Người trẻ có thật sự quay lưng với hôn nhân, sinh con?

"Tôi không sợ lấy vợ, chỉ sợ cưới khi chưa đủ khả năng lo cho gia đình", Hoàng - Trưởng nhóm ở một công ty về phần mềm điện thoại nói.

Hoàng kể, anh từng nghĩ chỉ cần có việc làm là có thể lập gia đình. Nhưng 8 năm bươn trải, nhìn giá nhà tăng từng tháng, nghĩ tới chi phí cưới, chuyện sinh con, nuôi con sau này, anh thấy mình chưa sẵn sàng. "Nếu cưới chỉ để cả hai cùng chật vật thì thà chờ thêm vài năm", Hoàng chia sẻ.

Hoàng không phải trường hợp cá biệt. Đằng sau quyết định trì hoãn đám cưới của nhiều người trẻ là hàng loạt nỗi lo về kinh tế, việc làm, nhà ở và tương lai của những đứa con.

Hơn một nửa số người trẻ đánh giá kinh tế cá nhân và nhà ở là rào cản lớn nhất đối với việc bắt đầu một mối quan hệ gắn bó. Ảnh: Anh Phương

Trên toàn cầu, khảo sát của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) với hơn 100.000 người trẻ tại 73 quốc gia vừa công bố hôm 10/7 cho thấy hơn 2/3 số người trẻ vẫn mong muốn kết hôn trong tương lai. Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, khẳng định người trẻ "không quay lưng với hôn nhân hay sinh con" nhưng họ cần những điều kiện đủ để biến mong muốn đó thành hiện thực.

Khi 'an cư' trở thành điều kiện để kết hôn

Theo khảo sát của UNFPA, 81% số người trẻ được hỏi cho rằng an toàn tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi cân nhắc xây dựng một mối quan hệ lâu dài; 57% đánh giá kinh tế và nhà ở là rào cản lớn nhất đối với việc bắt đầu một mối quan hệ gắn bó.

Những con số này phản ánh khá rõ thực tế tại Việt Nam. Hết quý I/2026, thu nhập trung bình của người lao động tăng lên, ở mức 9 triệu đồng/tháng, riêng khu vực thành thị là hơn 10 triệu trong khi giá căn hộ tại Hà Nội và TPHCM ở mức cao, nhiều dự án lên tới 60-70 triệu đồng, thậm chí trên 100 triệu đồng/m2. Với một căn hộ 50m2 trị giá 3-5 tỷ đồng, việc sở hữu nhà trước khi kết hôn gần như vượt quá khả năng của không ít người trẻ.

"Tôi không nhất thiết phải có nhà mới lấy vợ nhưng ít nhất cũng phải nhìn thấy khả năng mua được nhà trong vài năm tới. Hiện giờ, điều đó vẫn quá xa", Hoàng nói.

Áp lực tài chính chưa dừng lại ở đám cưới. Sau hôn nhân là bài toán sinh con, chăm sóc con, giáo dục, y tế… Những khoản chi ngày càng lớn khiến nhiều cặp đôi quyết định kéo dài thời gian yêu thay vì vội vàng bước vào hôn nhân.

Áp lực tài chính không chỉ dừng lại ở một đám cưới. Ảnh: AI

Tiến sĩ Phạm Vũ Hoàng - Phó cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho rằng, việc trì hoãn kết hôn và sinh con còn liên quan đến nỗi lo chi phí sinh hoạt, nuôi dạy con ngày càng tăng, nhà ở trong khi áp lực tìm kiếm việc làm, nâng thu nhập vẫn đeo bám.

Nhịp sống ở các đô thị lớn hay các khu công nghiệp với lịch làm việc dày đặc, tăng ca thường xuyên khiến nhiều người trẻ gần như không còn thời gian dành cho việc hẹn hò hay vun đắp một mối quan hệ. Ngay cả khi đã có người yêu, nhiều cặp đôi vẫn liên tục lùi kế hoạch cưới vì muốn ổn định sự nghiệp trước.

Đáng chú ý, khảo sát của UNFPA cho thấy người trẻ không chỉ chờ điều kiện kinh tế mà còn chờ sự trưởng thành về cảm xúc. Trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 88% cho biết họ cần an toàn tài chính, 87% cần việc làm ổn định và 85% cần sự sẵn sàng về mặt cảm xúc trước khi trở thành cha mẹ.

Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam nhấn mạnh rào cản lớn nhất khiến người trẻ trì hoãn việc lập gia đình và sinh con không nằm ở việc họ thiếu mong muốn mà đến từ những điều kiện sống chưa bảo đảm. Điều này cho thấy quyết định kết hôn và sinh con ngày nay không còn đơn thuần phụ thuộc vào tuổi tác mà gắn chặt với cảm giác an toàn về cả vật chất lẫn tinh thần.

Khi phụ nữ không còn xem hôn nhân là 'đích đến'

Ở một góc nhìn khác, sự biến động trong vai trò giới cũng đang làm thay đổi cách người trẻ nhìn về hôn nhân. Lan, 30 tuổi, đang làm quản lý marketing tại TPHCM, cho biết cô không phản đối việc kết hôn nhưng cũng không muốn cưới chỉ vì "đã đến tuổi".

"Tôi có công việc, có thu nhập, tự lo được cho cuộc sống của mình. Nếu kết hôn mà mọi trách nhiệm chăm con, việc nhà vẫn mặc nhiên thuộc về phụ nữ thì tôi chưa thấy cần phải đánh đổi", Lan nói.

Quan điểm này không còn hiếm gặp ở thế hệ trẻ. Phụ nữ ngày càng độc lập về tài chính, có học vấn và sự nghiệp riêng. Họ mong muốn một cuộc hôn nhân bình đẳng, nơi cả hai cùng chia sẻ trách nhiệm. Ở chiều ngược lại, nhiều nam giới vẫn chịu áp lực phải là trụ cột kinh tế, phải có nhà, có tài sản và thu nhập ổn định trước khi cưới. Nữ giới càng độc lập, áp lực trụ cột với nam thanh niên càng lớn.

PGS.TS Nguyễn Đức Vinh, Viện trưởng Viện Xã hội học, cho biết khảo sát tại TPHCM cho thấy khoảng 56% số phụ nữ cho rằng họ đã có đủ số con mong muốn, trong khi gần 30% không muốn sinh thêm vì không đủ điều kiện kinh tế để nuôi dạy con tốt hơn. Điều này cho thấy nhiều người trẻ không từ chối gia đình hay con cái mà đang cân nhắc rất kỹ về chất lượng cuộc sống và khả năng chăm sóc con.

Bên cạnh kinh tế, nhiều người trẻ còn mang theo nỗi lo về sự bền vững của hôn nhân. Những câu chuyện ly hôn, bạo lực gia đình hay mâu thuẫn vợ chồng xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội khiến không ít người thận trọng hơn khi lựa chọn bạn đời. Chưa kể, mạng xã hội cũng vô tình tạo ra những tiêu chuẩn ngày càng cao về một mối quan hệ lý tưởng, khiến nhiều người luôn chờ đợi "đúng người", "đúng thời điểm" trước khi đưa ra quyết định gắn bó.

Võ Thu