 27-8-2026 về việc xây dựng công trình cấp bách đối với Dự án Kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, UBND thành phố chỉ đạo các phường, xã, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố thực hiện một số bước của dự án.

Đồng thời, lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu các đơn vị, địa phương bố trí đầy đủ nhân lực, tổ chức thực hiện công việc xuyên suốt, kể cả ngoài giờ, ngày nghỉ và ngày lễ. Người đứng đầu địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp về tiến độ GPMB trên địa bàn.

Theo chỉ đạo đó, từ tháng 6-2026, UBND thành phố đã phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ tuyến metro. Sang tháng 7-2026, 8 phường, xã có tuyến metro đi qua, gồm: Biên Hòa, Trấn Biên, Long Hưng, Phước Tân, Tam Phước, An Phước, Nhơn Trạch và Long Thành đã thực hiện đo đạc, cắm mốc khu vực dự kiến thu hồi đất; ban hành thông báo thu hồi đất và triển khai các bước tiếp theo.

Hiện nay, các địa phương đang thực hiện thủ tục đối với dự án này với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm nhằm đáp ứng mục tiêu trước ngày 20-12, hoàn thành việc chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư và ban hành quyết định thu hồi đất đối với các trường hợp đủ điều kiện. Tiếp tục tuyên truyền, vận động; gặp gỡ, đối thoại, giải thích chính sách và quyền lợi của người dân để đảm bảo trong tháng 12-2026 hoàn tất GPMB thực hiện dự án.

Kiểm kê tài sản của người dân trong diện thu hồi đất làm đường vành đai 4 - Thành phố Hồ Chí Minh.

“Quan điểm của thành phố là công tác dân vận phải đi trước một bước, không để đến khi chuẩn bị cưỡng chế mới tập trung tuyên truyền, vận động. Đối với những trường hợp đã thực hiện đầy đủ quy trình, chính sách, đã được tuyên truyền, vận động, đối thoại nhưng vẫn cố tình không chấp hành, hồ sơ pháp lý phải được hoàn thiện để xử lý theo đúng quy định. Mục tiêu là bảo đảm kỷ cương, đồng thời không để một số trường hợp riêng lẻ ảnh hưởng đến tiến độ chung của dự án” - Phó Bí thư Thành ủy Võ Tấn Đức yêu cầu.

Từ những kết quả tích cực trong công tác GPMB ở một số dự án điển hình có thể thấy, điểm chung trong cách làm hiện nay là trách nhiệm được gắn với từng người, tiến độ gắn với từng mốc công việc; công tác tuyên truyền, vận động và đối thoại với người dân là giải pháp quan trọng và được triển khai ngay từ đầu.

Có thể thấy, cách làm chủ động, phân rõ trách nhiệm, tăng đối thoại và kịp thời tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở đang giúp Đồng Nai từng bước giải quyết những điểm nghẽn trong công tác GPMB, tạo quỹ đất sạch cho các công trình, dự án trọng điểm. Qua đó, góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án, nhất là những công trình có vai trò kết nối, tạo động lực và mở ra không gian phát triển mới cho thành phố. Và những giải pháp, kinh nghiệm được đúc rút từ quá trình triển khai các dự án trọng điểm của thành phố sẽ là cơ sở để nâng cao hiệu quả công tác GPMB đối với các dự án tiếp theo, trong đó có các dự án do cấp xã thực hiện.