Người vẽ hồn của biển

Có lẽ, không ai hiểu biển bằng người đã dành cả tuổi trẻ để nghiên cứu về biển. Những chuyến thực tế nối tiếp nhau từ cửa biển Sông Ðốc, Ðất Mũi, Hòn Khoai đến cánh rừng đước trải dài theo con nước đã cho ông vô vàn chất liệu sáng tác. Người khác nhìn thấy biển bằng đôi mắt, còn ông nhìn biển bằng ký ức.

Tác phẩm sơn dầu trong bộ sưu tập “Sắc màu của biển” tái hiện sinh động vẻ đẹp của biển, rừng ngập mặn và nhịp sống lao động vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Ký ức về những buổi bình minh đỏ rực khi đoàn tàu đánh cá nối nhau ra khơi, về những chiều gió chướng làm sóng bạc đầu ngoài cửa biển, về màu xanh bất tận của rừng đước ôm lấy đất liền như vòng tay của mẹ. Những ký ức ấy không nằm yên trong trí nhớ mà được ông thể hiện lên bức vẽ, hóa thành những mảng màu vừa dữ dội, vừa dịu dàng.

Người xem tranh thường nói, tranh của ông "có gió". Gió thổi qua những hàng đước, qua con sóng, qua những khoảng trời rộng mở và cả trong ánh mắt của người dân vùng biển. Ðó không phải là thứ gió được tạo nên bằng kỹ thuật hội họa, mà từ cảm xúc của người nghệ sĩ đã sống cùng biển quá lâu để hiểu rằng mỗi con sóng đều mang một câu chuyện.

Năm 2021, ông tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên với chủ đề "Sắc màu của biển", giới thiệu 52 tác phẩm sơn dầu. Triển lãm không đơn thuần là dấu mốc nghề nghiệp mà giống như lời tri ân dành cho vùng đất đã nuôi dưỡng tâm hồn ông. Trong những bức tranh ấy, biển không chỉ có màu xanh. Biển có màu đỏ của bình minh; màu vàng của nắng cuối ngày phủ lên bãi bồi; màu tím bảng lảng khi chiều xuống trên rừng ngập mặn; màu xám của những ngày mưa gió và có cả màu nâu của phù sa đang lặng lẽ bồi thêm vùng đất mới. Ðó là bảng màu chỉ có thể được tạo nên bởi người đã dành nhiều năm quan sát sự đổi thay của quê hương bằng cả trái tim.

Cà Mau hôm nay đang bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế biển rộng mở, cảm xúc trong người họa sĩ dường như cũng được nối dài. Ông kể, mỗi lần đi qua những công trình ven biển mới, nhìn cánh đồng điện gió vươn cao giữa biển trời hay những đoàn tàu công suất lớn nối nhau cập bến, trong lòng ông lại nảy sinh ý nghĩ phải tiếp tục vẽ. Quê hương đang thay đổi từng ngày, nếu người nghệ sĩ không kịp lưu giữ bằng nghệ thuật thì sẽ có lỗi với chính nơi mình sinh ra và lớn lên.

Thế là, triển lãm "Sắc màu của biển" lần thứ 2 được ông âm thầm chuẩn bị. Không phải để lặp lại thành công của lần đầu, mà là để kể tiếp câu chuyện của biển Cà Mau.

Ông từng tâm sự, sau khi nhận giải thưởng Phan Ngọc Hiển, điều ông nghĩ nhiều nhất không phải là niềm vui khi được ghi nhận, mà là trách nhiệm: trách nhiệm của người nghệ sĩ trước quê hương, công chúng và chính những giá trị mà ông theo đuổi.

Có lẽ vì thế mà hơn 30 năm qua, ông gần như chỉ trung thành với sơn dầu - chất liệu đòi hỏi sự nhẫn nại gần như tuyệt đối. Có những bức tranh phải sửa đi sửa lại hàng chục lần. Có những lớp màu phải chờ khô nhiều ngày mới có thể tiếp tục. Với ông, hội họa không chấp nhận sự vội vàng. Ðiều làm nên chiều sâu của tranh không chỉ là kỹ thuật, mà là thời gian, trải nghiệm và những lặng im của người nghệ sĩ trước thiên nhiên.

Ðể nuôi dưỡng niềm đam mê ấy, ông còn gắn bó với nhiếp ảnh. Chiếc máy ảnh theo ông trên hầu hết những nẻo đường của Cà Mau. Hơn 3 ngàn bức ảnh được lưu giữ như kho tư liệu quý về thiên nhiên, con người và nhịp sống của vùng đất Cà Mau. Mỗi khuôn hình là một lần bắt gặp vẻ đẹp bình dị của quê hương, đồng thời, cũng là phác thảo đầu tiên cho những bức tranh sau này.

Ông dự định chọn khoảng 300 bức ảnh để xuất bản thành 2 tập ảnh nghệ thuật. Ðó không chỉ là thành quả của nhiều năm lao động, mà còn là cách ông lưu giữ ký ức của vùng đất đang từng ngày đổi mới.

Không gian trưng bày tranh tại nhà vườn của Họa sĩ Dư Minh Chiến là điểm hẹn của những người yêu mỹ thuật và du khách khi đến với Cà Mau.

Ðiều khiến nhiều người trân trọng Họa sĩ Dư Minh Chiến không chỉ nằm ở những tác phẩm hội họa. Ngay trong khu vườn của mình, ông dành riêng không gian làm phòng trưng bày tranh. Không gian ấy mở cửa đón bạn bè, học sinh, sinh viên, du khách và bất kỳ ai yêu cái đẹp.

Họa sĩ Phan Thái Hoàng, Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tỉnh Cà Mau, cho rằng, đây là mô hình hiếm có ở địa phương. Việc đưa mỹ thuật đến gần công chúng bằng phòng tranh mở không chỉ góp phần lan tỏa giá trị nghệ thuật mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ yêu hội họa và thêm yêu quê hương.

Chiều xuống. Ánh nắng cuối ngày hắt qua khung cửa, phủ lên những bức tranh còn mùi sơn mới. Người họa sĩ vẫn lặng lẽ trước giá vẽ. Ngoài kia, biển vẫn miệt mài dâng sóng. Trong căn phòng nhỏ, biển lại tiếp tục hiện lên bằng màu sắc. Có lẽ, đó là cách Dư Minh Chiến trò chuyện với quê hương suốt hơn 30 năm qua: không bằng lời mà bằng hội hoạu

Lê Thái - Hoàng Vũ