OCOP Ninh Bình: Khát vọng vươn xa trên bản đồ kinh tế thế giới.

Ninh Bình, vùng đất sở hữu Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, không chỉ quyến rũ du khách bởi vẻ đẹp kỳ vĩ của Tràng An hay sự uy nghiêm của Cố đô Hoa Lư, mà còn bởi những sản vật kết tinh từ bàn tay, khối óc của người nông dân.

Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) tại đây đã không còn dừng lại ở những con số mang tính phong trào. Nó đã thực sự trở thành một cuộc cách mạng về tư duy, nơi công nghệ số và khát vọng vươn tầm đã biến những "hạt ngọc quê hương" thành những đại sứ văn hóa, kinh tế đầy kiêu hãnh.

Chương trình “mỗi xã một sản phẩm” không chỉ mang tính phong trào mà đã đưa nông sản địa phương vươn tầm.

Sức sống mới từ những giá trị bản địa

Khép lại năm 2025 và bước sang những ngày đầu năm 2026, bức tranh kinh tế nông thôn Ninh Bình rực sáng những gam màu tươi mới, góp phần vào bức tranh có những bàn tay khéo léo của người nông dân và tư duy đổi mới của các chủ thể OCOP. Sau hơn nửa thập kỷ bền bỉ thực hiện Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm", Ninh Bình không chỉ dừng lại ở việc tạo ra những mặt hàng nông sản đơn thuần, mà đã kiến tạo nên một hệ sinh thái sản phẩm mang đậm hơi thở văn hóa Cố đô, khẳng định được chỗ đứng vững chắc trên bản đồ đặc sản quốc gia.

Dấu ấn đậm nét nhất trong những ngày cuối năm chính là sự kiện UBND tỉnh chính thức ban hành Quyết định số 1882/QĐ-UBND, ghi nhận nỗ lực bền bỉ của cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh trên toàn địa bàn.

Theo quyết định này, Ninh Bình đã có thêm 34 sản phẩm OCOP mới được vinh danh. Để có được tấm "giấy thông hành" này, các sản phẩm đã phải trải qua một quy trình thẩm định nghiêm ngặt từ cấp cơ sở đến cấp tỉnh, đáp ứng hàng loạt tiêu chí khắt khe về an toàn thực phẩm, bao bì nhãn mác, tính cộng đồng và đặc biệt là khả năng thương mại hóa bền vững.

Trong số 34 "tân binh" OCOP, có 13 sản phẩm xuất sắc đạt hạng 4 sao và 21 sản phẩm đạt hạng 3 sao. Nhóm sản phẩm 4 sao năm nay cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ sang lĩnh vực chế biến sâu, thể hiện sự nhạy bén của các chủ thể đối với thị hiếu tiêu dùng hiện đại.

Những cái tên như: Chuối sấy, khoai lang sấy, bắp nếp giòn vị phô mai hay ngô ngọt chế biến đã minh chứng cho nông sản Ninh Bình không còn bán thô, bán tươi với giá rẻ, mà đã được "thay áo mới" bằng công nghệ hiện đại, mang lại giá trị gia tăng cực lớn. Ngay cả những thức quà truyền thống như kẹo Sìu Châu cũng được cải tiến quy trình để nâng hạng thành công, trở thành lựa chọn hàng đầu cho khách du lịch.

Bên cạnh đó, nhóm sản phẩm 3 sao vẫn giữ vững được "hồn cốt" địa phương với sự xuất hiện của các đặc sản nức tiếng như: thịt dê, cơm cháy, rượu truyền thống, nước mắm và miến khoai lang. Đây là những sản phẩm mang tính biểu tượng, gắn liền với thương hiệu du lịch Ninh Bình, nay được chuẩn hóa theo quy trình OCOP để đảm bảo dù khách mua ở bất cứ đâu cũng nhận được chất lượng đồng nhất.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh Ninh Bình, chương trình OCOP không chỉ đơn thuần là câu chuyện về sản phẩm, mà chính là nhịp cầu nối giữa giá trị truyền thống và sự phát triển bền vững của kinh tế nông thôn. Với nền tảng vững chắc là gần 1.000 sản phẩm đã được công nhận từ 3 sao trở lên tính đến cuối năm 2025, chương trình đã thực sự khơi dậy nội lực của các địa phương. Đây chính là động lực quan trọng để mỗi vùng quê tại Ninh Bình cùng chung tay xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh và khẳng định được bản sắc riêng biệt của mình trên bản đồ kinh tế cả nước.

Chuyển đổi số "đường băng" cho sản phẩm OCOP cất cánh

Nếu coi sản phẩm OCOP là những chiếc máy bay, thì công nghệ số chính là đường băng quan trọng nhất để chúng vươn xa khỏi lũy tre làng. Tại Ninh Bình, chuyển đổi số trong OCOP được thực hiện đồng bộ từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ.

Trong hành trình xây dựng thương hiệu OCOP của tỉnh, anh Trần Thanh Bình, Giám đốc Công ty TNHH Thiên Trường Phát, được biết đến như một "kiến trúc sư" của những sản phẩm đặc sản. Không chỉ dừng lại ở một vài mặt hàng đơn lẻ, anh đã xây dựng thành công một hệ sinh thái OCOP đa dạng, từ bánh gai, chè ướp hoa sen đến các dòng phở khô và thực phẩm sấy lạnh.

"Chúng tôi quan niệm, muốn nông sản vươn xa thì không thể chỉ dựa vào sự ưu đãi của thiên nhiên hay sự khéo léo của đôi bàn tay. Trong kỷ nguyên này, truyền thống phải được số hóa và chuẩn hóa bằng công nghệ. Một chiếc bánh gai hay một gói phở khô Ninh Bình khi ra đến thị trường quốc tế, nó phải mang theo sự chỉn chu từ quy trình tiệt trùng cho đến ngôn ngữ thiết kế bao bì. Tôi không chỉ bán một món ăn, tôi đang bán niềm tin và sự tự hào về văn hóa ẩm thực Cố đô cho thế giới” - anh Bình chia sẻ.

Nhờ sử dụng công nghệ, nhiều hộ kinh doanh đã đưa sản phẩm OCOP đi khắp nơi.

Tương tự, anh Đinh Văn Thuận (chủ hộ kinh doanh Yến sào tại địa phương) lại là hình mẫu tiêu biểu cho sự nhạy bén trong kinh doanh thời đại số. Từ những sản phẩm yến thô, yến tinh chế vốn là dòng sản phẩm cao cấp và khó tiếp cận khách hàng diện rộng. Nhưng anh Thuận đã tạo nên một "cơn sốt" thực sự khi đưa đặc sản quê hương lên các nền tảng mạng xã hội.

Trong gian phòng livestream được bài trí chỉn chu ngay tại cơ sở sản xuất, anh Thuận thoăn thoắt giới thiệu về quy trình nhặt lông yến thủ công và kiểm soát chất lượng khắt khe. Anh không chỉ bán hàng, anh đang "truyền thông" về sự tử tế trong nghề. Anh Thuận chia sẻ:

"Trước đây, yến sào Ninh Bình chủ yếu bán cho người quen hoặc ký gửi tại các đại lý. Nhưng từ khi tham gia OCOP và được tiếp cận với các lớp tập huấn về chuyển đổi số, tôi nhận ra không gian mạng chính là cái chợ lớn nhất thế giới. Mỗi phiên livestream không chỉ giúp tôi bán được hàng trăm đơn yến tinh chế mà còn là cơ hội để tôi chứng minh cho khách hàng thấy tận mắt quy trình sạch, không hóa chất của mình. Công nghệ số đã xóa tan khoảng cách giữa người làm nghề và người tiêu dùng."

Hàng ngày, các buổi phát trực tiếp (livestream) trên TikTok, Facebook của cơ sở anh Thuận thu hút hàng nghìn lượt xem. Việc đẩy mạnh thương mại điện tử đã giúp hộ kinh doanh của anh không chỉ phục vụ khách hàng trong tỉnh mà còn chuyển hàng đi khắp 63 tỉnh, thành, thậm chí là nhận đơn từ Việt kiều ở nước ngoài. Điều này minh chứng cho sức mạnh của việc kết hợp giữa chất lượng OCOP và kỹ năng số.

Gắn OCOP với du lịch trải nghiệm

Ninh Bình vốn sở hữu vị thế là "vùng xanh" du lịch trọng điểm của cả nước, nơi di sản thiên nhiên và văn hóa hòa quyện. Tận dụng lợi thế này, tỉnh đã xác định việc gắn sản phẩm OCOP vào các tour du lịch không chỉ là một kênh tiêu thụ mà còn là chiến lược mũi nhọn để nâng tầm thương hiệu. Tại các kỳ Tuần Du lịch Ninh Bình năm 2025, các gian hàng OCOP đã thực hiện một bước chuyển mình ngoạn mục: từ những quầy bán hàng đơn thuần trở thành các không gian trải nghiệm văn hóa sống động.

Không chỉ xây dựng chất lượng, mà người dân còn mang câu chuyện, thương hiệu vào sản phẩm.

Du khách khi đến với Tràng An, Tam Cốc hay Bái Đính giờ đây có thể tận mắt chứng kiến quy trình dệt chiếu thủ công của làng nghề Xuân Dục, thưởng thức tách trà dược liệu Yên Sơn thơm nồng, hay chọn mua những gói cơm cháy đạt chuẩn 4 sao làm quà tặng. Sự kết hợp này tạo ra một vòng lặp kinh tế khép kín đầy giá trị, du lịch đóng vai trò "đại sứ" quảng bá sản phẩm OCOP ra thế giới, trong khi chính sự phong phú, tinh tế của OCOP lại trở thành mảnh ghép hoàn hảo làm sâu sắc thêm trải nghiệm của khách đường xa.

Dù gặt hái những thành tựu rực rỡ, hành trình OCOP Ninh Bình vẫn đang đối mặt với những bài toán cần lời giải căn cơ. Đầu tiên là tính đồng nhất; làm sao để duy trì chất lượng "mười sản phẩm như một" khi quy mô sản xuất được mở rộng từ hộ gia đình lên quy mô công nghiệp. Tiếp đến là bài toán bao bì và marketing; sản phẩm cần những đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp để diện mạo không chỉ bền, sạch mà còn phải mang tính thẩm mỹ quốc tế.

Để tháo gỡ những nút thắt này, trong năm 2026, Ninh Bình dự kiến dành nguồn kinh phí lớn từ tổng chi ngân sách hơn 87.600 tỉ đồng để dồn lực cho hạ tầng số và nông nghiệp công nghệ cao. Tỉnh cam kết không chỉ xây dựng thêm các điểm giới thiệu sản phẩm tại các khu di tích trọng điểm mà còn tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu về kinh tế số. Đây chính là bệ phóng để chủ thể OCOP không chỉ làm ra sản phẩm tốt, mà còn biết cách kể câu chuyện của mình một cách chuyên nghiệp nhất trong kỷ nguyên 4.0.

Mỗi sản phẩm OCOP giờ đây không chỉ là "vật chất" mà còn chứa đựng tâm hồn của đất Cố đô. Với sự đồng hành của chính quyền và khát vọng của người dân, OCOP Ninh Bình chắc chắn sẽ còn vươn xa hơn nữa trên bản đồ kinh tế thế giới.

Đinh Huê - Kim Oanh