Người trẻ tri ân bằng trái tim và công nghệ

Với anh Phùng Quang Trung, hành trình 5 năm với gần 11 ngàn tấm ảnh các anh hùng liệt sĩ được nhóm phục dựng, trao tặng cho thân nhân liệt sĩ trên khắp cả nước không chỉ là dự án thiện nguyện mà còn là cách để người trẻ tri ân lịch sử, giữ gìn những ký ức không bao giờ được phép lãng quên.

Tô màu ký ức

* Hành trình phục dựng những tấm di ảnh anh hùng liệt sĩ bắt đầu từ đâu, thưa anh?

- Năm 2021, tình cờ tôi được một gia đình liệt sĩ ở Hà Nội nhờ phục dựng một tấm ảnh liệt sĩ. Khi biết được gia đình rất mong ngóng có một bức ảnh rõ nét để tưởng nhớ và phần nào nguôi ngoai nỗi đau mất đi người thân ruột thịt, tôi đã cố gắng để phục dựng tấm ảnh này. Khi trao tặng thì những người thân trong gia đình liệt sĩ rất xúc động. Những câu chuyện, ký ức về người lính đã dành trọn cuộc đời cho Tổ quốc được kể lại, vỡ òa cảm xúc. Tình cảm, sự trân trọng và cả những giọt nước mắt đã khiến tôi nghĩ mình phải tiếp tục thực hiện công việc này, bằng tất cả trái tim và sự tri ân của tuổi trẻ.

* Bằng cách nào Skyline có thể kết nối các bạn trẻ cùng tham gia công việc ý nghĩa này, thưa anh?

- Khi mới thành lập, nhóm chỉ có vài người chơi thân với nhau và cùng chung đam mê chỉnh sửa ảnh, mong muốn cống hiến cho cộng đồng. Không chỉ phục dựng ảnh mà nhóm còn tham gia các dự án trao tặng ảnh cho thân nhân liệt sĩ tại nhiều địa phương. Mỗi chuyến đi, mỗi câu chuyện được chúng tôi ghi lại, chia sẻ lên mạng xã hội với mong muốn lan tỏa tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và tri ân quá khứ của người trẻ. Điều này cũng giúp kết nối những người có cùng đam mê và tinh thần thiện nguyện cùng tham gia hành trình. Đến nay nhóm đã có 30 thành viên, mỗi người một sở trường, một công việc khác nhau song đều chung một mong muốn đó là đóng góp một phần bé nhỏ vào dòng chảy tri ân của dân tộc.

* Anh và Skyline đã thực hiện công việc nhân văn này như thế nào trong 5 năm qua và nhất là trong những ngày tháng bảy này?

- Từ những bức ảnh ban đầu được gia đình, người thân các liệt sĩ gửi gắm, đến nay Skyline đã tham gia phục dựng khoảng 11 ngàn tấm ảnh liệt sĩ. Đa số những tấm ảnh còn lưu lại đều bị phai mờ theo năm tháng, có những tấm mất một phần, thậm chí phục dựng ảnh từ miêu tả của những người thân mà không có ảnh gốc. Bởi có những người lính ra chiến trường mà chưa kịp chụp một tấm ảnh chân dung. Do đó, phục dựng một tấm ảnh mất khá nhiều thời gian, đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mẩn và cả cảm xúc.

Mẹ Việt Nam anh hùng ở tỉnh Quảng Trị xúc động khi nhận bức ảnh liệt sĩ do nhóm Skyline phục dựng và trao tặng vào năm 2025. Ảnh: NVCC

Sau khi được cộng đồng biết đến nhiều hơn, nhóm được tham gia các dự án phục dựng và trao tặng ảnh cho các gia đình liệt sĩ với sự phối hợp của các cơ quan, đoàn thể, địa phương. Số lượng ảnh phục dựng nhiều hơn, chúng tôi càng thấy trách nhiệm của mình lớn hơn, càng quyết tâm hơn vì thời gian càng lùi xa, những bức ảnh càng phai mờ... Hướng đến Kỷ niệm 80 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7) năm nay, nhóm đang gấp rút phối hợp với các cơ quan, đơn vị, địa phương thực hiện 4 dự án với số lượng hàng ngàn ảnh chân dung liệt sĩ được phục dựng.

* Mới đây, nhóm đã phục dựng 2 bức ảnh được các lực lượng chức năng tìm thấy trong phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang liệt sĩ Trảng Bom, thành phố Đồng Nai, anh có thể chia sẻ về điều này?

- Sau khi thấy 2 bức ảnh trong phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trong quá trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để giám định ADN tại Nghĩa trang liệt sĩ Trảng Bom vào ngày 30-6, tôi đã dành nguyên đêm để phục dựng tấm ảnh thiếu nữ và tấm ảnh chàng thanh niên mặc quân phục, đội mũ bộ đội. Với tất cả sự trân trọng và lòng biết ơn, ngoài phục dựng lại tấm ảnh bằng công nghệ số, nhóm Skyline còn lan tỏa thông tin trên mạng xã hội với mong muốn thông qua sự chia sẻ của cộng đồng, bức ảnh sẽ đến được với người thân, đồng đội hoặc những người từng quen biết liệt sĩ. Biết đâu, chỉ một lần chia sẻ cũng có thể mở ra cơ hội giúp một gia đình nhận ra người thân sau nhiều thập kỷ mòn mỏi chờ đợi, để các anh được trở về với đúng tên tuổi, quê hương và vòng tay yêu thương của gia đình.

Điều khiến tôi nghẹn lòng là sau khi 2 bức ảnh được đăng tải, một gia đình có thân nhân là liệt sĩ đã nhắn tin tới nhóm, mong muốn được khôi phục lại bức ảnh cũ của gia đình để đối chiếu, với hy vọng tìm được hài cốt liệt sĩ. Tất cả vẫn phải chờ kết quả giám định ADN và những căn cứ khoa học xác thực, nhưng chỉ riêng việc một bức ảnh có thể thắp lên hy vọng cho một gia đình đã khiến tôi tin rằng, những gì mình đang làm thật sự có ý nghĩa.

Bức ảnh được tìm thấy trong phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại Nghĩa trang liệt sĩ Trảng Bom, thành phố Đồng Nai được anh Phùng Quang Trung phục dựng (có sự hỗ trợ của AI).

Tiếp nối dòng chảy tri ân

* Trong quá trình phục dựng ảnh chân dung liệt sĩ, đâu là câu chuyện để lại cho anh nhiều cảm xúc?

- Mỗi bức ảnh là một ký ức, một câu chuyện. Trong quá trình phục dựng ảnh, nhóm luôn ưu tiên tập trung làm trước các tấm ảnh liệt sĩ để trao tặng các Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống. Đợt trao tặng ảnh cho Mẹ Việt Nam anh hùng gần 100 tuổi ở tỉnh Hải Dương (cũ) để lại cho chúng tôi nhiều cảm xúc. Gần 100 tuổi, trí nhớ không còn minh mẫn, không còn phân biệt được người thân trong gia đình nhưng khi chúng tôi đưa ra 2 tấm ảnh liệt sĩ được phục dựng là 2 người con trai mà Mẹ luôn đau đáu nhớ mong thì Mẹ òa khóc nức nở. Mẹ kể rành mạch về 2 người con trai đã anh dũng chiến đấu và hy sinh ở chiến trường miền Nam và nước bạn Campuchia với tất cả tình yêu và niềm tự hào. Những cảm xúc khó diễn tả thành lời đó khiến cho những thành viên trong nhóm có thêm quyết tâm và động lực để thực hiện công việc này.

Anh Phùng Quang Trung (bìa phải) và đại diện các đơn vị trao tặng bức ảnh liệt sĩ được phục dựng tặng gia đình liệt sĩ tại tỉnh Hưng Yên. Ảnh: NVCC

Thế nhưng, cũng có những trường hợp dù nhóm đã cố gắng hoàn thành và sắp xếp đến trao tặng ảnh trong thời gian ngắn nhất nhưng do sức khỏe yếu, các Mẹ đã không chờ được. Các trường hợp này để lại rất nhiều day dứt và tiếc nuối cho chúng tôi. Do đó chúng tôi tâm niệm phải chạy đua với thời gian vì mỗi bức ảnh được phục dựng kịp thời có thể mang lại niềm an ủi, nối liền ký ức đối với những người ở lại.

* Hiện nay công nghệ và nhất là trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng và giúp ích như thế nào trong quá trình phục dựng ảnh?

- Quá trình phác thảo và hoàn thiện các bức ảnh liệt sĩ, nhóm phải liên tục trao đổi qua lại với gia đình và chỉnh sửa nhiều lần để làm sao ảnh phục dựng giống nhất. Với sự phát triển của công nghệ, AI đã hỗ trợ rất nhiều trong quá trình phục dựng. Ví dụ như trước đây, chúng tôi còn phải mua những bộ quân phục về tự mặc vào rồi chụp lại, lồng ghép sao cho chân thực hay phải tự vẽ từng sợi tóc khi phục dựng ảnh thì nay AI hỗ trợ rất tốt các chi tiết này. Không những thế AI còn hỗ trợ hiệu quả trong phần hậu kỳ khi thiết kế những bức ảnh động, video để mang lại cảm xúc chân thật hơn. Cùng với hiệu ứng từ âm thanh, các video này mang lại cảm xúc mạnh mẽ cho người xem.

Tuy nhiên, điều cốt lõi nhất trong phục dựng ảnh vẫn là làm sao bức ảnh có hồn nhất, thần thái và ánh mắt phải chân thực nhất. Do đó người phục dựng phải dành thời gian nghiên cứu, đặt nhiều tình cảm, tâm huyết chứ không thể dựa hoàn toàn vào AI.

* Thông qua việc làm ý nghĩa này, anh mong muốn lan tỏa thông điệp gì đến giới trẻ?

- Với sự hỗ trợ của công nghệ, AI và các nền tảng dữ liệu mở, những bức ảnh mờ, rách, phai màu có thể được phục dựng; những câu chuyện tưởng như chỉ còn trong ký ức gia đình có thể được lưu giữ, lan tỏa và giáo dục truyền thống. Là một người trẻ, tôi mong muốn tổ chức Đoàn có thể xây dựng mô hình “Ngân hàng ký ức số” về anh hùng liệt sĩ, Mẹ Việt Nam anh hùng và các nhân chứng lịch sử. Đây không chỉ là nơi lưu trữ hình ảnh, tư liệu, câu chuyện về những người đã hy sinh, cống hiến cho Tổ quốc, mà còn là không gian để đoàn viên, thanh niên trực tiếp tham gia vào công việc tri ân bằng năng lực số.

* Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện!

Nhật Hạ (thực hiện)