Người trẻ tìm lại sách giữa thời MXH

Theo Time, khảo sát mới nhất của Quỹ Quốc gia vì Nghệ thuật Mỹ (National Endowment for the Arts - NEA) cho thấy hơn 62% người Mỹ không đọc bất kỳ cuốn tiểu thuyết hay truyện ngắn nào trong vòng một năm qua. Đây là tỷ lệ cao nhất trong hơn 30 năm khảo sát.

Những nghiên cứu khác cũng ghi nhận xu hướng tương tự. ABC News dẫn khảo sát của CBS News/YouGov cho thấy người Mỹ dành nhiều thời gian hơn cho mạng xã hội và trò chơi điện tử, thay vì đọc sách. Trong khi đó, nghiên cứu của Đại học Florida (Mỹ) và University College London (Anh) chỉ ra rằng chỉ 16% người Mỹ đọc sách vì sở thích mỗi ngày, giảm 40% so với 20 năm trước.

Đà sụt giảm kéo dài khiến Sunil Iyengar, Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích của NEA, nhận định với Time rằng nếu không có những biện pháp quyết liệt để đảo ngược xu hướng này, việc tiếp tục thực hiện các khảo sát lịch sử về thói quen đọc sách sẽ dần mất đi ý nghĩa.

Đọc sách không chỉ để giải trí

Điều đáng lo không chỉ nằm ở số lượng người đọc ngày càng giảm mà còn ở những giá trị có nguy cơ bị đánh mất.

Ở khía cạnh đơn giản nhất, đọc sách là một hình thức giải trí giúp giảm căng thẳng, thuận tiện và gần như miễn phí nhờ hệ thống thư viện công cộng. Một cuốn sách có thể đưa người đọc đến một vùng đất, một thời đại, một nền văn hóa hoặc một thế giới khác mà không cần rời khỏi không gian quen thuộc.

Tuy nhiên, giá trị của việc đọc không dừng ở đó. Khi đọc hoặc nghe một tác phẩm văn học, người đọc phải chủ động hình dung bối cảnh, nhân vật và diễn biến câu chuyện, đồng thời kết nối các chi tiết để tái tạo thế giới mà tác giả tạo ra. Quá trình này giúp não bộ duy trì khả năng tập trung, vốn đang chịu tác động trong thời đại số, đồng thời rèn luyện trí nhớ và hỗ trợ sức khỏe tinh thần.

Văn học mang đến góc nhìn về cảm xúc và trải nghiệm của con người. Ảnh minh hoạ: Farnaz Kohankhaki/Pexels.

Theo Time, những nhân vật và câu chuyện trong văn học còn giúp người đọc tìm thấy sự đồng cảm và cảm giác được thấu hiểu. Trong bối cảnh tình trạng cô đơn ngày càng phổ biến, sách có thể mang lại cảm giác rằng con người không phải đối diện với cuộc sống một mình.

Văn hóa đọc cũng tạo ra nhiều không gian kết nối ngoài đời thực, từ câu lạc bộ sách, nhóm thảo luận, các buổi đọc sách trong im lặng (silent reading party), lễ hội sách đến những buổi trò chuyện với tác giả tại các trung tâm văn học và hiệu sách độc lập.

Time cho rằng văn học còn là phần bổ sung cho báo chí. Nếu báo chí giúp con người tiếp cận sự kiện và dữ kiện, văn học mang đến góc nhìn về cảm xúc và trải nghiệm của con người. Hai nguồn này kết hợp giúp mỗi cá nhân hiểu rõ hơn bối cảnh đang sống và tham gia vào đời sống cộng đồng.

Việc hiểu câu chuyện của người khác, từ những khó khăn họ trải qua đến khát vọng và thành tựu đạt được, cũng góp phần nuôi dưỡng sự đồng cảm, củng cố các mối liên kết xã hội và tăng khả năng cùng nhau giải quyết vấn đề.

Điều gì khiến con người dần rời xa sách?

Theo New York Times, nguyên nhân của sự suy giảm văn hóa đọc không còn xa lạ. Thời gian dành cho mạng xã hội và việc lướt điện thoại ngày càng nhiều. Áp lực kinh tế khiến quỹ thời gian cho các hoạt động giải trí cá nhân bị thu hẹp.

Đọc sách giúp tạo sự kết nối, tăng khả năng thấu cảm và làm người trẻ đỡ thấy cô đơn hơn. Ảnh minh hoạ: Yan Krukau/Pexels.

Chương trình giảng dạy ở nhiều trường học cũng thay đổi khi các tác phẩm hoàn chỉnh dần được thay thế bằng những đoạn trích ngắn. Ngoài ra, một số chiến dịch còn tạo cái nhìn tiêu cực về việc đọc và hạn chế khả năng tiếp cận sách.

Dù vậy, nhiều cá nhân và tổ chức vẫn đang nỗ lực đưa sách trở lại đời sống. Từ các nhà văn, nhà xuất bản, giáo viên ngữ văn, thủ thư đến các tổ chức phi lợi nhuận về văn học đều góp phần mở rộng cộng đồng độc giả, tạo điều kiện xuất bản nhiều tiếng nói và góc nhìn, đồng thời lan tỏa giá trị của việc đọc.

Nhiều người có sức ảnh hưởng cũng tham gia vào quá trình này. Oprah Winfrey, Dolly Parton hay ca sĩ Dua Lipa đều xây dựng câu lạc bộ sách hoặc sử dụng nền tảng cá nhân để giới thiệu những đầu sách yêu thích, qua đó khuyến khích hàng triệu người theo dõi hình thành thói quen đọc.

Tuy nhiên, việc gìn giữ văn hóa đọc không chỉ phụ thuộc vào các tác giả, nhà xuất bản hay người làm giáo dục. Mỗi cá nhân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giữ cho văn học hiện diện trong đời sống.

Người trẻ dành nhiều thời gian cho điện thoại, khiến thói quen đọc sách ngày càng bị thu hẹp. Ảnh minh họa: Mikhail Nilov/Pexels.

Sự suy giảm của văn hóa đọc không còn là câu chuyện của các thế hệ tương lai mà đã trở thành vấn đề ở hiện tại. Cùng với số lượng độc giả ngày càng giảm, con người cũng đối mặt với nguy cơ mất đi một phương thức quan trọng để tiếp nhận, lưu giữ và tương tác với tri thức.

Một trong những cách đơn giản nhất để bắt đầu là dành ít thời gian hơn cho điện thoại và hình thành thói quen đọc mỗi ngày. Bên cạnh đó, mỗi người có thể tham gia các buổi giao lưu với tác giả, đồng hành với thư viện, trung tâm văn học nghệ thuật hoặc chia sẻ niềm yêu thích đọc sách với bạn bè, người thân.

Với những người chưa có thói quen đọc, New York Times gợi ý bắt đầu từ những mục tiêu nhỏ như đọc một bài thơ mỗi ngày, một truyện ngắn mỗi tháng hoặc đặt mục tiêu đọc hay nghe một cuốn tiểu thuyết hoặc sách phi hư cấu mỗi mùa. Các danh sách gợi ý từ mạng xã hội, bài phê bình sách trực tuyến, tư vấn từ các chủ hiệu sách độc lập và thủ thư cũng có thể giúp độc giả tìm được cuốn sách phù hợp.