Những “hạt giống” khoa học công nghệ xứ Thanh

Em Nguyễn Quang Dũng, học sinh lớp 11 chuyên Vật lý là một trong hai học sinh của Trường THPT Chuyên Lam Sơn vinh dự được chọn vào Đội tuyển Việt Nam dự thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế (IOAA) lần thứ 19.

Từ một ánh sao đến khát khao khám phá vũ trụ

Càng đi sâu vào thế giới của những vì sao, em Nguyễn Quang Dũng, học sinh lớp 11 chuyên Vật lý, Trường THPT Chuyên Lam Sơn càng cảm thấy mình nhỏ bé trước sự rộng lớn và bí ẩn của vũ trụ. “Chỉ từ ánh sáng của một ngôi sao, con người có thể suy ra nhiệt độ, khối lượng, thành phần hóa học của nó...Tự nhiên luôn ẩn chứa vô vàn điều kỳ diệu, bí ẩn mà con người vẫn chưa giải thích được”, Dũng hào hứng nói.

Sự tò mò trước vũ trụ bao la trở thành động lực để Dũng đi sâu vào vật lý thiên văn. Em dành nhiều thời gian tự học, giải bài và kiên trì theo đuổi những vấn đề khó. “Điều khó nhất không hẳn là khối lượng kiến thức mà là việc phải kiên trì với những vấn đề mà mình có thể mất rất nhiều thời gian mới hiểu được", Dũng bộc bạch.

Trên hành trình theo đuổi đam mê ấy, bên cạnh sự nỗ lực hết mình của Dũng, sự đồng hành của gia đình, thầy cô và một môi trường giáo dục biết khích lệ, trao cơ hội cho những “hạt giống” vươn mình đón ánh nắng là điều rất quan trọng. Em Dũng chia sẻ: “Gia đình là nguồn động viên rất lớn đối với em, tạo điều kiện về thời gian, tinh thần và để em có thể tập trung theo đuổi điều mình thích. Thầy cô không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn em cách tư duy, cách tiếp cận một bài toán khó và tạo cơ hội để em được tham gia các kỳ thi, các buổi tập huấn...".

Những nỗ lực, cố gắng của Dũng cùng với gia đình, thầy cô, nhà trường đã được đền đáp xứng đáng. Vừa qua, Quang Dũng, Văn Khánh là hai học sinh của Trường THPT Chuyên Lam Sơn vinh dự được chọn vào Đội tuyển Việt Nam dự thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế (IOAA) lần thứ 19. Đây cũng là lần đầu tiên học sinh của Trường THPT Chuyên Lam Sơn tham dự sân chơi quốc tế về Thiên văn và Vật lý thiên văn.

Hiện tại, Dũng và các bạn trong đội tuyển đang tập trung cho việc ôn tập và luyện đề. Ngoài phần lý thuyết, các em cũng dành khá nhiều thời gian cho phần quan sát, xử lý số liệu và làm quen với bản đồ sao... Các em cũng thường xuyên luyện đề trong thời gian giới hạn để làm quen với áp lực của phòng thi. Mục tiêu hiện tại của Dũng không chỉ là cố gắng học thật nhiều mà là hiểu thật chắc những gì mình học và có thể bình tĩnh xử lý những bài mà mình chưa từng gặp.

Giai đoạn ôn thi khá áp lực, nhưng bản thân Dũng cũng cảm thấy rất thú vị khi được học cùng các bạn có chung niềm yêu thích với vật lý thiên văn. Quan trọng hơn, Dũng muốn giữ được sự tò mò ban đầu của mình.

Điều đáng quý hơn cả là trong giấc mơ của cậu học trò ấy không chỉ có ánh hào quang của một cuộc thi. Dũng muốn tiếp tục học tập, nghiên cứu vật lý thiên văn; muốn một ngày được làm việc trong môi trường nghiên cứu quốc tế, cùng những người khác tìm lời giải cho những câu hỏi mà nhân loại vẫn còn bỏ ngỏ. Nếu có thể đóng góp dù chỉ một điều rất nhỏ vào hành trình hiểu thêm về vũ trụ, với Dũng, đó đã là một thành tựu đáng giá. Hành trình ấy còn rất dài, nhưng “hạt mầm” đã được gieo và đang được nuôi dưỡng bằng sự nghiêm túc, nỗ lực mỗi ngày.

Từ những bảng mạch nhỏ đến giấc mơ lớn

Trên bàn học của Lê Huy Thế Vinh (Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa), những bảng mạch, dây nối và linh kiện robot đôi khi chiếm chỗ của những món đồ chơi quen thuộc. Cậu học sinh lớp 8 có thể ngồi hàng giờ để lắp một mạch điện, viết vài dòng mã rồi hồi hộp chờ con robot chuyển động. Nếu nó không chạy, Vinh lại tháo ra, kiểm tra từng chi tiết và thử lại. Với em, mỗi lần như thế lại mở ra một điều mới để khám phá. Thế Vinh cho biết: “Từ những năm học trước, em đã có niềm yêu thích đặc biệt dành cho robotics và Arduino. Không chờ đến những giờ học trên lớp, em tự tìm hiểu thông tin, dành dụm tiền mua các bảng mạch rồi ngồi hàng giờ viết code, mày mò lắp ghép, thử nghiệm. Có khi thành công, cũng có lúc sản phẩm không hoạt động như mong muốn nhưng mỗi lần như thế, mỗi lần thử sức là một lần học thêm điều mới, biết mình còn thiếu gì và cần cải thiện ở đâu”.

Em Lê Huy Thế Vinh (học sinh lớp 8, Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa) cùng thầy Lê Minh Đức, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo Công nghệ 8-bit trao đổi ý tưởng, hoàn thiện mô hình robotics.

Khi biết tin về Cuộc thi Robotics tỉnh Thanh Hóa lần thứ II năm 2026, Thế Vinh hào hứng đăng ký tham gia. Để chuẩn bị thật tốt cho kỳ thi này, Vinh biết rằng những tiết học trên lớp hay việc tự mày mò là không đủ. Vinh đã chủ động chia sẻ với bố mẹ về việc muốn đi học thêm tại trung tâm để trau dồi, tích lũy thêm kinh nghiệm, kiến thức. “Gia đình chúng tôi chỉ đồng hành, hoàn toàn để con phát triển từ niềm yêu thích, đam mê”, chị Doãn Thị Trang, mẹ của Thế Vinh, chia sẻ.

Sau khi tìm hiểu, cân nhắc, gia đình Thế Vinh quyết định đăng ký cho em theo học tại Trung tâm Sáng tạo Công nghệ 8-bít. Thầy Lê Minh Đức, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo Công nghệ 8-bít cho biết: “Ngay từ lúc test năng lực đầu vào cho Thế Vinh, chúng tôi đã nhận thấy Vinh là đứa trẻ năng động, nhiều ý tưởng sáng tạo, tư duy tốt, tự tin. Đó là nền tảng, tố chất để phát triển trong lĩnh vực robotic, Arduino”.

Với nỗ lực học tập và rèn luyện, Thế Vinh cùng bạn Trương Ngọc Huân, học sinh Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa đã vượt qua nhiều đội thi, giành giải Nhì (bảng R2) tại Cuộc thi Robotics tỉnh Thanh Hóa lần thứ II năm 2026. Từ dấu mốc ấy, cánh cửa đến với những sân chơi lớn hơn bắt đầu mở ra.

Tại World Robot Contest (WRC) Việt Nam, Thế Vinh xuất sắc lọt vào top 5 bảng C (dành cho lứa tuổi 12 - 14) và giành giải “Màn trình diễn ấn tượng nhất”. Thành tích ấy đưa em đến một cơ hội và cũng là thử thách lớn hơn khi được lựa chọn vào Đội tuyển Việt Nam tham dự Vòng chung kết quốc tế WRC 2026 tại Bắc Kinh, Trung Quốc.

Phía sau tấm vé đến đấu trường quốc tế là nhiều tháng học tập, lập trình, thử nghiệm và sửa đi sửa lại từng sản phẩm. Một dòng mã sai có thể khiến cả hệ thống không vận hành như dự kiến. Một ý tưởng chưa đủ tốt phải làm lại; một lần thử không thành công lại mở ra một hướng tiếp cận khác. “Con đặt kỳ vọng sẽ lọt top 10 tại WRC quốc tế”, Thế Vinh tự tin nói. Ở tuổi của Thế Vinh, đó là một giấc mơ lớn.

Với WRC quốc tế, thử thách không chỉ nằm ở kỹ năng lập trình mà còn ở khả năng thích ứng. "Ban tổ chức chỉ công bố sa bàn và nhiệm vụ ngay trước giờ thi, buộc các đội phải nhanh chóng phân tích, xây dựng thuật toán, lập trình, thử nghiệm và tối ưu robot trong thời gian ngắn. Vì vậy, trong quá trình đào tạo, học sinh thường xuyên được làm quen với nhiều tình huống giả lập khác nhau để rèn luyện tư duy phản biện, khả năng xử lý vấn đề và làm việc nhóm”, thầy Đức chia sẻ.

Trong chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực trẻ chính là một trong những nền tảng quan trọng. Với Thanh Hóa, việc tạo môi trường để những người trẻ được tiếp cận công nghệ, được thử sức, sáng tạo và “va chạm” với những sân chơi lớn cũng chính là cách để nuôi dưỡng những “hạt giống” cho tương lai. Để rồi, khi đủ sức vươn lên, các em có thể mang theo tri thức, bản lĩnh và sức sáng tạo của tuổi trẻ góp phần tạo nên những giá trị mới cho quê hương, đất nước.