Người con của Bản Kìa

Đồng chí Hoàng Văn Kiểu người dân tộc Tày, sinh ngày 11/3/1921 trong một gia đình nông dân nghèo tại Bản Kìa, xã Hội Hoan, huyện Thoát Lãng (huyện Văn Lãng cũ). Năm 6 tuổi đồng chí được gia đình cho đi học ở trường làng đến hết lớp 3. Với lòng ham học hỏi, năm 17 tuổi, Hoàng Văn Kiểu ra Na Sầm học tiếp lên lớp 4 nên đã được trang bị vốn kiến thức bằng chữ Nho, tiếng Pháp và chữ Quốc ngữ khá vững vàng. Quá trình học tập, tiếp xúc với xã hội, người thanh niên nhiệt huyết đã được bồi đắp lòng yêu nước và sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng.

Phát triển phong trào cách mạng

Trong hồi ký “Trưởng thành trong đấu tranh cách mạng”, Hoàng Văn Kiểu đã kể về dấu mốc quan trọng đưa mình đến với tổ chức Đảng. Đó là sự việc tháng 12 năm 1939, ông nhận được một bức thư tay của đồng chí Lương Văn Tri hướng dẫn vào Bắc Sơn tìm gặp Hà Khai Lạc – một trong bốn đảng viên trong chi bộ Đảng đầu tiên của Bắc Sơn do đồng chí Hoàng Văn Thụ sáng lập. Tuy cuộc gặp gỡ không thành nhưng đã nung nấu trong ông quyết tâm tìm đường đến với tổ chức cách mạng Việt Nam. Theo lời kể của ông lúc sinh thời, ngày 13/7/1941 (âm lịch) ông đã lên đường sang Trung Quốc. Đến Bản Quyến, ông đã kết thân với Bế Chấn Hưng (quê ở Lạc Khải, xã Thuỵ Hùng) và Lâm Phú Thình (người Hạ Đống, Long Châu) vốn có quan hệ thân thiết với đồng chí Hoàng Văn Thụ trong quá trình hoạt động cách mạng để nhờ bắt liên lạc với đồng chí Lương Văn Tri. Tháng 11/1941, đồng chí được ông Bùi Ngọc Thành – trạm liên lạc của Đảng ở Long Châu và đồng chí Lê Thiết Hùng đón đi Long Châu. Tại đây, đồng chí đã được huấn luyện chính trị trong thời gian 7 - 8 ngày, sau đó được giao nhiệm vụ trở về nước hoạt động.

Đồng chí Hoàng Văn Kiểu - Bí thư Tỉnh uỷ Lạng Sơn (1948-1956), Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến hành chính tỉnh (1954-1957)

Trở về Lạng Sơn, đồng chí đã cùng với người bạn Bế Chấn Hưng tích cực tuyên truyền cách mạng, giác ngộ quần chúng và mở rộng mạng lưới cơ sở ở Lạc Khư. Tháng 1/1942, đồng chí về quê hương Hội Hoan phát triển phong trào cách mạng. Đồng chí xúc tiến lập nên các đoàn thể Việt Minh: Nông hội, Phụ nữ, Thanh niên, Phụ lão cứu quốc… Đồng thời tích cực tuyên truyền cách mạng, vận động quần chúng xoá mù chữ, luyện tập dân quân tự vệ, tăng cường phòng gian bảo mật và lựa chọn thanh niên ưu tú xây dựng được năm tiểu đội dân quân tự vệ… Vì vậy, phong trào cách mạng mau chóng lan rộng khắp vùng Hội Hoan, đưa nơi đây trở thành một điểm sáng của cách mạng Lạng Sơn khi đó. Từ Hội Hoan, đồng chí cùng với Lâm Phú Thình về gây dựng cơ sở cách mạng ở Bản Sủng, Bản Sàn (xã Kháng Chiến, huyện Tràng Định cũ). Từ tháng 12/1941 đến tháng 6/1942, đồng chí đã kết nối một số cơ sở ở Hội Hoan, Lạc Khư với Tràng Định để chuẩn bị điều kiện đón các chiến sĩ Cứu quốc quân đang chỉnh huấn tại Long Châu về nước, xúc tiến xây dựng cơ sở Việt Minh.

Tháng 5/1942, trong khi đang ở Long Châu, đồng chí Hoàng Văn Kiểu được đồng chí Chu Văn Tấn cử làm Chính trị viên trong đoàn cán bộ là các chiến sĩ Cứu quốc quân trở về Bắc Sơn (Lạng Sơn), Đình Cả (Thái Nguyên) qua đường Hội Hoan. Trong dịp này, đồng chí đã được vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng vào ngày 20/6/1942. Các chiến sĩ Cứu quốc quân trở về mang theo khí thế cách mạng sôi nổi, có tác dụng động viên, khích lệ quần chúng đi theo cách mạng ngày càng đông.

Đầu tháng 3/1943, khi nhóm Cứu quốc quân thứ ba do đồng chí Chu Văn Tấn chỉ huy về đến Hội Hoan, đồng chí Chu Văn Tấn đã thành lập một tổ tuyến đường từ biên giới về Thái Nguyên để khai thông con đường chiến lược phục vụ cách mạng. Đồng chí Hoàng Văn Kiểu được giao phụ trách đoạn từ Thoát Lãng sang Bình Gia, Bắc Sơn. Từ tháng 8/1943, do sự kiện du kích giết viên Chánh tổng gian ác ở Hội Hoan, thực dân Pháp đã đàn áp, khủng bố khốc liệt phong trào cách mạng ở đây. Một mặt, đồng chí Hoàng Văn Kiểu cùng các đảng viên trung kiên bám cơ sở lãnh đạo chống khủng bố, mặt khác đề xuất, triển khai xây dựng, phát triển cơ sở mới ở xã Bắc La để duy trì phong trào. Đồng chí còn phối hợp với đồng chí Bế Chấn Hưng tìm giải pháp phát triển phong trào cách mạng ở huyện Văn Uyên lân cận.

Ngày 9/3/1945, khi Nhật đảo chính Pháp, đồng chí đã gấp rút xây dựng lực lượng quần chúng và lực lượng vũ trang chiến đấu chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở vùng căn cứ Hội Hoan. Tiểu đội vũ trang trên 10 người gồm chiến sĩ Cứu quốc quân cũ và một số lính dõng do đồng chí xây dựng, trực tiếp chỉ huy đã làm công tác vũ trang tuyên truyền, mở rộng phong trào trong toàn xã Hội Hoan, tịch thu súng của Xã đoàn Tây. Song song với phát triển lực lượng tự vệ chiến đấu, đoàn thể Cứu quốc cũng được lập ở khắp các xã, thôn, bản của huyện.

Giành chính quyền

Để nhanh chóng phát triển lực lượng cách mạng, đồng chí đã tổ chức mở các lớp bồi dưỡng, huấn luyện chính trị, quân sự ở Bắc La, lập nên đội vũ trang tuyên truyền gồm 30 người, chia làm 3 tiểu đội. Sau khi được bồi dưỡng, trang bị kiến thức về chương trình Việt Minh, huấn luyện du kích, phương pháp công tác, anh em trong đội vũ trang cùng cán bộ cơ sở mở rộng công tác xây dựng quần chúng khiến cho không khí cách mạng ngày càng lên cao. Giữa tháng 5/1945, tại rừng Khau Kham (Văn Mịch, huyện Bình Gia), Tỉnh uỷ lâm thời được củng cố, kiện toàn gồm bốn đồng chí, đồng chí Lô Quang Nam được bầu làm Bí thư. Đồng chí Hoàng Văn Kiểu là Tỉnh uỷ viên được giao phụ trách các huyện Thoát Lãng, Văn Uyên, Điềm He. Cũng trong dịp này, Tỉnh bộ Việt Minh được thành lập gồm bảy người làm nhiệm vụ chỉ đạo tổ chức quần chúng cách mạng, chuẩn bị lực lượng tiến tới giành chính quyền trong toàn tỉnh. Đồng chí Hoàng Văn Kiểu được bầu là Uỷ viên.

Thực hiện quyết định của Tỉnh uỷ về việc huy động lực lượng giải phóng châu Điềm He nhằm xây dựng căn cứ tập trung gần nhất để tiến vào giải phóng tỉnh lỵ, Ngày 3/7/1945, đội vũ trang do đồng chí Hoàng Văn Kiểu chỉ huy đã sang phối hợp với nổi dậy của quần chúng ở Thoát Lãng đánh chiếm đồn Điềm He – sào huyệt tập trung của thực dân Pháp và tay sai, làm chủ châu lỵ. Trong cuộc mít tinh ở châu lỵ Điềm He ngay tối hôm đó, Tỉnh bộ Việt Minh làm lễ ra mắt, kêu gọi Nhân dân vượt qua khó khăn trở ngại để đi đến thắng lợi cuối cùng. Đầu tháng 8/1945, để chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền, Ban cán sự Liên tỉnh uỷ Cao - Bắc - Lạng tập hợp lực lượng võ trang gồm hai đại đội (khoảng 300 người) tập kết tại căn cứ Ba Xã để chuẩn bị tiến về giải phóng thị xã Lạng Sơn.

Ngày 13/8/1945, lệnh tổng khởi nghĩa giành chính quyền được ban bố trong toàn quốc. Dưới sự chỉ đạo của Ban chấp hành Tỉnh uỷ lâm thời, đồng chí Hoàng Văn Kiểu đã tổ chức, lãnh đạo giành chính quyền ở các địa phương trong huyện Thoát Lãng. Ngày 22/8 chính quyền thực dân phong kiến ở Na Sầm bị lật đổ, giải phóng hoàn toàn Thoát Lãng. Đêm ngày 24, rạng ngày 25, từ Ba Xã, lực lượng võ trang tiến vào thị xã Lạng Sơn, lật đổ chính quyền do Linh Văn Vọng làm tỉnh trưởng, ghi dấu Cách mạng tháng Tám thành công ở Lạng Sơn. Những năm về sau, đồng chí Hoàng Văn Kiểu tiếp tục được Đảng giao nhiều trọng trách như: Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến Hành chính Lạng Sơn, Phó Bí thư khu uỷ Việt Bắc, Tây Bắc; Bộ trưởng Bộ Lâm nghiệp, Chủ nhiệm Uỷ ban dân tộc Trung ương, là đại biểu Quốc hội của tỉnh Lạng Sơn khoá VII… Với những cống hiến, đóng góp to lớn cho cách mạng, đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có thưởng Huân chương Hồ Chí Minh.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Hoàng Văn Kiểu những năm trước Cách mạng tháng Tám gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của tỉnh Lạng Sơn. Sự nghiệp cách mạng của đồng chí thời kỳ đó không chỉ được lưu dấu trong sử sách, mà còn được tái hiện qua một số tác phẩm văn học như hồi ký “Trưởng thành trong đấu tranh cách mạng” của Hoàng Văn Kiểu, tiểu thuyết “Khau Slin hùng vĩ” của Vũ Ngọc Chương… Ngày nay, nhiều kỷ vật liên quan đến hoạt động cách mạng của đồng chí ở xã Thuỵ Hùng (huyện Văn Uyên), xã Kháng Chiến, huyện Tràng Định (cũ) vẫn đang được lưu giữ trong bảo tàng. Cùng với các bậc tiền bối như Hoàng Văn Thụ, Lương Văn Tri, Chu Văn Tấn,… đồng chí đã góp phần tô thắm thêm truyền thống đấu tranh cách mạng vẻ vang của nhân dân các dân tộc tỉnh Lạng Sơn.