Nga cải tiến tên lửa Kh-101 để đối phó phòng không Ukraine

Kh-101 là tên lửa hành trình chiến lược phóng từ trên không, được triển khai chủ yếu bởi máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS và Tu-160.

Ở cấu hình ban đầu, tên lửa có tầm bay 2.500 km và mang đầu đạn khoảng 480 kg, sử dụng hệ thống dẫn đường kết hợp quán tính, vệ tinh và quang điện tử.

Kh-101 không phải vũ khí mới xuất hiện trong cuộc chiến Ukraine. Tuy nhiên, giá trị của nó nằm ở khả năng đánh mục tiêu từ khoảng cách rất xa mà không cần máy bay mang phóng tiến sâu vào vùng phòng không đối phương.

Đây cũng là lý do Nga tiếp tục sử dụng loại tên lửa này trong các đợt tập kích tầm xa.

Kh-101 có quan hệ phát triển với dòng Kh-55 và Kh-555, nhưng không nên xem chúng là cùng một loại tên lửa. Kh-55 là tên lửa hành trình chiến lược thế hệ cũ của Liên Xô, trong khi Kh-555 là biến thể cải tiến của Kh-55.

Tên lửa Kh-101 được phát triển sau đó với thiết kế và hệ thống dẫn đường hiện đại hơn.

Điểm đáng chú ý là chiến tranh kéo dài đã khiến Kh-101 thay đổi đáng kể. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết đã xác định ít nhất 4 đợt cải tiến lớn đối với tên lửa này kể từ năm 2022.

Một trong những thay đổi là bổ sung đầu đạn thứ 2, nâng tổng khối lượng đầu đạn lên khoảng 800 kg, đổi lại tên lửa phải giảm lượng nhiên liệu và tầm bay.

Một số biến thể còn được trang bị đầu đạn chùm. Hệ thống dẫn đường cũng được cải tiến, kết hợp dẫn đường quán tính, vệ tinh và hệ thống quang điện tử đối chiếu địa hình.

Kh-101 đồng thời được trang bị hệ thống tác chiến điện tử SP-504 cùng các phương tiện nghi binh nhằm tăng khả năng chống đánh chặn.

Những thay đổi này cho thấy Kh-101 đang được điều chỉnh theo điều kiện chiến trường. Nga không chỉ dựa vào số lượng tên lửa mà còn tìm cách thay đổi khả năng sống sót và hiệu quả của từng quả đạn.

Việc cải tiến liên tục cũng cho phép Moscow sử dụng cùng một nền tảng cho nhiều kiểu nhiệm vụ khác nhau.

Một yếu tố khác là sản xuất. Kh-101 từng được đánh giá là có lượng dự trữ trước chiến tranh không lớn, trong khi việc chế tạo gặp khó khăn do phụ thuộc vào một số linh kiện điện tử nước ngoài.

Tuy nhiên, sản xuất vẫn tiếp tục và những đánh giá mới cho thấy Nga đang duy trì khả năng chế tạo tên lửa này.

Các phân tích về những tên lửa Kh-101 được sử dụng gần đây còn cho thấy khoảng thời gian từ sản xuất đến chiến trường có thể rất ngắn.

Một nghiên cứu của Tổ chức Nghiên cứu Vũ khí Xung đột (CAR) có trụ sở tại Anh ghi nhận tên lửa được sử dụng chỉ 20 ngày sau khi sản xuất, cho thấy một phần dây chuyền đang vận hành theo mô hình sản xuất và nhanh chóng đưa vũ khí vào sử dụng.

Kh-101 vì thế vẫn giữ vị trí quan trọng trong kho vũ khí tầm xa của Nga. Đây không phải câu chuyện về một tên lửa cũ chỉ được sử dụng vì Nga còn tồn kho.

Quan trọng hơn, Kh-101 đang được duy trì sản xuất và điều chỉnh liên tục để phù hợp với một cuộc chiến mà khả năng phòng không, quy mô tập kích và cách tổ chức phóng đều thay đổi.