Ông Trump 'cầu cứu' ông Tập

Xung đột leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng. Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz-nơi lưu thông 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu - đã khiến giá năng lượng tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế để bảo đảm an ninh cho tuyến hàng hải chiến lược này. Tuy nhiên, lời đề nghị từ Washington đối với Trung Quốc - nền kinh tế tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới - đang vấp phải nhiều hoài nghi.

Theo các chuyên gia, Bắc Kinh hiện có ít động lực để tham gia vào một chiến dịch quân sự do Mỹ khởi xướng, nhất là khi nước này luôn ưu tiên duy trì vị thế ngoại giao độc lập tại khu vực, theo CNN.

Áp lực từ khủng hoảng dầu mỏ

Các báo cáo quốc tế cho thấy sự gián đoạn tại Eo biển Hormuz đang đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái bất ổn nghiêm trọng. Là "yết hầu" vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, bất kỳ biến động nào tại đây cũng gây tác động dây chuyền tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước nguy cơ khủng hoảng lan rộng, Washington đã kêu gọi các đồng minh chủ chốt như Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh cùng tham gia bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược này. Tuy nhiên, phản ứng từ các nước vẫn rất dè dặt. Giới quan sát nhận định, sự thận trọng này xuất phát từ nỗi lo ngại bị kéo sâu vào một cuộc xung đột khu vực đầy rủi ro.

Trả lời phỏng vấn tờ Financial Times, Tổng thống Donald Trump cho biết ông muốn biết liệu Trung Quốc có sẵn sàng hỗ trợ hay không trước khi thực hiện chuyến thăm tới Bắc Kinh để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Người đứng đầu Nhà Trắng cũng úp mở khả năng trì hoãn chuyến công du này nếu không nhận được những phản hồi cụ thể và rõ ràng từ phía giới chức Trung Quốc.

"Việc những quốc gia hưởng lợi từ tuyến vận tải này cùng tham gia bảo đảm an ninh là điều hợp lý", ông Trump nói với Financial Times. "Tôi nghĩ Trung Quốc cũng nên giúp đỡ".

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, đề nghị này được nhiều nhà quan sát đánh giá là bất thường. Trên thực tế, Washington đang kêu gọi Bắc Kinh cân nhắc việc đưa lực lượng quân sự tới bảo vệ tuyến hàng hải trong một cuộc xung đột mà Mỹ khởi phát với một quốc gia có quan hệ khá thân thiện với Trung Quốc.

Theo giới phân tích, yêu cầu này đặt Trung Quốc vào tình thế khó xử. Việc tham gia bảo vệ Eo biển Hormuz có thể khiến Bắc Kinh đối đầu trực tiếp với Iran, trong khi đứng ngoài lại có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng với Washington.

Trong bối cảnh đó, khả năng Trung Quốc chấp nhận lời đề nghị của Mỹ được đánh giá là khá thấp, đặc biệt khi Bắc Kinh đã chuẩn bị từ nhiều năm trước để giảm thiểu tác động của các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Thế chủ động của Trung Quốc

Trong thập niên qua, Trung Quốc đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng khả năng chống chịu trước biến động năng lượng. Bắc Kinh không chỉ xây dựng các kho dự trữ dầu chiến lược mà còn đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và xe điện, theo CNN.

Nhờ những bước chuẩn bị này, Trung Quốc được cho là có khả năng ứng phó tốt hơn nhiều nền kinh tế khác trước một cuộc khủng hoảng dầu mỏ kéo dài.

Chuyên gia Bert Hofman từ Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore nhận định rằng Bắc Kinh có thể chọn chiến lược kiên nhẫn.

"Người Trung Quốc có thể nói: ‘Chúng ta cứ chờ xem’", ông Hofman cho biết. "Với vị thế chiến lược khá an toàn, họ có nhiều không gian để điều chỉnh".

Quang cảnh một trạm xăng Sinopec ở Thượng Hải, Trung Quốc, vào ngày 10/3. Ảnh: Bloomberg.

Một yếu tố khác khiến Trung Quốc ít chịu áp lực hơn là mối quan hệ năng lượng với Iran. Theo một số báo cáo của CNN, Tehran đang cân nhắc cho phép một số tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz nếu dầu được giao dịch bằng đồng nhân dân tệ, một kịch bản có thể giúp Trung Quốc tiếp tục duy trì nguồn cung.

Trong khi đó, cuộc chiến tại Trung Đông cũng đang gây ra áp lực chính trị đối với chính quyền Tổng thống Trump khi giá nhiên liệu tăng cao và dư luận Mỹ ngày càng lo ngại về tác động kinh tế của xung đột. Một số nhà phân tích Trung Quốc cho rằng Washington hiện ở vị thế yếu hơn trong các cuộc thương lượng.

"Ông Trump hiện khá cô lập trên trường quốc tế", ông Henry Huiyao Wang, Chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa tại Bắc Kinh, nhận định. "Cuộc chiến với Iran đã khiến thế giới bất ổn và đặt ông ấy vào một tình thế khó khăn".

Nhà kinh tế học Henry Huiyao Wang, Chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa tại Bắc Kinh. Ảnh: Bloomberg.

Dù vậy, Trung Quốc cũng có lợi ích riêng trong việc duy trì ổn định tại Trung Đông, vốn là khu vực mà Bắc Kinh đã đầu tư đáng kể về ngoại giao và kinh tế trong những năm gần đây. Đáng chú ý, năm 2023, Trung Quốc từng đóng vai trò trung gian giúp Iran và Arab Saudi khôi phục quan hệ ngoại giao.

Giới phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay có thể ảnh hưởng tới tham vọng của Bắc Kinh trong việc củng cố vai trò ngoại giao tại khu vực. Tuy nhiên, thay vì tham gia trực tiếp vào các hoạt động quân sự, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục ưu tiên các nỗ lực ngoại giao nhằm thúc đẩy ổn định khu vực.

Đại Hoàng