Như dòng sông cuộn chảy

Hoàng hôn trên dòng sông Sê Kông (đoạn chảy qua tỉnh Savanaket, Lào). Ảnh: ĐẶNG NỞ

Theo cao tốc Bắc Nam, hướng về Đường 9 Khe Sanh huyền thoại, sau một tiếng đồng hồ làm thủ tục, chúng tôi nhập cảnh vào nước bạn Lào vào chiều muộn.

Đô thị hoài cổ

Nắng rải thảm sáng như những lớp sương bàng bạc, hắt lên những xóm nhà, những cánh đồng mênh mông cây cỏ. Đường 9 Khe Sanh, địa danh huyền thoại và bi tráng trong chiến tranh, giờ đã là phố thị sầm uất. Buôn bán qua biên giới khá nhộn nhịp. Mỗi ngày, có hàng trăm xe container, xe khách qua lại cửa khẩu, làm nên sức sống ở miền biên viễn.

Thị trấn Khe Sanh giáp với Savanakhẹt (Lào). Lịch sử hai vùng đất này có mối liên hệ đặc biệt. Trong kháng chiến, đây là địa bàn chiến lược không thể tách rời trong hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh. Ngày nay, như cuộc hẹn hò của lịch sử, hai địa danh này cùng nằm trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, mở ra đường cái quan để tới ấm no và thịnh vượng.

Đêm muộn. Chúng tôi đến Sa Vản. Thành phố yên tĩnh lạ. Có vẻ cư dân nơi đây thường ngủ sớm. Chỉ còn lác đác vài hàng quán đỏ đèn. Chúng tôi dừng chân ở quán ăn đêm. Thực phẩm không nhiều, chủ yếu là các thức ăn bản địa, mà chúng tôi nghe lần đầu, trừ món bia Lào nổi tiếng.

Trước khi được mang tên vị Chủ tịch nước đầu tiên của Lào là Kaysone Phomvihane vào năm 2005, cũng là người quê hương tại đây, Sa Vản vốn là cụm những ngôi làng nhỏ xúm xít bên các ngôi chùa cổ. Nhờ vị trí giao thương thuận lợi trên sông Mekong và trục hướng biển qua miền Trung Việt Nam, nên khi thiết lập bộ máy bảo hộ tại Lào, người Pháp đã chọn nơi đây làm trung tâm hành chính của tỉnh.

Một lớp học Tiếng Việt tại Trung tâm đào tạo Tiếng Việt của tỉnh Savanakhet. Ảnh: ĐẶNG NỞ

Bởi vậy, Sa Vản mang dấu ấn quy hoạch kiểu đô thị phương Tây với các con đường bàn cờ rộng rãi, rợp bóng cây xanh chạy dọc bờ sông; kiến trúc Đông Dương với phong cách hòa quyện giữa hoài cổ Pháp và bản sắc Á Đông. Cần nói thêm, để vận hành bộ máy hành chính và phát triển kinh tế tại Lào, người Pháp đã đưa một lượng lớn công chức, thợ thủ công và phu cầu đường người Việt sang Savannakhet.

Chính điều này đã tạo nên sự giao thoa thú vị giữa văn hóa Việt - Lào - Pháp. Ngày nay, đến thành phố Kaysone Phomvihane, bạn dễ dàng tìm thấy những quán bánh mì kiểu Pháp (Khao Jee) nhưng lại mang hương vị patê, chả lụa rất gần gũi với vị bánh mì Việt Nam, hay những món ăn sáng như cháo lòng, phở, bánh cuốn khá phổ biến.

Nói đến Sa Vản xưa, hay Kaysone Phomvihane bây giờ, là nói đến đô thị mang vẻ đẹp hoài cổ và yên bình, pha trộn giữa kiến trúc Pháp và những ngôi chùa cổ.

Học tiếng Việt ở Savanakhet

Savanakhet là tỉnh lớn nhất với diện tích gần 22.000km2, nơi dòng Mekong chảy qua, làm nên những cánh đồng trù phú. Thảo nào, từ Lao Bảo đến Sa Vản, chúng tôi chạy miên man trên cung đường hun hút giữa những cánh đồng bất tận. Đây là quê hương lúa gạo của Lào, nhất là gạo nếp và gạo thơm nức tiếng gần xa; của các loại cây ăn trái, và tương lai, là những trang trại chăn nuôi bò rộng lớn, đem lại sự no ấm cho người dân nơi đây.

Du khách đến thăm khu đền Wat Phou linh thiêng và cổ kính tại tỉnh Champasak. Ảnh: ĐẶNG NỞ

Cũng thật thú vị, khi cung đường này cũng chính là Hành lang kinh tế Đông - Tây, mà điểm cuối là Cảng Đà Nẵng. Savanakhet còn là cửa ngõ giao thương đường bộ nối với tỉnh Mukdahan (Thái Lan) qua cây cầu Hữu nghị Thái - Lào; và với vùng kinh tế miền Trung Việt Nam và các nước tiểu vùng sông Mekong. Đây chính là mạch nối để Savanakhet nói riêng, các tỉnh Nam Trung Lào nói chung, vươn ra thế giới.

Thời gian qua, tỉnh Savanakhet đã mở cửa thu hút nhiều nhà đầu tư. Nổi bật là Đặc khu kinh tế Savan - Seno, đây là đặc khu kinh tế đầu tiên của Lào, được thành lập năm 2003 trong nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoài và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của quốc gia này.

Một ghi dấu trong tình hữu nghị đặc biệt giữa thành phố Đà Nẵng và tỉnh Savanakhet là Trung tâm đào tạo tiếng Việt của Savanakhet. Được thành lập từ năm 2010, nơi đây là địa chỉ đào tạo tiếng Việt do học sinh, sinh viên, cán bộ viên chức người nước ngoài sinh sống, học tập và làm việc tại Lào.

Theo giám đốc trung tâm, cô Phouvilay Phimvongsa, hiện tại, trung tâm có 5 lớp, mỗi lớp khoảng 30 học viên. Sau mỗi khóa học, các học viên được cử sang Việt Nam thực tập. Thành phố Đà Nẵng là địa phương hỗ trợ đội ngũ giáo viên và tài trợ toàn bộ chương trình thực tập.

Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng, nữ sinh Doãn Thị Bảo An nộp đơn tình nguyện sang đây làm giáo viên dạy tiếng Việt. Qua đây hơn năm, Bảo An đã hòa nhập khá tốt với mảnh đất hiền hòa nơi đây. Trong số hơn 120 ngàn cư dân cư trú ở thành phố Kaysone Phomvihane này, cộng đồng người Việt và người Hoa khá đông đúc, làm nên sự đa sắc màu về văn hóa.

Được biết, Savannakhet là một trong số các địa phương có hệ thống giáo dục đại học hoàn chỉnh, đóng vai trò là trung tâm đào tạo cho toàn bộ khu vực các tỉnh Nam Lào. Hàng năm, một lượng lớn sinh viên Savannakhet sang Việt Nam học tập theo diện học bổng Chính phủ và ngược lại.

Du khách đến thăm khu đền Wat Phou linh thiêng và cổ kính tại tỉnh Champasak. Ảnh: ĐẶNG NỞ

Vẻ đẹp Pakse

Rời Savanakhet, chúng tôi đến Champasak. Khác với Kaysone Phomvihane yên bình, Pakse đón chúng tôi với không khí nhộn nhịp của một đô thị thương mại bằng vẻ đẹp lung linh khi thành phố lên đèn.

Pakse là thủ phủ của tỉnh Champasak. Lịch sử của đô thị nhỏ này gắn liền với dòng chảy của Champasak - một trong những trung tâm quyền lực cổ xưa nhất khu vực. Sau 1975 đến nay, Pakse trở thành trung tâm kinh tế sầm uất nhất miền Nam Lào nhờ vị trí kết nối với Việt Nam và Thái Lan.

Pakse nói riêng, Champasak nói chung được biết đến là vùng đất đầy quyến rũ với sự kết hợp giữa nét cổ kính của kiến trúc Đông Dương, chút trầm mặc của đền tháp cổ và sự khoáng đạt của cao nguyên hùng vĩ.

Cao nguyên Bolaven được ví như “nàng thơ” của Nam Lào, bao chứa nhiều giá trị về thiên nhiên, địa chất, kinh tế và văn hóa. Trong tiếng Lào, Bolaven có nghĩa là “Vùng đất của người Laven”, một trong những bộ tộc thiểu số định cư lâu đời nhất tại đây.

Với độ cao trung bình từ 1.000m đến 1.350m, cao nguyên Bolaven nằm trên một miệng núi lửa cổ đại đã tắt từ hàng triệu năm trước; trải rộng từ Champasak, Salavan, đến Sekong; sở hữu vùng đất đỏ bazan màu mỡ, cùng khí hậu mát mẻ quanh năm. Đây cũng chính là xuất xứ của những sản phẩm nông nghiệp nổi tiếng, nhất là các loại hạt cà phê trứ danh, như Arabica, Robusta…

Nơi đây cũng tạo nên những danh thắng nổi tiếng của Lào, như thác đôi Tad Fane kỳ vĩ. Thác nằm giữa vùng rừng nguyên sinh Khu bảo tồn quốc gia Dong Hua Sao, nơi hai dòng suối Champi và Pak Koot đổ xuống vực sâu, tạo nên khung cảnh huyền ảo và choáng ngợp. Mỗi năm, địa chỉ này thu hút hàng ngàn du khách gần xa thưởng lãm và trải nghiệm cảm giác mạnh với môn thể thao đu dây mạo hiểm.

Đến Champasak, bạn không thể bỏ qua khu đền Wat Phou linh thiêng và cổ kính. Đền cổ Wat Phou là biểu tượng lịch sử và tâm linh tối thượng, chiếc nôi của nền văn minh Khmer, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới.

Được xem là trung tâm thương mại lớn ở Nam Trung Lào, Paskse thu hút cộng đồng người Việt và người Hoa sinh sống lâu đời và đông đảo. Ta có thể dễ dàng bắt gặp những biển hiệu chữ Việt, các cửa hàng phở, bún bò, hay các tiểu thương người Việt tại các khu chợ. Ngoài thương mại và dịch vụ, Champasak còn đẩy mạnh các hoạt động thu hút đầu tư.

Sau 1 tuần tác nghiệp, chúng tôi rời Champasak, rời Savanakhet, đem theo chút hoài niệm về những ngôi đền cổ; những mái ngói rêu phong, những nụ cười hiền hậu, cùng khát vọng ánh lên trên mỗi gương mặt người, như dòng Mekong mãi cuộn chảy, không nguôi.

Đầu tháng 4/2026, tại thành phố Pakse, “Diễn đàn hợp tác đầu tư, thương mại và du lịch thúc đẩy kết nối Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) 2026” do UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Pakse và Ủy ban Chính quyền tỉnh Champasak tổ chức đã thu hút trên 500 đại biểu tham dự; 20 bản ghi nhớ được ký kết.

Sự kiện này cho thấy mối quan hệ đặc biệt giữa Đà Nẵng và tỉnh Champasak (Pakse) đang chuyển dịch mạnh mẽ từ giao lưu hữu nghị sang hợp tác kinh tế thực chất.

HỒNG QUANG NĂM