Ngôi trường đặc biệt

Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng

Giai đoạn đầu năm 1949 là thời điểm cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn ác liệt. Chiến khu Việt Bắc với trung tâm đầu não đóng ở Thái Nguyên hoạt động suốt ngày đêm nhằm vạch ra đường lối lãnh đạo cách mạng hiệu quả nhất.

Thời điểm này, sớm nhận ra tầm quan trọng của báo chí trong việc tuyên truyền đến Nhân dân về đường lối kháng chiến, biểu dương thành tích của những đơn vị, cá nhân lập công trong việc thực hiện nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc, vào tháng 4/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ đạo thành lập trường dạy làm báo. Người cũng chọn tên ngôi trường gắn với nhà chí sĩ yêu nước, một nhà báo xuất sắc trong dòng báo chí tân văn. Đó là lý do ra đời của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng.

Học viên lớp đầu tiên và duy nhất của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - Ảnh: Tư liệu

Gọi là trường nhưng trong giai đoạn chiến tranh ác liệt nên cơ sở vật chất hết sức đơn sơ, chỉ là những lán nứa che tạm giữa rừng già. Tuy nhiên đội ngũ giảng viên là ngoài những nhà lãnh đạo cách mạng như Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt… là những trí thức, nhà văn tên tuổi như: Từ Giấy, Nguyễn Huy Tưởng, Nam Cao, Xuân Diệu… Lực lượng giảng viên tham gia giảng dạy lên đến 31 người với Ban Giám đốc gồm nhà báo Đỗ Đức Dục, Phó Bí thư Tổng bộ Việt Minh làm Giám đốc, nhà báo Xuân Thủy làm Phó Giám đốc.

Lớp học làm báo đầu tiên và duy nhất gồm có 42 người là những nhà báo xuất sắc, ưu tú đến từ các tờ báo lớn trong kháng chiến như báo Nhân dân, Cứu Quốc, Vệ Quốc Quân, Lao động, Đài Tiếng nói Việt Nam, Vui Sống, Phụ nữ cứu quốc Liên khu X, Độc Lập, Quân Bạch Đằng…, ngoài ra có một số ít học viên đến từ Cục, Ban tuyên huấn. 42 học viên này về sau đều trở thành những nhà báo gạo cội, lãnh đạo các cơ quan báo chí hoặc nghiên cứu về báo chí như Bành Bảo, Hữu Mai, Hoàng Kiên Trung (Trần Kiên), Phạm Viết Thiệu, Hải Như…

Khóa học đầu tiên và duy nhất này khai giảng vào ngày 4/4/1949 và bế giảng vào ngày 6/7/1949. Chi vỏn vẹn hơn 3 tháng nhưng ngôi trường và lớp học đặc biệt này đã kịp gieo những "hạt giống đỏ" của báo chí cách mạng Việt Nam từ thuở ban đầu cho đến ngày nay.

Đào tạo đội ngũ báo chí giữa khói lửa chiến tranh

Thuộc đội ngũ nhà báo hậu sinh, giữa thời báo chí công nghệ số, vậy mà khi đến thăm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng chúng tôi hết sức ngạc nhiên. Giữa khói lửa ngút trời của cuộc kháng chiến, lớp dạy và học làm báo duy nhất ở ngôi trường này diễn ra rất bài bản, khoa học cả về lý luận lẫn thực tiễn, không chỉ báo chí mà còn cả lĩnh vực văn học-nghệ thuật liên quan đến báo chí và công tác tuyên truyền.

Bia Di tích lịch sử cấp quốc gia Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - Ảnh: X.H

Lướt qua đề mục các buổi lên lớp và nội dung giảng dạy công tác làm báo có thể thấy điều đó. Về lịch sử, lý luận, chính trị chung của báo chí có các chuyên đề do các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Tố Hữu… đảm trách.

Về kỹ năng báo chí ở các mảng nội dung, thể loại khác nhau có nhà báo Như Phong (Phụ trách báo Cứu Quốc Liên khu III), nhà báo Văn Tân (chuyên viết bình luận quốc tế trên báo Cứu Quốc), nhà báo Xuân Trường (chuyên viết bình luận thời sự trên báo Sự Thật)… truyền đạt. Về văn hóa-văn nghệ liên quan đến báo chí, tuyên truyền là các nhà văn, nhà thơ, nhà viết kịch như Đồ Phồn, Tú Mỡ, Xuân Diệu, Nguyễn Đình Thi… đứng lớp.

Quả thật, chỉ với 3 tháng dành cho khóa học, các học viên đã lĩnh hội được kiến thức chung về báo chí, kỹ năng làm báo ở các lĩnh vực, có vốn hiểu biết về văn hóa-văn nghệ phục vụ công tác tuyên truyền. Ngoài ra còn có các chuyên đề khác rất hay về quản lý, công tác trị sự và phát hành báo chí.

Chúng tôi hết sức thú vị khi trong các chuyên đề giảng dạy làm báo có những chuyên đề mang nội dung lý thuyết báo chí hiện đại được giảng dạy bởi những vị cán bộ lãnh đạo cách mạng chủ chốt, những nhà báo tên tuổi. Chẳng hạn Đại tướng Võ Nguyên Giáp giảng dạy chuyên đề Phóng sự, ký sự chiến tranh, đồng chí Trần Huy Liệu-Ủy viên BCH Hội Văn hóa Việt Nam với chuyên đề Bút chiến và lịch sử… Có thể nói, việc đào tạo được một đội ngũ nhà báo với nội dung dạy và học như thế quả là một kỳ tích có một không hai trong khói lửa chiến tranh.

Từ ngôi trường đặc biệt này…

Tấm bảng phục dựng tại lớp học của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - Ảnh: X.H

Dù không trực tiếp giảng dạy nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh với vai trò sáng lập Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã hai lần gửi thư vào dịp khai giảng và bế giảng. Nội dung thư động viên những học viên và chỉ ra mục tiêu của nhà báo trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, bảo vệ Tổ quốc đồng thời chỉ ra những phẩm chất cần có của nhà báo để nâng cao tay nghề, có tác phẩm chất lượng phục vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc thời điểm bấy giờ.

Những học viên của lớp học này về sau đều trở thành những nhà báo kỳ cựu, lãnh đạo các cơ quan tuyên truyền, văn hóa, báo chí, là những tấm gương để các thế hệ nhà báo tiếp nối noi theo.

Hơn ba phần tư thế kỷ trôi qua, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã được phục dựng, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia năm 2019. Ngày nay là nơi đón nhận nhiều đoàn du khách, nhà báo ở các tỉnh, thành trong cả nước ghé thăm và tìm hiểu về lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam buổi đầu kháng chiến.

Phạm Xuân Hùng