Ngành thủy sản chủ động điều chỉnh chiến lược

Theo VASEP, ngành thủy sản - lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào vận tải container lạnh và chuỗi logistics toàn cầu đang bắt đầu chịu những tác động nhất định.

Xuất khẩu thủy sản tăng chậm

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 2/2026 đạt khoảng 707 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm trước; lũy kế 2 tháng đầu năm 2026 đạt 1,7 tỷ USD, tăng 20,2%. Kết quả này cho thấy đà phục hồi của ngành vẫn được duy trì khá tốt sau tháng 1 tăng mạnh, dù sang tháng 2 tốc độ đã chậm lại rõ rệt ở một số mặt hàng và thị trường chủ lực. Xét theo mặt hàng, tôm vẫn giữ vai trò đầu tàu khi kim ngạch tháng 2/2026 đạt khoảng 310 triệu USD, tăng 17%; tính chung 2 tháng đạt 689,5 triệu USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ.

Với thị trường Mỹ, bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký VASEP cho biết, triển vọng của tôm Việt Nam đang chịu sức ép mới khi Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với tôm đông lạnh Việt Nam. Theo đó, hai bị đơn bắt buộc là STAPIMEX và nhóm Thông Thuận/TTCR bị áp mức biên độ 25,76%, trong khi 22 DN được hưởng thuế suất riêng rẽ ở mức 4,58%. Điều này làm gia tăng rủi ro chi phí và tâm lý thận trọng từ phía nhà nhập khẩu Mỹ trong ngắn hạn. Trong tháng 2, xuất khẩu tôm sang Mỹ đã giảm gần 60% so với cùng kỳ.

Tháng 2/2026, xuất khẩu cá tra đạt 119,3 triệu USD, giảm 4,8% so với cùng kỳ, nhưng lũy kế 2 tháng vẫn đạt 331,4 triệu USD, tăng mạnh 28%. Điều này cho thấy tăng trưởng chủ yếu được tạo bởi tháng 1 rất tích cực, còn sang tháng 2 đã có dấu hiệu điều chỉnh. Xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm 20%, sang các thị trường khác giảm nhẹ do yếu tố kỳ nghỉ Tết. Riêng xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc tăng 15%.

Ngược lại, cá ngừ là nhóm hàng gây lo ngại hơn khi tháng 2 chỉ đạt 53,3 triệu USD, giảm 14,7%; lũy kế 2 tháng đạt 128,7 triệu USD, gần như đi ngang, giảm nhẹ 0,2%. Đây là dấu hiệu cho thấy nhóm hàng khai thác biển đang chịu sức ép đồng thời từ nhu cầu thị trường, chi phí logistics và đặc biệt là yếu tố chính sách.

Về dự báo thị trường trong thời gian tới, theo các chuyên gia những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026 đang làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn thương mại toàn cầu. Khu vực này nằm trên các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là Eo biển Hormuz và tuyến vận tải kết nối với Kênh đào Suez – nơi giữ vai trò quan trọng đối với dòng chảy hàng hóa và năng lượng của thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại các tuyến vận tải này đều có thể kéo theo những biến động lớn về chi phí vận tải, giá năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế.

Linh hoạt điều chỉnh thị trường

Trong nhiều năm qua, Trung Đông đã nổi lên như một trong những khu vực thị trường có tốc độ tăng trưởng khá ổn định đối với thủy sản Việt Nam. Theo thống kê của ngành Hải quan, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang khu vực này đã tăng từ khoảng 197,7 triệu USD năm 2020 lên hơn 401,1 triệu USD vào năm 2025.

Trong cơ cấu sản phẩm, cá tra hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất vào Trung Đông, với kim ngạch đạt gần 176 triệu USD năm 2025, tăng đáng kể so với mức khoảng 79 triệu USD của năm 2020. Cá ngừ cũng đạt khoảng 94,4 triệu USD năm 2025, trong khi xuất khẩu tôm đạt hơn 54 triệu USD.

Ngoài ra, các sản phẩm cá biển, mực, bạch tuộc, nhuyễn thể và nhiều loại thủy sản khác cũng đang từng bước mở rộng thị phần tại các thị trường Trung Đông. Điều này cho thấy khu vực này không chỉ là thị trường tiêu thụ tiềm năng mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của ngành thủy sản Việt Nam. Chính vì vậy, những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông đang được cộng đồng DN đặc biệt quan tâm, nhất là khi các biến động này có thể lan sang lĩnh vực thương mại và logistics toàn cầu.

Theo đánh giá của nhiều DN, nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, rủi ro lớn nhất có thể không chỉ nằm ở khu vực này mà còn lan sang toàn bộ hệ thống logistics toàn cầu. Trong trường hợp các tuyến vận tải quan trọng bị gián đoạn trong thời gian dài, chi phí vận tải biển có thể tăng mạnh tương tự giai đoạn đại dịch Covid-19. Khi đó, không chỉ chi phí logistics mà cả giá nguyên liệu, chi phí sản xuất và các chi phí liên quan đến chuỗi cung ứng đều có thể tăng theo. Bên cạnh đó, giá dầu tăng cũng có thể làm gia tăng chi phí vận chuyển và chi phí đầu vào trong nhiều khâu của chuỗi sản xuất thủy sản.

Đứng trước bối cảnh trên, VASEP cho rằng việc theo dõi sát các diễn biến địa chính trị và biến động logistics quốc tế được xem là yếu tố quan trọng đối với các DN xuất khẩu thủy sản. Theo đó, các DN cần chủ động trao đổi với đối tác nhập khẩu và hãng tàu để điều chỉnh kế hoạch giao hàng khi cần thiết, đồng thời cân nhắc các phương án vận tải thay thế nhằm hạn chế rủi ro.

“Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng biến động, việc chủ động theo dõi tình hình, linh hoạt điều chỉnh chiến lược thị trường và logistics sẽ đóng vai trò quan trọng giúp DN thủy sản giảm thiểu rủi ro và duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định”-đại diện VASEP nhấn mạnh.

Lê Bảo