Nhớ những gương mặt thân quen

Chỉ trong vòng một tháng gửi hồ sơ xét tuyển, tháng 8/2004, tôi đã được Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh thời kỳ đó ra quyết định nhận về làm phóng viên thường trú Báo Nhân Dân, phụ trách địa bàn hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

Tôi bắt đầu cộng tác với Báo Nhân Dân từ khi làm việc với cố nhà báo Thanh Phong, rồi đến nhà báo Nguyễn Sĩ Đại, kế tiếp đó nhà báo Bùi Trung Chính, những người tiền nhiệm. Sau khi hết nhiệm kỳ thường trú theo quy định, nhà báo Trung Chính đã tin tưởng giới thiệu tôi kế nhiệm thường trú Báo Nhân Dân tại Nghệ Tĩnh. Lúc bấy giờ, tôi đang công tác tại báo đảng địa phương, Báo Nhân Dân chủ trương tìm người địa phương sẽ có nhiều thuận lợi hơn.

Tác giả tác nghiệp tại nơi xảy ra trận lũ quét ở xã Mỹ Lý, huyện Kỳ Sơn (cũ).

Ngày đó xét tuyển phóng viên thường trú khá khắt khe. Cùng với tiêu chuẩn đảng viên vững vàng về bản lĩnh chính trị, tư cách đạo đức tốt là năng khiếu chuyên môn nghiệp vụ và được sự đồng tình của lãnh đạo Tỉnh ủy... Sau này, hầu hết các phóng viên thường trú Báo Nhân Dân tại các tỉnh, thành phố đều được giới thiệu tuyển chọn từ các cơ quan báo đảng địa phương.

Được giới thiệu làm phóng viên thường trú vừa mừng lại vừa lo. Làm báo tỉnh đã khó, làm báo trung ương lại càng khó hơn, như đang trong dòng sông nhỏ bơi ra biển cả. Hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh là một trong những địa bàn rộng lớn, được mệnh danh một trong những “đô hội” của báo chí. Một số nhà báo đánh giá: “Xứ Nghệ là mảnh đất trời sinh ra đã màu mỡ cho báo chí rồi, bởi biển cũng rộng mà rừng thì quá hoang. Chuyện cũ cần khảo cổ cũng nhiều mà chuyện mới đôi khi nháo nhào cũng lắm”. Nhiều tờ báo lớn đều có văn phòng đại diện ở đây nên sức cạnh tranh thông tin không khỏi gây áp lực cho các phóng viên thường trú. Xác định được điều đó, tôi nhanh chóng hòa nhập cùng các đồng nghiệp để “săn tin”. Bước đầu, tôi rèn luyện theo văn phong và cách đưa tin, tìm hiểu tiếp cận đề tài phù hợp với Báo Nhân Dân. Kết quả không đến nhanh nhưng đã để lại dấu ấn trên các ấn phẩm. Một số tác phẩm đã đoạt giải cao trong các cuộc thi báo chí toàn quốc.

Ba năm sau, địa bàn Hà Tĩnh được bàn giao cho nhà báo Thành Châu, cũng từ báo đảng địa phương được tuyển chọn về làm phóng viên thường trú phụ trách hai tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh. Chúng tôi thường gọi đùa cậu ấy bằng biệt danh là “Châu bình tĩnh”. Công việc của tôi tuy “nhẹ gánh” hơn nhưng riêng vùng miền tây Nghệ An vô cùng rộng lớn, địa hình lại hết sức hiểm trở. Khi chưa thành lập chính quyền địa phương hai cấp, Nghệ An có 11 huyện, thị xã miền núi, chiếm hơn 83% số diện tích toàn tỉnh. Miền tây Nghệ An là nơi sinh sống tập trung của đồng bào dân tộc thiểu số còn lưu giữ nhiều phong tục, nét văn hóa đặc sắc. Việc thâm nhập cơ sở đến các huyện vùng rẻo cao Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong phải hàng ngày trời, đến các vùng bản phải mất hàng tuần.

Hội nghị phóng viên thường trú toàn quốc, Báo Nhân Dân, năm 2024. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Ngày đó hạ tầng giao thông chưa phát triển, đến được những vùng ấy chủ yếu là lội bộ, nên việc săn tin rất khó khăn. Thuận lợi hơn các đồng nghiệp khác, tôi được sinh ra ở miền tây Nghệ An, am hiểu và đã từng đặt chân đến hầu khắp các xã, bản làng vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn. Nói về ngày tháng này tôi vẫn không bao giờ quên những lần đói rét trên đỉnh núi chon von hay chân rộp phồng, hoa mắt, choáng ngợp giữa bạt ngàn sắc tím hoa anh túc nơi biên viễn... Ám ảnh mãi là khi rời bản nghe vọng lại tiếng khóc hờn ai oán đến xé lòng của bà con đồng bào dân tộc Thái ở bản Pục, bản Méo. Hai nơi bị sạt lở núi vùi lấp và dòng lũ cuốn trôi mất nhiều người trong trận lũ quét lịch sử tháng 10/2007.

Vào cữ mùa giá buốt năm ấy, khi đang dấy lên phong trào triệt phá cây thuốc phiện, tôi đã theo đoàn công tác liên ngành của huyện Kỳ Sơn (cũ) do ông Moong Biên Phòng, hồi đó là Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Dân vận Huyện ủy làm trưởng đoàn. Bấm chân vượt dốc Nậm Càn lên xã Na Ngoi mất một ngày. Sáng sớm hôm sau, từ trung tâm xã luồn sâu trong hun hút đại ngàn đến chiều, chúng tôi lọt trong lũng núi bốn bề sương giăng của một vùng rừng thuộc bản Kẹo Bắc.

Đi tới lúc sương vừa tan, mới giật mình thấy dưới chân muôn vàn hoa anh túc đang khoe sắc. Sự cố xảy ra buổi sáng hôm đó cứ ám ảnh mãi trong tôi và những người đi làm nhiệm vụ diệt trừ nàng tiên nâu. Ông trưởng bản Kẹo Bắc đang cùng đoàn công tác phá nhổ một nương thuốc phiện, không may đột ngột trúng gió gục chết ngay trên nương thuốc phiện. Ông Moong Biên Phòng và đoàn công tác bị một số kẻ xấu lợi dụng, xúi giục dân bản vây bắt về làm con tin “đền mạng” cho ông trưởng bản. Đêm đó, chúng tôi thức trắng cùng với cái đói, rét thấu xương của miền biên ải. Mất một ngày sau nữa, chúng tôi mới được giải thoát và cùng làm tang ma cho ông trưởng bản Kẹo Bắc.

Ngày đó khi công nghệ số chưa phát triển, để đưa được một bản tin, bài phóng sự hay một bức ảnh nơi vùng cao, vùng sâu, vùng xa kịp thời về tòa soạn phải thức trắng đêm băng rừng, vượt thác, leo lên núi cao, tìm nơi có sóng. Những năm tháng làm phóng viên thường trú tôi nghiệm ra rằng: Để “săn” được tin có giá trị, đặc biệt không để “sót tin” và viết được những tác phẩm có sức lan tỏa, hấp dẫn bạn đọc, ngoài năng khiếu, phóng viên thường trú phải chịu khó dấn thân, không ngừng học hỏi, lăn lộn bám sát và tạo dựng được lòng tin với cơ sở, với các ban, ngành địa phương... Phóng viên thường trú phải có bản lĩnh vững vàng và thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện mình về tác phong, thực hiện đúng quy định của cơ quan...

Bây giờ, vùng miền tây Nghệ An đã được Đảng, Nhà nước quan tâm đầu tư nhiều chương trình phát triển hạ tầng, có điện lưới quốc gia, đường ô-tô, xe máy và hệ thống thông tin liên lạc thông suốt... thuận lợi hơn trước rất nhiều. Nhiều vùng bản đã đổi thay về diện mạo. Mừng vui vì các nhà báo bây giờ được đào tạo bài bản về nghiệp vụ, có trang bị phương tiện hiện đại nên việc tác nghiệp thuận lợi hơn, nhưng lại chạnh lòng nhớ về những ngày gian nan, thiếu thốn trăm bề của chúng tôi và các lớp đàn anh làm báo trước đó.

Một lúc chẳng thể kể hết kỷ niệm buồn vui trong những năm tháng cầm bút viết Báo Nhân Dân. Quãng thời gian đó, cho đến tận bây giờ, tôi thấy mình thật sự lớn lên và trưởng thành về phong cách, đạo đức của người làm báo cách mạng, đặc biệt là cách tìm hiểu đề tài, đưa tin có sức lan tỏa mạnh mẽ về những tấm gương điển hình tiên tiến hay một số tiêu cực nảy sinh trong xã hội... trên báo Đảng.

Khi kết thúc những dòng hồi ức nhỏ này, tôi lại nhớ về những gương mặt thân quen và cả văn phong của các cây viết đã nghỉ chế độ hay đang công tác trên khắp mọi miền đất nước, đặc biệt là các đồng nghiệp trong ngôi nhà phóng viên thường trú thân thương! Cầu chúc cho ai cũng chân cứng đá mềm, có thật nhiều sức khỏe. Chúc cho đội ngũ phóng viên thường trú Báo Nhân Dân ngày càng vững mạnh, đáp ứng được sứ mệnh vẻ vang của mình!

Cho đến giờ phút này, tôi luôn mãi tự hào và vinh dự một thời được cầm bút, hòa mình vào dòng chảy cống hiến cho sự phát triển của Nhân Dân, tờ báo số một Việt Nam! Nhân kỷ niệm Ngày ra số đầu tiên, chúc cho Báo Nhân Dân ngày càng phát triển!

MINH THƯ