Những bản đồ ký ức

Gặp lại “tọa độ đỏ”

“Lò vôi thế kỷ” năm xưa nay đã ngưng tiếng súng, nhưng với cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Xuân Thủy, nguyên pháo thủ Đại đội 16, Trung đoàn 818, Sư đoàn 314, Quân khu 2, từng mốc tọa độ vẫn nhói lên như vết thương chưa lành. Rời ngành chỉ huy tên lửa A72 để gắn bó với mâm pháo 14,5 ly, ký ức tuổi 20 của người lính trẻ là những ngày hè 1984 kéo pháo lên đồi Nậm Tà, chi viện giữ cao điểm 1509, là những đêm phòng ngự kiên cường tại Pa Hán, đồi Tròn, xã Minh Tân.

Cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng (thứ 3 bên phải) trở lại chiến trường Vị Xuyên để cung cấp thông tin cho lực lượng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Mới đây, chính những ký ức ấy đã dẫn đường cho Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh trở lại xã Minh Tân. Đứng trước hang Hòn, thôn Hoàng Lỳ Pả, CCB Nguyễn Xuân Thủy rưng rưng chỉ tay về khoảng đất trống. Ông bảo: Năm 1985 bộ đội ta hy sinh nhiều lắm. Tôi nhớ rõ khu vực trước hang từng có hai hàng mộ, nhưng qua thời gian cùng sự biến dạng của địa hình, tôi tin rằng nơi đây vẫn còn những phần hài cốt của đồng đội chưa được tìm thấy.

Từ những thông tin tỉ mỉ, 9 cán bộ, chiến sĩ Tổ 3 do Đại úy Mua Mí Chứ làm tổ trưởng đã rà xới từng tấc đất sâu. Cắm chốt tại xã Minh Tân nhiều tháng qua, tổ đảm nhận diện tích trải rộng trên các điểm cao: 1030; 966,6; 862,8... Đến nay đã tìm kiếm, đào xới khoảng 8 nghìn mét khối đất đá bằng phương pháp thủ công. Những thông tin quý giá từ các CCB như ông Thủy đã giúp đơn vị khoanh vùng chính xác những khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ. Nhờ sự kết nối ấy, trong chiến dịch 500 ngày đêm, tổ đã tìm kiếm, quy tập 1 mộ tập thể, 1 mộ đơn đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên an táng.

Mệnh lệnh từ trái tim

Đứng ở khu vực phía Đông mỏm E5, điểm cao 685, CCB Trịnh Xuân Hùng, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356 đằng đẵng nhìn về những dãy núi xa. Mong ước lớn nhất của người chỉ huy năm xưa là tìm lại những người đồng đội từng “sống bám đá, chết hóa đá thành bất tử”. Tiểu đoàn ngày ấy có hơn 300 người, riêng 285 chiến sĩ trực tiếp chiến đấu tại điểm cao 685 thì sau trận đánh chỉ còn vỏn vẹn 6 người sống sót.

Trong chuyến trở lại chiến trường lần này, ông là một trong những nhân chứng lịch sử mang theo ký ức, trăn trở để đối chiếu địa hình, cung cấp thông tin cho lực lượng quy tập. Giữa khoảng trời đã ngơi bom đạn, người tiểu đoàn trưởng già cẩn thận chỉ từng hướng tiến công, từng vị trí bộ đội ta từng chiến đấu, hy sinh và nơi chôn cất ban đầu.

Từ những dấu tích ký ức do các CCB cung cấp, bức tranh toàn cảnh về công tác quy tập hài cốt liệt sĩ càng hiện lên khắc khoải và thúc giục. Địa bàn Hà Tuyên năm xưa đã có 4.267 người con ưu tú hy sinh; đến nay, đã tìm kiếm, quy tập được 3.174 hài cốt, vẫn còn 1.093 liệt sĩ nằm lại rải rác khắp các điểm cao. Trong đó, riêng điểm cao 685, nơi từng hứng chịu hàng trăm nghìn quả đạn pháo có trên 280 chiến sĩ ngã xuống nhưng mới chỉ quy tập được 80 hài cốt.

Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm”, hơn 100 ngày qua, các cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chạy đua với thời gian. Không máy móc hiện đại, những người lính chỉ dùng xà beng, xà cạy, máy khoan thủ công và đôi bàn tay để lật từng hốc đá, gạt từng xô đất. Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Đội phó Đội tìm kiếm và quy tập, chia sẻ: “Đây là nhiệm vụ thiêng liêng từ trái tim. Anh em làm việc chỉ có ngày, không có thứ, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn để đưa các anh hùng liệt sĩ về với gia đình”.

Từ những bản đồ ký ức, bước chân của người lính đang trở thành nhịp cầu tri ân nối quá khứ với hòa bình. Mồ hôi rơi xuống lòng đá núi, ký ức những CCB đi trước hòa cùng sức trẻ hôm nay sẽ xóa dần những khoảng trắng trên bản đồ quy tập và nối dài hơn lời thề tri ân nơi dải đất biên cương.