Ngăn chặn trục lợi trong đấu giá

Ngăn chặn hành vi lợi dụng đấu giá đất để gây nhiễu loạn thị trường, trục lợi.

Dễ thấy nhất là tình trạng người tham gia đấu giá quyền sử dụng đất lợi dụng giá khởi điểm chênh lệch đáng kể so với giá thị trường, trong khi tiền đặt trước ở mức thấp, đã tham gia đấu giá, trả giá cao, “thổi giá” đất quanh khu vực, tạo mặt bằng giá ảo, rồi bỏ cọc. Tình trạng này xảy ra tại một số địa phương, gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự, tâm lý người dân và thị trường bất động sản khu vực.

Thống kê của Bộ Tư pháp từ năm 2018 đến nay cho thấy, cơ quan có thẩm quyền đã khởi tố, điều tra, xét xử 16 vụ án liên quan đến tội vi phạm quy định về hoạt động đấu giá tài sản với các hành vi như thông đồng dìm giá, nâng giá, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, cố ý làm lộ bí mật công tác, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Trong các vụ tình trạng người tham gia đấu giá quyền sử dụng đất lợi dụng giá khởi điểm chênh lệch đáng kể so với giá thị trường thì vụ “thổi giá” đất 30 tỷ đồng/m2 tại Sóc Sơn (Hà Nội) được Tòa án Nhân dân TP Hà Nội xét xử lưu động đối với 6 bị cáo, chủ mưu chịu mức án 36 tháng tù là một điển hình.

Cách thức thao túng phiên đấu giá của nhóm này là thống nhất từ vòng thứ 1 đến vòng thứ 4 sẽ đấu giá theo trình tự trả giá dưới mức giá ấn định từ trước. Nếu ở vòng thứ 4 có người khác trả giá vượt mức giá tối đa đã ấn định trước thì nhóm sẽ trả giá cao bất thường tại vòng 5. Đến vòng 6 thì tất cả đều ghi “không tiếp tục trả giá” để phá cuộc đấu giá, làm cho phiên đấu giá không thành do không đủ 6 vòng theo quy chế mà vẫn không vi phạm quy chế và không bị mất tiền đặt cọc, phải dừng việc đấu giá để tổ chức lại lần sau. Mục đích là giảm bớt người tham gia khi đấu giá lại, khi đó nhóm sẽ có cơ hội đấu giá để mua được những thửa đất với giá mong muốn.

Hay như Luật Đấu giá tài sản hiện hành cũng đã bộc lộ một số bất cập. Cụ thể, một số chủ trương mới của Đảng trong các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị được ban hành trong thời gian gần đây như Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân chưa được thể chế hóa thành luật. Nhất là hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV xác định nhiều giải pháp, nhiệm vụ triển khai kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”. Như vậy đòi hỏi từ thực tiễn cho thấy Luật Đấu giá tài sản cần phải sửa đổi để lấp những “khoảng trống”.

Để xử lý vấn đề này, Bộ Tư pháp vừa hoàn thiện Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi. Thực tế, trong những năm qua, không ít phiên đấu giá đất đã trở thành công cụ để một số nhóm đầu cơ thao túng, trục lợi thay vì phát huy mục tiêu phân bổ đất đai công bằng, hiệu quả. Nhiều nhà đầu tư tham gia không nhằm mục đích sử dụng thực tế mà chỉ để đẩy giá, bỏ giá ảo hoặc thông đồng dìm giá, tạo chênh lệch để hưởng lợi. Chưa kể, một số trường hợp còn đẩy giá lên rất cao nhằm tạo mặt bằng giá ảo cho các dự án khác nhưng sau đó lại bỏ cọc, khiến đất bị bỏ hoang, gây thất thu ngân sách và rối loạn thị trường.

Đây là biểu hiện rõ ràng của việc lợi dụng kẽ hở pháp lý và thiếu chế tài đủ mạnh trong quản lý đấu giá đất hiện nay. Do vậy việc quy định “cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất” như dự thảo Luật được coi là nghiêm khắc, mang tính răn đe. Theo chuyên gia bất động sản Nguyễn Thế Điệp, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Bất động sản Hà Nội, khi đối mặt với nguy cơ bị cấm tham gia đấu giá trong thời gian nhất định, các cá nhân sẽ phải cân nhắc kỹ về năng lực tài chính và mục đích thực sự trước khi trả giá. Để tránh rủi ro xảy ra, việc bổ sung các quy định nâng tiền đặt trước, cấm tham gia đấu giá đối với người bỏ cọc là điều rất cần thiết.

Bộ Tư pháp vừa hoàn thiện Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi. Theo đó, dự thảo Luật đã bổ sung một số quy định mới nhằm hạn chế các tình trạng tiêu cực, đưa ra các quy định và chế tài cụ thể để khắc phục tình trạng tham gia đấu giá nhằm mục đích trục lợi.

Theo đó, dự thảo Luật bổ sung quy định nâng tỷ lệ tiền đặt trước trong đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân trên cơ sở luật hóa quy định của Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP ngày 6/1/2026, góp phần khắc phục tình trạng tham gia đấu giá nhằm mục đích trục lợi.

Đồng thời, bổ sung quy định cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất ở đối với cá nhân trúng đấu giá nhưng “bỏ cọc” trên cơ sở luật hóa quy định của Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP. Theo đó, cấm tham gia đấu giá có thời hạn đối với trường hợp giao đất ở vi phạm nghĩa vụ nộp tiền trúng đấu giá quyền sử dụng đất dẫn đến quyết định công nhận kết quả đấu giá bị hủy, quy định rõ phạm vi cấm tham gia đấu giá.

Việt Thắng