Những 'siêu công trình' định hình kinh tế Việt Nam

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2045 và đạt Net Zero năm 2050. Trong hành trình đó, các “siêu công trình” hạ tầng như sân bay, cảng biển, đường sắt tốc độ cao đóng vai trò then chốt, tạo động lực mở rộng không gian phát triển và nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Thế chân vạc” từ 3 cảng hàng không

Ba cảng hàng không Long Thành, Gia Bình và Phú Quốc không chỉ là những công trình giao thông đơn thuần, mà trở thành ba trụ cột định hình cấu trúc kinh tế mới, được vận hành bởi sức mạnh của chuyển đổi số, AI và cam kết tăng trưởng xanh.

Sáng ngày 19/12/2025, Cảng hàng không quốc tế Long Thành đón ba chuyến bay đầu tiên hạ cánh thành công trong không khí đồng loạt khởi công, khánh thành 234 công trình trên toàn quốc. Đây là dự án then chốt, hướng tới đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển quốc tế. Giai đoạn 1 dự kiến khai thác từ tháng 6/2026, với mô hình sân bay thông minh thế hệ mới, ứng dụng đồng bộ công nghệ số, AI, A-CDM và sinh trắc học toàn trình cho hành khách.

Sân bay Long Thành: Ảnh: Quỳnh Danh

Khi hoàn thành, Long Thành sẽ trở thành “trái tim” của hệ sinh thái kinh tế sân bay, gồm trung tâm bảo dưỡng - sửa chữa máy bay chuẩn quốc tế và tổ hợp logistics - kho vận tự động hóa kết nối trực tiếp với sân đỗ. Theo Hội đồng Sân bay quốc tế, hệ sinh thái quanh Long Thành có thể đóng góp 3-5% GDP, tạo 40.000–50.000 việc làm trong giai đoạn đầu. Sự kết hợp giữa Long Thành và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải sẽ hình thành mô hình vận tải Air–Sea tối ưu, giảm mạnh chi phí logistics và tăng sức cạnh tranh chuỗi cung ứng. Sân bay cũng được phát triển theo tiêu chuẩn “sân bay xanh”, đáp ứng yêu cầu giảm phát thải CO₂.

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình (Bắc Ninh) đang nổi lên như một tư duy đột phá về quy hoạch “lưỡng dụng” - kết hợp kinh tế. Được quy hoạch lên cấp 4F với công suất 50 triệu khách/năm và 4 đường băng, Gia Bình là mắt xích chiến lược về quốc phòng – an ninh, đồng thời thúc đẩy thủ phủ công nghiệp Bắc Ninh phát triển khu kinh tế và logistics lớn.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đánh giá, việc quy hoạch và đầu tư xây dựng cảng Gia Bình góp phần tái cấu trúc mạng lưới hàng không vùng Thủ đô theo mô hình chùm cảng kép; mở rộng, nâng cao năng lực hàng không khi kết nối với các cảng hàng không lân cận.

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đang viết nên câu chuyện mới về hình thức đầu tư theo mô hình chuyển giao và đầu tư trực tiếp từ phía nhà đầu tư tư nhân với sự tham gia của Tập đoàn Sun Group vào việc nâng cấp, mở rộng sân bay và vận hành nhà ga. Việc mở rộng, nâng công suất đón lên 20 triệu khách/năm, xây thêm đường băng thứ hai và nhà ga T2 quy mô 354.000m² không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng du lịch, mà còn tạo bước nhảy vọt về năng lực tiếp nhận các đường bay quốc tế đường dài.

Khi hoàn thành mở rộng, sân bay Phú Quốc giúp rút ngắn thời gian tiếp cận Đảo Ngọc, thu hút thêm nhiều hãng bay, tăng tần suất và kết nối thẳng với châu Âu, Bắc Á, Trung Đông. Đây được xem là “động cơ tăng trưởng” nâng cao sức cạnh tranh và củng cố vị thế điểm đến toàn cầu của Việt Nam.

Sự cộng hưởng của ba “cực” tăng trưởng này tạo nên thế chân vạc vững chắc: Long Thành kết nối thế giới, Gia Bình đảm bảo dòng chảy công nghiệp công nghệ cao và Phú Quốc thăng hoa dịch vụ du lịch cao cấp quốc tế. Tất cả đều vận hành trên ba trụ cột: Thể chế xanh, công nghệ xanh, nguồn nhân lực xanh như Tổng Bí thư Tô Lâm đã phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh P4G toàn cầu ở Việt Nam.

Đường sắt tốc độ cao mở ra không gian phát triển mới

Hai tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đang được kỳ vọng tạo đột phá cho mạng lưới giao thông quốc gia, mở rộng không gian phát triển, tăng sức cạnh tranh logistics và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, với chiều dài 1.541 km và tốc độ thiết kế 350 km/h, được xác định là công trình hạ tầng quy mô lớn nhất từ trước tới nay, tổng mức đầu tư hơn 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67,3 tỷ USD). Tuyến gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, giữ vai trò “xương sống” trong kết nối ba miền của đất nước.

Phối cảnh nhà ga Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Song song với đó là tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai dài 419km, tổng vốn đầu tư khoảng 203.000 tỷ đồng (8,36 tỷ USD). Đây là tuyến vận tải hàng hóa chiến lược của miền Bắc, kết nối trực tiếp hệ thống cảng biển Hải Phòng với cửa khẩu Lào Cai sang Trung Quốc và đi châu Âu.

Ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ Xây dựng) đánh giá, tuyến tốc độ cao Bắc - Nam giữ vai trò then chốt trên hành lang kinh tế Bắc - Nam, rút ngắn thời gian di chuyển, giảm áp lực cho đường bộ và hàng không, thúc đẩy giao thương cũng như giảm chi phí vận tải cho doanh nghiệp. Hệ thống ga gắn với đô thị, công nghiệp và dịch vụ dọc tuyến được kỳ vọng tạo lực hút mạnh cho đô thị hóa, dịch chuyển lao động, phát triển du lịch và phân bố lại dân cư, qua đó hình thành trục phát triển mới chạy dọc đất nước. Tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng mở rộng kết nối với thị trường Trung Quốc và xa hơn tới châu Âu theo hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Việc hoàn thành hai tuyến đường sắt chiến lược này sẽ nâng cao năng lực vận chuyển, giảm chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh cho các ngành xuất khẩu chủ lực và củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực. Việc triển khai đồng thời hai dự án sẽ tạo cơ hội hình thành ngành công nghiệp đường sắt hiện đại cùng hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ trong nước; thúc đẩy chuyển giao kỹ thuật, phát triển cơ khí, vật liệu và tạo động lực cho những ngành sản xuất mới.

Tiềm lực từ siêu cảng biển trung chuyển quốc tế

Trong bức tranh phát triển cảng biển quốc gia, khi Trần Đề hay Hòn Khoai vẫn đang ở giai đoạn tầm nhìn dài hạn, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được đánh giá là dự án khả thi nhất nhờ tiềm lực vượt trội của nhà đầu tư và mô hình phát triển đã được định hình rõ ràng.

Dự án đã được Thủ tướng chấp thuận chủ trương đầu tư với tổng vốn hơn 113.531 tỷ đồng (tương đương 4,8 tỷ USD). Liên danh Công ty Cổ phần Cảng Sài Gòn (đơn vị thành viên của Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam - VIMC) và Terminal Investment Limited Holding S.A - TIL (thành viên của Tập đoàn MSC - hãng tàu lớn nhất thế giới) là đơn vị lập và đề xuất dự án.

Quy mô dự án ước tính khoảng 571ha, cầu cảng chính dài hơn 7km, có thể tiếp nhận tàu container trọng tải lớn nhất hiện nay 250.000 DWT (24.000 TEU) với công suất 10–15 triệu TEU/năm. Dự án được chia thành 7 giai đoạn, trong đó giai đoạn đầu dự kiến vận hành năm 2027, hoàn tất vào năm 2045. “Siêu cảng” được kỳ vọng mang lại 34.000–40.000 tỷ đồng/năm cho ngân sách, tạo hàng chục nghìn việc làm, hình thành hệ sinh thái hạ tầng - logistics - tài chính - ngân hàng, giảm phí vận tải và tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa xuất nhập khẩu.

Theo ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, Chủ tịch HĐQT VIMC, sau khi hoàn thiện, vùng TPHCM sẽ sở hữu “tam giác cảng biển” gồm: Cái Mép - Thị Vải, Cát Lái và tương lai là Cần Giờ. Khi “siêu cảng” đi vào hoạt động, tổng năng lực thông quan container của toàn vùng dự kiến đạt 32,7 triệu TEU/năm, tiệm cận sản lượng của Singapore - cảng biển nhộn nhịp thứ hai thế giới. Về dài hạn, Singapore sẽ đối mặt với hạn chế về quỹ đất và nguồn nhân lực, mở ra cơ hội để Việt Nam trở thành cửa ngõ logistics của khu vực Đông Nam Á.n

Chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, ngày 19/12/2025, cả nước đã đồng loạt khởi công, khánh thành và thông xe kỹ thuật 234 công trình, dự án với tổng mức đầu tư 3,4 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh các dự án cảng hàng không, đường sắt được khởi công, khánh thành, hàng loạt tuyến đường bộ cao tốc cũng thông xe đưa vào khai thác như: Hữu Nghị - Chi Lăng (60km), Quảng Ngãi - Hoài Nhơn (88km), Cần Thơ - Hậu Giang (hơn 37km)… góp phần hiện thực hóa mục tiêu hoàn thành hơn 3.000km đường bộ cao tốc.

Bên cạnh hạ tầng giao thông, còn có các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực đô thị và công nghiệp. Đáng chú ý là Dự án Khu đô thị thể thao Olympic tại xã Thượng Phúc, Hà Nội với tổng vốn sơ bộ khoảng 925.651 tỷ đồng; Dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 855.000 tỷ đồng; Nhà máy sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất với tổng mức đầu tư 10.000 tỷ đồng, dự kiến cung cấp ray đường sắt cao tốc từ năm 2027.

Vũ Điệp

Nguyễn Phước Thắng