Những món chè của mùa đông Hà Nội

Chè sắn

Chè sắn là món quen thuộc của nhiều thế hệ người Hà Nội. Những miếng sắn bở tơi nấu cùng nước đường nâu hoặc mật mía, thêm chút gừng giã nhỏ, khi múc ra bát tỏa mùi thơm ấm áp. Vị ngọt nhẹ của nước đường, vị đậm bùi bở tơi của sắn hòa với cay nhẹ của gừng khiến cái lạnh như tan đi.

Mấy năm trở lại đây, khi phong trào món gì cũng phải “full topping” thì nhiều hàng chè sắn cũng thay đổi để theo kịp sở thích người dùng. Thế là chè sắn dẻo mochi ra đời. Nghe tên thì có vẻ rất Nhật, nhưng thực chất là dùng bột nếp trộn theo tỷ lệ với bột năng và sắn đã hấp chín, dầm nhuyễn rồi nặn thành từng viên nhỏ như bánh trôi và luộc với nước đường, khi ăn có thêm nước cốt dừa. Nói chung, vị của chè sắn nấu theo kiểu này cũng không thay đổi là mấy. Có thêm mấy viên mochi dẻo dẻo thơm thơm ăn cũng vui miệng.

Chè đỗ xanh, đỗ đen nóng

Ẩm thực Việt, nhất là ẩm thực miền Bắc nói chung khá linh hoạt do thời tiết chia ra 2 mùa rõ rệt. Cũng là đậu đen, đậu xanh, mùa hè thì nấu kiểu hè, ăn với đá. Mùa đông thì nấu đặc sánh, ăn nóng, thích thì có thể cho thêm xôi vò thành món vừa no vừa ấm.

Mỗi khi trời lạnh, quãng 15 - 16h, lúc giữa hai bữa, đó là thời điểm ăn vặt thích hợp nhất. Một bát chè đỗ xanh hay chè đỗ đen nấu nóng luôn có sức hút đặc biệt. Đỗ đen, đỗ xanh được ninh nhừ, hạt bung mềm, nước sánh, ngọt thanh. Khi chè chín mềm thì đổ thêm chút bột năng hoặc bột sắn để chè đặc lại. Lúc ăn nóng, vị bùi của đỗ lan tỏa trong miệng, vừa no bụng vừa mang cảm giác an yên rất “Hà Nội”. Nhiều quán còn rắc thêm dừa nạo hoặc chan chút nước cốt dừa để tăng độ béo, làm món chè thêm hấp dẫn.

Bánh trôi tàu

Nhắc đến chè nóng mùa đông Hà Nội không thể không nhắc tới bánh trôi tàu. Viên bánh nếp dẻo, dai, nhân đỗ xanh hoặc vừng đen ngập trong bát nước đường nâu nấu cùng gừng già. Khi ăn, vị ngọt đậm, cay ấm lan khắp cổ họng. Đây là món chè gắn với những con phố nhỏ, những quán lâu năm. Ở Hà Nội xưa có hàng bánh trôi tàu - lục tào xá trên phố Hàng Giầy của nghệ sĩ Phạm Bằng, giờ không biết quán còn duy trì không.

Chè hoa cau

Chè được nấu bằng bột sắn hoặc bột năng cùng với đậu xanh. Sự kỳ công của món này nằm ở chỗ chè phải sánh, thơm, đậu xanh phải còn nguyên hạt nhưng phải bùi, bở. Chè được ăn nóng. Hạt đậu non dẻo, thơm, quyện với nước chè ngọt nhẹ và chút dừa nạo mang đến cảm giác gần gũi, mộc mạc.

Chè bà cốt

Ngoài những món vừa kể trên, các món ăn vặt mùa đông còn khá nhiều như: Chè bà cốt, chè con ong. Cả hai đều làm từ gạo nếp và mật mía, tuy nhiên mỗi món lại mang một sắc thái khác nhau, phản ánh đời sống, tín ngưỡng và nhịp sinh hoạt của người Tràng An xưa.

Chè bà cốt là món giản dị, làm từ gạo nếp, mật mía và gừng. Chè sánh đặc, có màu nâu sậm, vị ngọt sâu và mùi gừng cay nồng. Với nhiều người Hà Nội, chè bà cốt không chỉ để ăn cho ấm mà còn là ký ức về những năm tháng khó khăn, khi một bát chè nóng cũng đủ mang lại niềm vui nhỏ nhoi trong mùa đông dài. Chè bà cốt thường có thêm chút xôi vò rắc lên bên trên. Sự kết hợp này vô cùng hài hòa. Chè ngọt, thanh và đậm vị gừng, còn xôi thì mềm, bùi và béo. Không cầu kỳ, thậm chí công thức nấu nướng còn khá đơn giản, vị gừng trong chè bà cốt “làm ấm người”, mùi gạo nếp chín quyện với gừng già tạo nên cảm giác rất “xưa”, rất Hà Nội.

Chè con ong

Nếu chè bà cốt là món ăn thường ngày thì chè con ong lại gắn với lễ Tết, cúng bái và dịp sum họp. Chè con ong làm từ xôi nếp - thường là gạo nếp cái hoa vàng đồ chín trộn với mật mía, gừng, đôi khi thêm lạc rang. Hạt nếp bóng, dẻo, quyện mật, sợi gừng điểm xuyết, nhìn óng ánh như thân con ong - cũng là nguồn gốc tên gọi. Chè con ong không sánh quện như chè bà cốt, cũng không đặc thành khối như chè kho mà ở trạng thái xôi trộn, vừa ngọt. Món này thường được bày ra đĩa, ăn nguội, dễ chia phần, mang ý nghĩa no đủ, gắn kết.

Chè kho

Chè kho là món mang tính nghi lễ rõ rệt nhất. Chè được nấu từ đỗ xanh xay mịn, đường, dầu hoặc mỡ, sau đó sên thật kỹ cho đến khi đặc quánh, mịn và chắc. Chè kho thường được đổ khuôn, ép phẳng, rắc vừng, dùng để cúng lễ, giỗ chạp, Tết Nguyên đán.