Nỗi sợ tiềm ẩn của trẻ nhỏ khi phải xa cha mẹ

Tác giả: Betsy De Thierry và Emma Reeves/ Skybooks & NXB Phụ nữ Việt Nam

Nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc của con

Được viết bởi một nhà tâm lý học trẻ em, cuốn sách giúp cha mẹ xây dựng được hệ sinh thái cảm xúc an toàn cho con cái. Thế giới cảm xúc của trẻ không giống như của người lớn. Muốn hiểu con, cha mẹ phải hiểu được cảm xúc của trẻ trong từng tình huống.

Nỗi sợ tiềm ẩn của trẻ nhỏ khi phải xa cha mẹ

Khi phải xa cha mẹ, trẻ có thể không quấy khóc hay buồn bã, nhưng có nhiều chỉ số sinh học thay đổi, như nhịp tim và mức cortisol tăng vọt. Sự rời xa này luôn tiềm ẩn nỗi sợ hãi.

Khi biết phải rời xa cha mẹ nhịp tim và mức cortisol của trẻ tăng vọt, nỗi sợ tiềm ẩn hình thành. Ảnh minh họa: M&C.

Tình trạng thiếu hụt cảm xúc có ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức tiềm thức của trẻ về các mối quan hệ, cảm xúc, khả năng học tập, ý thức về bản thân, cũng như sự phát triển của não bộ và cơ thể. Đó là một trải nghiệm đầy căng thẳng, có thể gây ra những thay đổi về sinh học thần kinh (neurobiological) do trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn.

Hãy cùng tìm hiểu những hệ quả có thể xảy ra khi trẻ lớn lên trong sự thiếu hụt cảm xúc, đồng thời khám phá các ảnh hưởng lên trẻ nếu chúng “không có đủ” những kết nối cảm xúc, sự lặp lại tích cực, tính nhất quán, quan tâm tận tâm và nuôi dưỡng ân cần trong những năm tháng phát triển.

Điều quan trọng khi xem xét ảnh hưởng của sự thiếu hụt cảm xúc là phải nhớ rằng mọi thứ đều có thể thay đổi, bất kể trải nghiệm thời thơ ấu ra sao. Việc chữa lành và phục hồi sẽ dễ dàng hơn nếu được thực hiện trước tuổi trưởng thành, nhưng sự phục hồi vẫn hoàn toàn có thể diễn ra ở tuổi trưởng thành, miễn là mọi người nỗ lực và nhận được sự hỗ trợ phù hợp.

Thuyết gắn bó (attachment theory) cho thấy rằng trong những năm đầu đời của trẻ, cha mẹ có vai trò quan trọng trong việc xây dựng một mối quan hệ tình cảm vững chắc và lâu dài với con, gọi là mối quan hệ gắn bó. Thuyết này cũng giúp ta hiểu rằng trải nghiệm được người lớn chăm sóc và yêu thương, đặc biệt là trong năm năm đầu đời, sẽ hình thành một khuôn mẫu trong tiềm thức, ảnh hưởng đến mọi mối quan hệ của trẻ sau này.

Nếu những mối quan hệ gắn bó mang đến nỗi sợ, điều này có thể gây ra một khuôn mẫu rối loạn bên trong tâm trí. Khi đó, trẻ vừa khao khát được kết nối với cha mẹ, vừa lo lắng và dè chừng khi lại gần.

Nếu mối quan hệ gắn bó không “đủ” để đáp ứng nhu cầu được yêu thương, và thấu hiểu và lắng nghe, thì việc thiếu vắng những khoảnh khắc vỗ về, an ủi và những tương tác ấm áp lặp đi lặp lại có thể dẫn đến kiểu gắn bó lo âu, mâu thuẫn, né tránh hoặc thiếu an toàn. Những khuôn mẫu gắn bó tiêu cực này có thể gây tổn thương sâu sắc.

Kiểu gắn bó né tránh thường xuất hiện khi trẻ thiếu thốn tình cảm, không nhận đủ sự quan tâm và yêu thương, nhưng bên trong vẫn luôn khao khát được kết nối.

Trong thí nghiệm “khuôn mặt vô cảm” của Tronick và đồng nghiệp (1975), đứa trẻ thuộc kiểu gắn bó né tránh dường như không bận tâm tới việc cha mẹ đến hay rời đi, tuy nhiên: "... phản ứng sinh lý của chúng đã cho thấy điều ngược lại. Khi bị tách khỏi cha mẹ, nhịp tim và mức cortisol của trẻ tăng vọt.

Chúng ta không nhìn thấy sự lo lắng của trẻ, và bản thân trẻ cũng không ý thức được cảm xúc bất an của mình. Chúng thiếu (hoặc đã mất) khả năng nhận biết các tín hiệu cảm xúc từ chính cơ thể của mình". (Theo Music, 2022)