Người kết nối dòng máu hiếm xứ Thanh

Các thành viên nhóm máu hiếm Rh- Thanh Hóa tham gia hiến máu, bổ sung nguồn máu phục vụ cấp cứu, điều trị người bệnh.

10 năm tìm được 18 người

Trong điện thoại của BSCKII Nguyễn Huy Thạch, Giám đốc Trung tâm Huyết học và Truyền máu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, có những số điện thoại chỉ được gọi vào thời điểm đặc biệt, khi một bệnh nhân mang nhóm máu Rh âm cần truyền máu và nguồn dự trữ tại bệnh viện cần được bổ sung.

Bác sĩ Thạch làm công tác huyết học, truyền máu từ năm 2003. Những năm đầu ấy, việc tìm người cùng nhóm Rh âm trong cộng đồng rất khó khăn. Ông vẫn nhớ một bệnh nhân từ Nghệ An bị tai nạn, vỡ xương chậu vào khoảng năm 2007. Do mất máu nặng, bệnh nhân được truyền máu Rh dương trong tình thế cấp cứu rồi chuyển ra Hà Nội tiếp tục điều trị. Trên đường đi, tình trạng người bệnh diễn biến nặng nên được đưa vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân mang Rh âm, trong khi bệnh viện lúc đó chưa có máu Rh âm dự trữ và chưa có danh sách người cùng nhóm để huy động. Bệnh nhân sau đó tiếp tục được chuyển ra Hà Nội trong tình trạng rất nặng.

Ca bệnh ấy khiến bác sĩ Thạch nhận ra một khoảng trống trong công tác truyền máu lúc bấy giờ. Việc xác định nhóm máu mới là bước đầu. Để có nguồn máu kịp thời, bệnh viện còn phải biết người cùng nhóm đang ở đâu và có thể huy động họ bằng cách nào. Từ khoảng năm 2008, ông bắt đầu lưu thông tin những người Rh âm được phát hiện qua xét nghiệm, điều trị và các đợt hiến máu. Những người trong độ tuổi, đủ điều kiện sức khỏe được đưa vào danh sách có thể huy động; các trường hợp khác được tư vấn để chủ động hơn với nhóm máu của mình.

Từ đó, mỗi ca cần máu hiếm lại bổ sung thêm thông tin cho danh sách. Có gia đình đưa nhiều anh, chị, em ruột đến xét nghiệm với hy vọng tìm được người phù hợp; có trường hợp bệnh viện phải liên hệ nguồn máu từ ngoài tỉnh. Qua từng ca bệnh, số người Rh âm được biết đến dần tăng lên. Sau khoảng 10 năm, bác sĩ Thạch tập hợp được 18 người đủ điều kiện hiến máu.

Cũng trong khoảng thời gian ấy, anh Lê Đình Lâm, sinh năm 1984, đã sớm biết mình mang nhóm O Rh(D) âm. Năm 2003, khi còn là sinh viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, anh tham gia một đợt hiến máu tình nguyện. Sau lần hiến ấy, đơn vị tiếp nhận thông báo về nhóm máu đặc biệt và giới thiệu anh tham gia câu lạc bộ những người mang Rh âm tại TP Hồ Chí Minh. Những năm sinh hoạt trong câu lạc bộ giúp Lâm hiểu rõ giá trị của việc duy trì liên hệ giữa những người cùng nhóm máu để sẵn sàng hỗ trợ khi có bệnh nhân cần.

Sau khi trở về Thanh Hóa, Lâm tình cờ đọc được một lời kêu gọi tìm người có nhóm máu phù hợp trên facebook rồi đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh hiến máu. Tại đây, anh gặp bác sĩ Thạch. Bác sĩ Thạch đã có dữ liệu về những người Rh âm được phát hiện qua xét nghiệm, điều trị; còn Lâm có kinh nghiệm sinh hoạt trong cộng đồng người mang máu hiếm. Cuộc gặp đã mở ra ý tưởng tập hợp những đầu mối rời rạc thành một nhóm có sự liên kết thường xuyên.

Ngày 5/8/2018, nhóm những người mang Rh âm ở Thanh Hóa tổ chức buổi ra mắt với 18 thành viên ban đầu. Lê Đình Lâm được các thành viên tín nhiệm làm trưởng nhóm; bác sĩ Thạch cùng một số bác sĩ hỗ trợ về chuyên môn. Từ đây, những người cùng mang nhóm máu hiếm có một kênh liên lạc chung, giúp việc huy động nguồn máu thuận lợi hơn khi bệnh viện phát sinh nhu cầu.

Để mỗi cuộc gọi đều có người sẵn sàng

Từ 18 thành viên ban đầu, theo anh Lê Đình Lâm, mạng lưới hiện kết nối khoảng 150 người. Trong số đó, khoảng 50 - 60 thành viên duy trì liên hệ thường xuyên và có thể tham gia hiến máu khi sức khỏe, thời gian và công việc phù hợp.

Cùng với sự mở rộng của mạng lưới, facebook và zalo giúp việc trao đổi thông tin nhanh hơn. Khi một bệnh nhân cần máu hiếm, Trung tâm Huyết học và Truyền máu kiểm tra nguồn dự trữ, xác định nhóm máu, số lượng cần sử dụng và mức độ cấp thiết. Thông tin sau đó được chuyển tới nhóm để tìm người phù hợp. Với những trường hợp cần huy động gấp, bác sĩ và ban quản trị chủ động liên hệ trực tiếp các thành viên ở gần bệnh viện và đủ điều kiện hiến.

Qua nhiều năm điều phối, anh Lâm nắm khá rõ hoàn cảnh và khả năng tham gia của từng thành viên. Có người sống gần bệnh viện, có người làm việc ở xã xa; có người vừa hiến máu cần thêm thời gian phục hồi, trong khi một số thành viên có thể thu xếp để đến ngay. Những thông tin cụ thể ấy giúp người điều phối lựa chọn đúng người, rút ngắn thời gian huy động nguồn máu cho bệnh nhân.

Nguyễn Thị Quỳnh Mai, sinh năm 1992, ở phường Hạc Thành, là một trong những thành viên thường có thể đến bệnh viện sớm khi cần nhóm O Rh(D) âm. Mai phát hiện mình mang nhóm máu hiếm năm 2016, khi phải mổ cấp cứu sinh con đầu lòng. Trước ca mổ, người thân hai bên được gọi đến xét nghiệm với hy vọng tìm được người cùng nhóm, song kết quả cho thấy mỗi người đều mang nhóm máu khác. Sau cuộc sinh ấy, Mai bắt đầu tìm hiểu kỹ hơn về Rh âm và tham gia mạng lưới những người mang nhóm máu hiếm.

Nhà ở gần Bệnh viện Đa khoa tỉnh giúp Mai thuận lợi hơn mỗi khi có bệnh nhân cần O Rh(D) âm. Chị chủ động giữ sức khỏe, theo dõi thời gian giữa các lần hiến và sắp xếp công việc để sẵn sàng khi bệnh viện huy động. Qua nhiều lần hiến máu, Mai chỉ nhớ một vài bệnh nhân. Có người sau khi điều trị ổn định đã tìm được facebook để gửi lời cảm ơn. Với nhiều trường hợp khác, chị chỉ biết thông tin qua thông báo của bác sĩ trong nhóm.

Mỗi cuộc gọi từ bệnh viện cũng gợi Mai nhớ về lần sinh con đầu tiên, khi gia đình phải tìm nguồn máu phù hợp cho chính chị. Nhiều năm sau, số điện thoại của Mai lại trở thành một trong những địa chỉ bệnh viện có thể liên hệ khi một bệnh nhân khác cần O Rh(D) âm. Từ trải nghiệm của bản thân, chị càng hiểu rõ ý nghĩa của việc duy trì một mạng lưới người cùng nhóm máu luôn giữ liên lạc với nhau.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Thạch, hiệu quả của mạng lưới phụ thuộc nhiều vào độ chính xác của thông tin và khả năng duy trì liên hệ với từng thành viên. Vì vậy, người mang Rh âm cần được phát hiện sớm, tư vấn đầy đủ và cập nhật thông tin khi thay đổi nơi ở, số điện thoại hoặc tình trạng sức khỏe. Việc biết trước nhóm máu cũng giúp mỗi người chủ động hơn khi điều trị, phẫu thuật, sinh nở, đồng thời tạo thêm nguồn hỗ trợ cho cộng đồng khi đủ điều kiện hiến máu.

Từ 18 thành viên ban đầu, mạng lưới người mang nhóm máu hiếm ở Thanh Hóa đã mở rộng qua từng năm. Giá trị của mạng lưới được thể hiện rõ trong những tình huống bệnh viện cần huy động nguồn máu gấp. Từ một địa chỉ nào đó trong cộng đồng, người phù hợp nhận thông tin, thu xếp công việc và lên đường.