Nơi neo giữ văn hóa cộng đồng ở Đông Nam Á

Một cửa hàng tạp hóa tại Singapore. Ảnh: TTXVN

Ở Bangkok (Thái Lan), Manila (Philippines) hay Jakarta (Indonesia), thậm chí là khu vực nông thôn của các quốc gia Đông Nam Á, những cửa hàng tạp hóa gia đình quy mô nhỏ đã gắn liền với đời sống hằng ngày của người dân từ trước đến nay. Dù có những tên gọi khác nhau như Shohuay ở Thái Lan, Sari-sari ở Philippines hay Warung ở Indonesia, các cửa hàng này đều có chức năng như nhau đó là đáp ứng nhu cầu về các mặt hàng thiết yếu cho người tiêu dùng, đồng thời đóng vai trò là kênh phân phối các sản phẩm được sản xuất tại địa phương.

Tại Singapore, những cửa hàng tạp hóa gia đình thường nằm ở tầng trệt các khu chung cư cao tầng do Cơ quan Phát triển nhà ở quản lý. Từ lâu, các cửa hàng tạp hóa truyền thống đã làm sinh động không gian công cộng, là nơi kết nối mang tính cộng đồng tại các khu dân cư. Những cửa hàng này cũng phản ánh lịch sử của Singapore về tinh thần kinh doanh quy mô nhỏ và đời sống khu dân cư.

Ở Philippines, dù lớn hay nhỏ, những cửa hàng Sari-sari đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống mang tính cộng đồng của người Philippines bởi sự tiện lợi và giúp người dân dễ dàng mua nhu yếu phẩm ngay tại khu dân cư. Như một thói quen lâu dài, các cửa hàng nhỏ này trở nên gần gũi, gắn liền với đời sống cộng đồng và bản sắc văn hóa Philippines.

Sự hình thành và phát triển của các cửa hàng cũng gắn liền với những thay đổi về kinh tế và xã hội của Philippines qua nhiều thời kỳ. Sari-sari là mô hình kinh doanh siêu nhỏ, tạo sinh kế cho nhiều người Philippines, đồng thời cũng đóng góp đáng kể cho kinh tế địa phương thông qua việc tạo việc làm và giúp dòng tiền được lưu chuyển ngay trong cộng đồng.

Còn ở Indonesia, những cửa hàng Warung trở thành một phần của văn hóa và đời sống gắn kết cộng đồng của người dân. Mọi người thường ghé Warung không chỉ để mua nhu yếu phẩm mà còn để gặp gỡ, trò chuyện và hỏi thăm hàng xóm, duy trì những mối quan hệ thân thuộc trong khu dân cư.

Trong thời gian dài, cửa hàng tạp hóa gia đình vì thế đã trở thành một phần bản sắc tại các quốc gia Đông Nam Á. Mô hình này cũng có nhiều lợi thế: Linh hoạt, bán hàng số lượng nhỏ, cho khách mua chịu và dễ đổi trả. Nhờ gắn bó với cộng đồng, chủ cửa hàng thường hiểu rõ và có quan hệ thân thiết, lâu dài với khách hàng. Hầu hết cửa hàng đều nằm ngay trong khu dân cư, thuận tiện cho người dân để phục vụ nhu cầu thiết yếu, trở thành bản sắc văn hóa, phản ánh tính cộng đồng và đặc trưng của nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.

Dù vậy, trước sự xuất hiện và phát triển mạnh mẽ của các nhà bán lẻ hiện đại tại các thành phố, nhiều cửa hàng tạp hóa gia đình dần mất đi vị thế trong đời sống người tiêu dùng, đặc biệt là ở khu vực đô thị. Người tiêu dùng dường như ngày càng bỏ qua, thậm chí quên mất sự tồn tại của những cửa hàng này trong nhịp sống hối hả của cuộc sống hiện đại và nhu cầu về sự tiện lợi.

So với các cửa hàng tiện lợi hiện nay, vốn được vận hành bài trí tinh gọn, hệ thống mã vạch và chú trọng hiệu quả, các cửa hàng tạp hóa gia đình truyền thống chỉ hoạt động ở quy mô nhỏ hơn và mang tính không chính thức hơn. Sản phẩm cũng được bán theo số lượng lẻ, thay vì các đơn vị đóng gói sẵn. Sự tương phản này cho thấy cách thức mua sắm đã chuyển từ một trải nghiệm mang tính cá nhân và gắn với cộng đồng địa phương sang một hình thức tiện lợi được tiêu chuẩn hóa và ít mang tính tương tác cá nhân hơn.

Với Singapore, cạnh tranh gia tăng, giá thuê cao và thiếu người kế nghiệp đã khiến nhiều cửa hàng tạp hóa gia đình phải đóng cửa. Các cửa hàng cũng đối mặt với bài toán người kế nghiệp, khi con cái chủ hàng không muốn tiếp tục công việc kinh doanh theo hộ gia đình. Hiện Singapore đang thúc đẩy nỗ lực duy trì một hệ sinh thái bán lẻ đa dạng, tránh để các khu dân cư và mặt bằng kinh doanh trở nên đồng nhất. Với những cửa hàng tạp hóa nhỏ, điều thường bị mất đi không đơn thuần là một hoạt động kinh doanh, mà là tính cộng đồng dân cư gắn bó lâu dài trong lịch sử.

Dù những mô hình kinh doanh này đang có xu hướng giảm đi rõ rệt, các chuyên gia cho rằng việc gìn giữ và duy trì những cửa hàng tạp hóa gia đình sẽ giữ lại những gì thuộc về ký ức, văn hóa cộng đồng của người dân các nước ở khu vực Đông Nam Á.

Sự hiện diện của các cửa hàng tạp hóa nhỏ không đơn giản chỉ là một hoạt động kinh doanh, mà còn là bản sắc cộng đồng dân cư đã gắn bó lâu dài trong lịch sử. Trong đó, việc gìn giữ và phát triển thích ứng theo nhu cầu của người dân sẽ góp phần vào bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống đã gắn liền với cuộc sống của người dân trong thời gian rất dài.