Nô nức trẩy hội chùa Đà Quận, gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống

Chùa Đà Quận tên chữ là Viên Minh Tự thuộc xóm Đà Quận, phường Thục Phán. Đây là một trong ba ngôi chùa cổ nhất Cao Bằng, tương truyền chùa được xây dựng từ thời vua Lý Anh Tông (1138 - 1175) trên một gò đất có biểu tượng con rồng, có phong cảnh đẹp nổi tiếng trong vùng thời bấy giờ. Cuối thế kỷ XVI, nhà Mạc lên Cao Bằng đóng đô ở Cao Bình (nay thuộc phường Thục Phán) đã quan tâm trùng tu, tôn tạo, xây dựng lại trên nền đất xưa. Đến thời Lê Trung Hưng, chùa Viên Minh được trùng tu và đúc chuông lớn, mở rộng tiền đường, sửa sang Phật điện trở thành ngôi chùa linh thiêng là nơi vãn cảnh nổi tiếng. Năm 2008, chùa được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Đối diện chùa Đà Quận là đền Quan Triều thờ danh tướng Dương Tự Minh. Ông là một vị tướng tài, phò mã Triều Lý đã có những đóng góp to lớn trong việc đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ vững chắc vùng biên cương phía Bắc của nước Đại Việt giữa thế kỷ XII. Sau khi ông qua đời, triều đình cho lập đền thờ và truy phong Trung đẳng thần.

Đặc biệt, đôi chuông chùa Viên Minh và đền Quan Triều được xếp hạng di tích nghệ thuật quốc gia năm 1995 và được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2016.

Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, chùa từng được tu sửa, tôn tạo qua các thời kỳ nhưng vẫn giữ được cốt cách kiến trúc truyền thống, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên xung quanh. Không đồ sộ, cầu kỳ, chùa Đà Quận mang vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi.

Chùa còn là không gian gửi gắm niềm tin, ước vọng của bao thế hệ. Trong tâm thức người dân, chùa Đà Quận là chốn linh thiêng để cầu an, cầu phúc, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Những câu chuyện dân gian lưu truyền quanh ngôi chùa vẫn được gìn giữ bằng ký ức cộng đồng, góp phần tạo nên chiều sâu lịch sử và giá trị tinh thần bền vững cho di tích.

Mỗi năm, khi mùa xuân gõ cửa, chùa Đà Quận lại khoác lên mình một diện mạo mới. Con đường dẫn vào chùa rộn ràng hơn bởi bước chân người trẩy hội. Sắc xuân hiện hữu trong từng cành cây, ngọn cỏ, hòa quyện cùng làn khói hương tạo nên một không gian vừa linh thiêng, vừa ấm áp.

Đông đảo người dân và du khách đến trẩy hội chùa Đà Quận, phường Thục Phán.

Lễ hội chùa Đà Quận được tổ chức từ ngày mùng 8 - 9 tháng Giêng âm lịch. Ngay từ đêm ngày mùng 8, dòng người đã tấp nập về chùa trong không khí trang nghiêm mà rộn ràng. Hương khói lan tỏa, tiếng chuông chùa ngân vang hòa cùng sắc áo truyền thống của đồng bào các dân tộc tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng, vừa ấm áp. Bên cạnh phần lễ được tổ chức trang trọng, thành kính, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian, giao lưu văn nghệ, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của nhân dân.

Với người dân địa phương, lễ hội chùa Đà Quận không chỉ đơn thuần là một nghi lễ tín ngưỡng, mà còn là dịp để gặp gỡ, sum vầy, chia sẻ những câu chuyện đầu năm. Nhiều gia đình coi việc đi lễ chùa đầu xuân là một nét sinh hoạt không thể thiếu, được truyền từ đời này sang đời khác. Người già đến chùa để cầu sức khỏe, bình an; người trẻ gửi gắm ước vọng về học hành, công việc; còn trẻ nhỏ theo chân ông bà, cha mẹ để cảm nhận không khí lễ hội, học cách trân trọng những giá trị truyền thống.

Chị Hoàng Thị Huyền, xã Hòa An chia sẻ: Năm nào đến hội chùa, tôi cũng cảm nhận được không khí rất ấm áp, yên bình. Người đi lễ đông nhưng ai cũng giữ ý thức, thành tâm. Đến đây, lòng thấy nhẹ nhõm, an yên hơn, như được tiếp thêm niềm tin cho một năm mới.

Cũng như chị Huyền, bà Nông Thị Loan, phường Thục Phán bày tỏ niềm vui và sự phấn khởi. Với bà, trẩy hội chùa Đà Quận không chỉ là dịp du xuân, đi lễ đầu năm, mà còn là cơ hội để gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương. Đến chùa đầu năm, lòng thấy nhẹ nhàng, thanh thản hơn, ai cũng mong một năm mới bình an, làm ăn thuận lợi.

Trong dòng người trẩy hội, dễ dàng bắt gặp những gương mặt rạng rỡ, ánh mắt chan chứa niềm tin. Nhiều người chia sẻ rằng, đến với chùa Đà Quận, họ cảm thấy tâm hồn được lắng lại sau một năm bận rộn, lo toan. Không gian chùa mang đến cảm giác an yên, giúp con người tạm gác lại những bộn bề đời sống để hướng về sự tĩnh tại, cân bằng nội tâm.

Lễ hội chùa Đà Quận còn là dịp thể hiện rõ nét tinh thần cộng đồng. Trong những ngày hội, bà con trong vùng cùng nhau tham gia công tác chuẩn bị, từ vệ sinh khuôn viên chùa, trang trí cảnh quan đến hỗ trợ du khách thập phương. Sự chung tay, góp sức ấy không chỉ nhằm tổ chức một mùa lễ hội chu đáo, mà còn thể hiện ý thức gìn giữ di sản chung của cộng đồng.

Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, lễ hội còn là không gian giao thoa văn hóa, nơi những giá trị xưa được tiếp nối trong đời sống hiện đại. Qua đó, tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, tôn trọng cội rễ văn hóa được bồi đắp, lan tỏa, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Trong bối cảnh đời sống xã hội ngày càng phát triển, việc bảo tồn, phát huy giá trị của chùa Đà Quận và lễ hội truyền thống có ý nghĩa quan trọng. Không chỉ gìn giữ một địa chỉ tín ngưỡng, đó còn là cách bảo tồn bản sắc văn hóa, lịch sử của địa phương. Những nỗ lực của chính quyền và nhân dân trong công tác quản lý, tổ chức lễ hội theo hướng văn minh, an toàn, tiết kiệm đã góp phần để chùa Đà Quận luôn là điểm đến thân thiện, giàu giá trị tinh thần.

Lễ hội chùa Đà Quận vì thế không chỉ dừng lại ở một sự kiện đầu xuân, mà còn là biểu tượng của sự gắn bó giữa con người với lịch sử, giữa đời sống hiện tại với truyền thống lâu đời. Mỗi mùa xuân trẩy hội là một lần những giá trị ấy được khơi dậy, tiếp nối, để chùa Đà Quận mãi là chốn về tâm linh, là điểm tựa tinh thần bền vững trong lòng người dân Cao Bằng.

M.A