Nhân văn chủ trương đặc xá

Bác Hồ với những sắc lệnh đặc xá

Suốt thời gian chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký nhiều sắc lệnh liên quan đến việc đại xá, đặc xá và giảm án cho phạm nhân cải tạo tốt nhằm thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước dân chủ nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho chính sách khoan hồng của Nhà nước ta qua các sắc lệnh ân xá, ân giảm ngay từ những ngày đầu lập nước, thể hiện truyền thống nhân đạo sâu sắc của dân tộc.

Các sắc lệnh đại xá và đặc xá thời kỳ đầu kháng chiến như: Sắc lệnh số 52 (ngày 20/10/1945) đại xá cho các phạm nhân phạm tội trước ngày Cách mạng tháng Tám thành công (ngày 19/8/1945). Sắc lệnh số 78 (ngày 24/12/1945) giảm án và tha tù cho một số phạm nhân nhân dịp tết Nguyên đán năm 1946; Sắc lệnh số 167 (ngày 19/8/1947) ban bố đặc xá cho phạm nhân nhân kỷ niệm 2 năm ngày Cách mạng tháng Tám thành công; Sắc lệnh số 232 (ngày 20/8/1948) ban bố đặc xá và giảm án cho nhiều phạm nhân cải tạo tốt nhân kỷ niệm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp và xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, Bác Hồ thường xuyên ký các sắc lệnh đặc xá trước thềm ngày Quốc khánh 2/9, là cách thể hiện tính nhân đạo của Nhà nước ta, tạo cơ hội và điều kiện để người lầm lỗi sớm có cơ hội hoàn lương, hướng thiện.

Bên cạnh các lệnh đặc xá hàng loạt, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn trực tiếp xem xét các đơn xin ân giảm án tử hình của các phạm nhân. Bác sẽ cân nhắc giảm xuống tù chung thân cho những người có tình tiết giảm nhẹ hoặc bác đơn, giữ nguyên án tử hình đối với các tội danh đặc biệt nghiêm trọng ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Truyền thống nhân văn này của Chủ tịch Hồ Chí Minh được các thế hệ chủ tịch nước kế thừa cho đến ngày nay.

Chính sách khoan hồng, nhân đạo

Ðặc xá là chủ trương lớn của Ðảng và Nhà nước ta, việc xét chọn theo quy trình chặt chẽ, nghiêm túc, đúng quy định của pháp luật. Chính sách này tiếp tục khẳng định chủ trương, chính sách nhất quán của Ðảng và Nhà nước Việt Nam trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người công bằng, bình đẳng cho tất cả mọi đối tượng công dân, kể cả những người đang chấp hành án phạt tù.

Ðại tá Nguyễn Văn Chiến, Giám thị Trại tạm giam số 2 (Công an tỉnh Cà Mau) trao quyết định đặc xá năm 2026 của Chủ tịch nước cho các phạm nhân.

Kế thừa và phát huy truyền thống nhân đạo của dân tộc, hơn 80 năm qua, Ðảng và Nhà nước Việt Nam đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm ngàn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng xã hội. Từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước quyết định đặc xá, tha tù trước thời hạn cho gần 100 ngàn người. Những người được đặc xá trở về với gia đình, được các cấp, các ngành, tổ chức, đoàn thể tiếp nhận, tạo điều kiện, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hoà nhập cộng đồng.

Tại Hội nghị tổng kết công tác đặc xá và công tác tái hoà nhập cộng đồng đối với người được đặc xá năm 2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh: "Công tác đặc xá luôn là chủ trương lớn, thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo, mang đậm bản sắc văn hoá, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam; thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc của chế độ ta đối với những người lầm lỗi, biết ăn năn, hối cải, tích cực sửa chữa lỗi lầm để trở thành người lương thiện".

Với ý nghĩa đó, Chủ tịch nước ban hành Quyết định số 457 ngày 7/4/2026 về đặc xá năm 2026. Quá trình xem xét, các thành viên Hội đồng Tư vấn đặc xá Trung ương cùng các ban, bộ, ngành, đặc biệt là các trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự trên cả nước nhanh chóng hoàn tất hồ sơ, quy trình, thủ tục; tổ chức xét duyệt chặt chẽ, thận trọng, đúng đối tượng, điều kiện, bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, dân chủ, đúng pháp luật, đáp ứng yêu cầu chính trị và đối ngoại. Kết quả có 9.950 phạm nhân được đặc xá, tha tù trước thời hạn.

Tại Cà Mau, số phạm nhân được đặc xá là 124 người. Cùng với quyết định đặc xá, tại các cơ sở giam giữ, người được đặc xá còn được hỗ trợ tàu xe, cấp thẻ căn cước, sim điện  thoại... tạo điều kiện để họ sớm ổn định cuộc sống, tìm kiếm việc làm và tái hoà nhập cộng đồng. Ðặc biệt là các chính sách hoà nhập cộng đồng, đón người lầm lỡ trở về địa phương, tránh kỳ thị, hỗ trợ sinh kế, việc làm, vay vốn... Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Cà Mau phối hợp với chính quyền, đoàn thể và tổ chức thành viên tiếp tục đồng hành, giáo dục, giúp đỡ người được đặc xá tái hoà nhập cộng đồng. Công an tỉnh Cà Mau chỉ đạo công an xã, phường tạo điều kiện để người được đặc xá tiếp cận thủ tục hành chính, việc làm và các nguồn hỗ trợ cần thiết sau khi trở về địa phương, tạo điều kiện để họ ổn định cuộc sống, tái hoà nhập cộng đồng và hạn chế nguy cơ tái phạm. Thực tiễn những năm qua cho thấy, nhiều người được đặc xá sau khi trở về đã tích cực lao động sản xuất, chấp hành tốt pháp luật và ổn định cuộc sống.

Ðể phát huy kết quả công tác đặc xá, Ðảng, Nhà nước ta luôn quan tâm tuyên truyền, phổ biến rộng rãi chủ trương, chính sách nhân đạo, nhân văn về đặc xá, khoan hồng; quy định của Luật Ðặc xá, quyết định về đặc xá của Chủ tịch nước; kết hợp đấu tranh, ngăn chặn, phản bác các luận điệu, hành vi chống phá, tiêu cực, đi ngược lại chủ trương, chính sách về đặc xá. Tổ chức giam giữ, quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân; thực hiện đúng, đầy đủ chế độ, chính sách đối với phạm nhân theo quy định của Luật Thi hành án hình sự. Tạo sự bình đẳng, động lực để tất cả phạm nhân có cơ hội, điều kiện như nhau tích cực lao động, cải tạo, hướng thiện, hướng tới mục tiêu chấp hành xong án phạt tù được xem xét giảm án, đặc xá, tha tù trước thời hạn.