Người kể chuyện tháng tư cho du khách

Lời kể từ ký ức

Buổi sáng ở Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đường 20 Quyết Thắng bắt đầu bằng bằng làn khói hương nhẹ và những bước chân chậm rãi. Anh Nguyễn Ngọc Hoàng (SN 1994), đứng đợi đón khách du lịch như mọi ngày. Mỗi ngày, anh đón và hướng dẫn khách dâng hương, rồi kể lại những câu chuyện đã dần lùi vào quá khứ.

Chín năm gắn bó với Di tích hang Tám Cô (hang Tám Thanh niên xung phong), Hoàng đến với công việc này như một ngã rẽ. Từ giảng đường Trường đại học Nông lâm Huế, anh về địa phương công tác, rồi gắn bó với công việc thuyết minh tại khu di tích. Ban đầu chỉ nghĩ là tạm thời, nhưng càng ở lâu, anh càng hiểu: Có những ký ức nếu không được nhắc nhớ, rồi sẽ dần phai mờ theo thời gian.

Những câu chuyện anh kể không bắt đầu bằng những con số, mà từ những điều rất gần gũi: Một cung đường từng bị bom cày xới, một nhiệm vụ dang dở, một con người đã mãi mãi không trở về, những câu chuyện về sự hy sinh của lực lượng thanh niên xung phong và bộ đội trên tuyến đường 20 Quyết Thắng. Mỗi lần kể, cách anh lựa chọn chi tiết lại khác, tùy người nghe, nhưng đều nhằm giúp họ hình dung rõ hơn về một thời đã qua.

Anh Nguyễn Ngọc Hoàng (bên trái ngoài cùng) hướng dẫn các đoàn đến đặt hoa, làm lễ tại Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đường 20 Quyết Thắng - Ảnh: Q.N

Trong không gian tưởng niệm, có những khoảnh khắc rất lặng. Khi tiếng nhạc chiêu hồn tử sĩ vang lên, nhiều người cúi đầu, không nói. Một du khách trẻ đến từ Hà Nội sau buổi lễ đã chia sẻ rằng, trước đây em chỉ biết chiến tranh qua sách, còn hôm nay “lần đầu tiên thấy khoảng cách giữa mình và quá khứ gần đến vậy". Hoàng hiểu, lúc ấy mình không phải là người nói nhiều nhất, mà là người giữ cho mạch ký ức không bị đứt đoạn.

Với những đoàn khách trẻ, anh kể chậm hơn, lựa chọn từng chi tiết. Với những cựu chiến binh, nhiều khi chỉ cần đứng cạnh, lắng nghe. Có những câu chuyện không kéo dài, nhưng để lại những điều mà sách vở không ghi lại. Công việc của anh vì thế không lặp lại, dù ngày nào cũng đứng ở một vị trí quen thuộc.

Người kể chuyện của ký ức

Tại địa đạo Vịnh Mốc, những câu chuyện về một thời dưới lòng đất vẫn được nhắc lại mỗi ngày. Những lối đi nhỏ, những căn phòng chật hẹp không tự nói hết mọi điều. Muốn hiểu được cuộc sống nơi đây, vẫn cần có người kể lại.

Anh Phan Trường Định, Trưởng ban Quản lý Di tích quốc gia đặc biệt địa đạo Vịnh Mốc, gắn bó với địa đạo từ những ngày đầu công tác. Ban đầu, anh biết về nơi này qua tài liệu. Nhưng càng tìm hiểu, càng tiếp xúc với những người đã từng sống trong lòng đất, anh càng nhận ra mỗi chi tiết đều mang theo một câu chuyện. Theo anh, người hướng dẫn không cần nói nhiều, mà cần nói đúng. Không phải để du khách nhớ hết, mà để họ hiểu vì sao con người có thể sống dưới lòng đất suốt những năm tháng chiến tranh. Khi hiểu được điều đó, mỗi người sẽ tự thấu hiểu giá trị của cuộc sống hôm nay.

Trong dòng khách tham quan, có những người đến từ những nơi rất xa. Bà Melissa Husraz, du khách người Anh, dừng lại khá lâu trong một đoạn hầm. Sau chuyến đi, bà chia sẻ: "Tôi không nghĩ mình có thể cảm nhận rõ đến vậy. Những câu chuyện ở đây khiến tôi hiểu hơn về con người, chứ không chỉ là chiến tranh. Có những khoảnh khắc, tôi gần như quên mình đang là khách tham quan". Ông Geoff Baker, đi cùng đoàn, nói thêm: "Không gian ở đây rất đặc biệt, nhưng điều khiến tôi nhớ nhất là cách câu chuyện được kể, chậm rãi và rất thật".

Chị Phạm Thị Thu Hiền kể những câu chuyện khó quên về Thành Cổ Quảng Trị cho khách đến tham quan - Ảnh: Q.N

Rời địa đạo Vịnh Mốc, những câu chuyện ấy tiếp tục được nối dài tại Thành Cổ Quảng Trị. Chị Phạm Thị Thu Hiền, hướng dẫn viên tại Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Thành Cổ Quảng Trị cho biết, chị không còn bắt đầu câu chuyện bằng những mốc thời gian khô cứng. Thay vào đó là những câu chuyện nhỏ, gắn với đời sống: Một bữa cơm, một lá thư, một con người không trở về. Câu chuyện được dẫn dắt có mở đầu, có cao trào, rồi lắng lại, để mỗi người tự cảm nhận theo cách của mình. Một cựu chiến binh, tóc đã bạc, khi rời đi chỉ nói ngắn gọn: "Nghe lại rồi mới thấy mình vẫn còn nợ đồng đội nhiều điều chưa kịp nói".

Đại tá Nguyễn Đình Tử, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Cảng Tân Cảng Hiệp Phước, cho biết: "Khi đặt chân đến Thành Cổ Quảng Trị hay địa đạo Vịnh Mốc, nghe các hướng dẫn viên kế lại lịch sử bằng những chi tiết gần gũi, người nghe sẽ cảm nhận rõ hơn những mất mát của chiến tranh. Cách kế này giúp thế hệ trẻ dễ tiếp cận, hiểu sâu hơn giá trị của hòa bình và thêm trân trọng những gì đang có hôm nay".

Từ Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, qua tuyến đường Trường Sơn, đến các nghĩa trang và Thành Cổ Quảng Trị, các điểm đến đang dần nối lại thành một hành trình. Không còn là những điểm dừng rời rạc, mà là một mạch ký ức được tiếp nối qua lời kể của những người đứng giữa quá khứ và hiện tại.

Những ngày tháng tư, lượng khách đến tham quan các di tích tăng lên rõ rệt. Nhiều đoàn thanh niên, học sinh và du khách tự do lựa chọn hành trình này như một cách để hiểu hơn về lịch sử. Điều họ mang về không phải là những con số mà là những câu chuyện được truyền lại.

Giữa dòng người qua lại mỗi ngày, những hướng dẫn viên vẫn lặng lẽ ở vị trí quen thuộc. Họ như đứng ở nơi giao nhau giữa quá khứ và hiện tại. Và từ những điểm dừng chân ấy, mỗi người mang theo một cách nhớ riêng, để ký ức không khép lại mà vẫn sống cùng hôm nay.

Quang Ngọc