Nguy cơ ô nhiễm từ bao bì thuốc bảo vệ thực vật

Cảnh báo nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường

Ông Lê Tấn Dũng, Giám đốc HTX Sản xuất Dịch vụ nông nghiệp Thăng Tiến (xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk) tính toán, mỗi héc-ta trồng cây ăn trái trung bình mỗi năm phải sử dụng từ 7 đến 8kg bao bì thuốc BVTV. Nếu HTX phát triển, mở rộng khoảng 3.000ha diện tích trồng cây ăn trái, mỗi năm dự kiến sử dụng khoảng 20 tấn bao bì thuốc BVTV (chưa tính đến bao bì phân bón). Vấn đề đáng lo ngại hiện nay là việc xử lý các bao bì thuốc BVTV vẫn chưa phù hợp. Phần lớn sau sử dụng bị vứt bừa bãi hoặc thu gom đem đốt thủ công gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Một điểm thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: PHẠM HOÀI

Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và BVTV, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo, trong các bao bì thuốc BVTV luôn tồn dư lượng hóa chất nhất định. Nếu không được xử lý đúng cách, các chất này sẽ tích tụ trong đất, thấm vào nguồn nước mặt, nước ngầm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người nông dân.

Tìm hiểu, chúng tôi được biết, bao bì trong sản xuất nông nghiệp hiện chia thành hai nhóm, gồm: Bao bì phân bón và bao bì thuốc BVTV. Trong 3 năm (từ 2022 đến 2024), cả nước mới chỉ thu gom được khoảng 2.500 tấn bao bì phân bón và bao bì thuốc BVTV, còn khoảng 550 tấn vẫn chưa được xử lý. Đây chính là nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước.

Hệ sinh thái nông nghiệp cũng từ đây bị tác động tiêu cực. Các vi sinh vật có lợi trong đất bị tiêu diệt, các loài thủy sinh (cá, tôm, cua) có thể bị nhiễm độc hoặc chết nếu tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm. Những hệ lụy này không diễn ra ngay lập tức mà tích tụ theo thời gian, gây rủi ro lâu dài cho môi trường và sản xuất nông nghiệp.

Gỡ “điểm nghẽn” trong xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật

Nguyên nhân khiến việc xử lý bao bì, trong đó có bao bì thuốc BVTV gặp khó khăn là do ý thức chấp hành của người dân khi sử dụng. Người dân còn vứt bỏ bừa bãi trên đất, trên đồng ruộng; chưa có cơ chế giám sát và xử lý hiệu quả. Ngoài ra, việc huy động nguồn lực tài chính cho công tác xử lý chưa bảo đảm. Chính nguyên nhân này khiến nhiều nơi gặp khó khăn trong việc xây dựng và duy trì hệ thống thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV một cách hiệu quả.

Theo bà Đào Thu Vinh, Giám đốc Điều hành CropLife Việt Nam, giải pháp giúp thu gom, xử lý, tái chế bao bì thuốc BVTV hiệu quả là ngoài việc nâng cao ý thức người sử dụng, xây dựng cơ chế xử lý thì doanh nghiệp phải có cách tiếp cận mới về sản xuất gắn với bảo vệ môi trường bền vững, đó là quản lý sản phẩm theo vòng đời. Doanh nghiệp không chỉ đưa sản phẩm đến tay nông dân mà còn phải hướng dẫn người dân sử dụng hiệu quả sản phẩm đến tận khâu thu gom, xử lý sau khi sử dụng; bảo đảm sản phẩm không gây tác động tiêu cực đến môi trường. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một hệ thống quản lý, xử lý bao bì thuốc BVTV mang tính dài hạn, góp phần bảo vệ môi trường nông nghiệp bền vững.

Để nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV trong thời gian tới, bà Nguyễn Thị Thu Hương đưa ra giải pháp, ngoài đẩy mạnh nghiên cứu, phân loại rõ tính chất từng loại chất thải để lựa chọn phương thức xử lý phù hợp, bảo đảm an toàn môi trường và tối ưu chi phí cho người dân, cơ quan quản lý cần nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện cơ sở khoa học, góp phần hình thành hệ thống thu gom, xử lý đồng bộ, hiệu quả trong thời gian tới. Ngoài yếu tố môi trường, sức khỏe, việc xử lý bao bì thuốc BVTV cũng phải gắn với yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững, kinh tế tuần hoàn, phù hợp với cam kết của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, nhất là khi các thị trường xuất khẩu hiện nay ngày càng đòi hỏi cao về tiêu chuẩn bảo vệ môi trường cũng như trách nhiệm của người sản xuất.

Ngày 1-4-2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. Nghị định ra đời đánh dấu một bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (Extended Producer Responsibility-EPR). Qua đó, cơ chế EPR tại Việt Nam đã được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn, bao quát toàn bộ chu trình từ đóng góp nguồn lực đến phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đó trong thực tiễn.