Nghệ nhân Nguyễn Thị Hải với giấc mơ chè móng rồng

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hải (người đứng giữa) cùng các thành viên đoàn khảo sát nghỉ chân trên hành trình khám phá quần thể chè cổ.

Đại ngàn dốc ngược

Từ xã La Bằng, ngước trông lên đỉnh đại ngàn của dãy núi Tam Đảo, thấy mây bồng bềnh trôi trên thảm thực vật xanh rì. Chuyện về những cây chè to bằng cả người ôm không hết có trên đỉnh núi chỉ thoảng qua. Nhưng với chị Hải, một người con của vùng chè đặc sản xã La Bằng lại ghi nhớ rất rõ những câu chuyện liên quan đến cây chè móng rồng cổ.

Nhiều đêm trằn trọc không ngủ, chị suy nghĩ rất nhiều và quyết định thực hiện hành trình ngược ngàn lên đỉnh núi Tam Đảo để “mắt thấy, tay sờ, mũi ngửi, miệng uống” thứ chè hiếm chỉ có ở độ cao hàng nghìn mét so với mặt nước biển. Đó là một ngày đầu tháng 3-2025, trời trong vắt không một gợn mây. Từ sáng sớm ở bãi sỏi bên dòng suối Tiên Sa thuộc xã La Bằng, mọi người đã tập hợp đông đủ.

Ngoài chị Hải còn có PGS. TS Hà Duy Trường, Giám đốc Trung tâm Đào tạo, nghiên cứu giống cây trồng và vật nuôi (Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên); anh Trương Thủy Luân, Phó Chủ tịch Hội chè Đại Từ; anh Hứa Văn Thịnh, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) chè La Bằng cùng đại diện thương hiệu du lịch Thái Nguyên Adventure và một số thợ rừng tham gia dẫn đường.

Chị Hải kể: Xác định lịch trình sẽ kéo dài 2 ngày trọn vẹn. Như vậy là phải ngủ qua đêm trên đỉnh núi Tam Đảo, nên chúng tôi chủ động mang đầy đủ các vật dụng cần thiết. Chúng tôi lên đường với tâm trạng khá hưng phấn.

Con đường mòn bám dọc theo dòng suối Tiên Sa. Dòng nước không lớn, róc rách chảy qua các khe đá và những thảm thực vật đầy rêu mục. Càng vào sâu trong rừng, không khí ẩm thấp, muỗi mòng bay như ong vỡ tổ, đường càng trở nên khó khăn, mỗi bước chân lên dốc như thúc gối vào ngực.

Chị tâm sự: Không hiểu sao trên con đường gian khổ là thế mà tôi bước phăm phăm, chưa một lần nản lòng. Nhất là thấy trong đoàn có người bị co cơ, chân cứng lại vì chuột rút. Chúng tôi phải lấy thuốc xoa bóp, cắt cử dìu nhau với hành trình qua những bãi đá nằm chềnh ềnh bên dòng suối Tiên Sa.

Hết suối lại dốc. Dốc nối dốc. Chúng tôi đi thành hàng một, người sau bám theo chân người đi trước, lần lượt leo qua những phiến đá lớn rêu phong, nhiều đoạn phải công kênh nhau leo qua vách đá, chỉ lỡ tay có thể rơi xuống khe núi. Đi chừng 3 tiếng, ai nấy thấm mệt. Chợt 1 thành viên trong đoàn reo lên vì phát hiện ra cây chè cổ thụ đứng đơn độc trong rừng.

Những người dẫn đường thừa nhận đã đi qua đoạn đường này một vài lần trước đó, nhưng chưa bao giờ trông thấy. Chị Hải nói từ tốn: Chắc đến bây giờ mới hữu duyên, nên cây chè cổ thụ này mới cho chúng tôi được “diện kiến”. Như vậy, cây chè cổ được phát hiện chỉ cách trung tâm xã La Bằng chừng 3 giờ leo núi.

Chị thở phào nhẹ nhõm, rồi hái từng lộc chè có hình dạng giống như móng con rồng trong tranh. Chị cẩn thận cất những búp xanh ấy vào ba lô, giục mọi người tiếp tục với hành trình lên với khu rừng có nhiều cây chè móng rồng cổ thụ.

Những bước chân mệt nhoài của đoàn người dần bỏ lại bao con dốc tức phía sau. Lên đến độ cao trên 1.300 mét so với mực nước biển, cảm xúc vỡ òa khi quần thể chè móng rồng cổ khoảng hai trăm năm tuổi đã ở ngay trước mặt. Đếm sơ qua có 18 cây to bằng cả người ôm, quanh đó có hàng trăm cây chè lớn, nhỏ. Mọi người phấn chấn reo vui hồn nhiên như con trẻ. Chè móng rồng cổ. Chè móng rồng cổ… cây nào cũng vươn cao hứng nắng trời.

Biến giấc mơ thành hiện thực

Là người con của vùng đất La Bằng, chị Hải cũng như bao nông dân khác có tuổi thơ gắn bó với những vùng chè. Từ thuở lọt lòng đã cảm nhận được mùi hăng nồng nàn của mớ chè tươi mới hái. Rồi mùi cốm thơm của chè được lên hương như cả cánh đồng vàng rộm lúa chín ùa về.

Du khách trải nghiệm việc chế biến chè tại HTX chè La Bằng.

Cây chè nuôi sống bao con người bên chân núi Tam Đảo. Nhưng có một thời chưa xa, chè ngon, vị đượm nhưng khách hàng quay lưng vì chưa có thương hiệu. Chị nung nấu trong lòng là phải tạo dựng được thương hiệu cho chè La Bằng.

Để thực hiện được ý tưởng của mình, năm 2006 chị vận động được 9 hộ trồng chè trong vùng tham gia thành lập HTX chè La Bằng. Việc HTX được thành lập đã tạo không khí sản xuất, kinh doanh chè theo hướng mới. Các hộ thành viên cùng liên kết, thống nhất phương án sản xuất không sử dụng thuốc trừ sâu và hạn chế sử dụng phân vô cơ. Năm 2008 sản phẩm chè của HTX được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp nhãn hiệu mới cho sản phẩm chè La Bang (La Bằng).

Để người tiêu dùng biết đến chè “La Bang”, chị tổ chức hàng loạt các hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm thông qua việc tặng uống thử tại các hội chợ trên cả 3 miền đất nước; đồng thời ở “hậu phương” các thành viên HTX tích cực sản xuất, chế biến chè theo chuỗi giá trị sản phẩm chè hữu cơ đạt chuẩn VietGAP. Khi sản phẩm trà của HTX được trở nên thân thiện với người tiêu dùng, năm 2010 các thành viên HTX đồng thuận bỏ tên “chè La Bang”, lấy đúng tên quê hương mình là “chè La Bằng”.

Sự nỗ lực vượt lên của chị cùng các thành viên HTX được ghi nhận bằng việc cơ quan chức năng Nhà nước công nhận 1 sản phẩm OCOP 4 sao, 2 sản phẩm OCOP 3 sao. Đặc biệt, sản phẩm Đinh Tâm Trà của HTX được lựa chọn làm quà biếu tại Hội nghị cấp cao APEC 2017. Năm 2024 tại phiên bán đấu giá công khai ở Lễ hội Trà được địa phương tổ chức, HTX có sản phẩm được khách hàng trả với giá 68 triệu đồng/kg.

Câu chuyện về chị, người phụ nữ tâm huyết với cây chè được gói ghém bên ấm trà ủ ngọt hương vị trời đất. Có mấy ai biết đó là cả một hành trình dài đi hết gần đời người để thực hiện thành công giấc mơ làm thương hiệu cho cây chè La Bằng.

Chí Cường