Nét hiếu hạnh rằm tháng Bảy

Người dân phường Lương Văn Tri làm bánh truyền thống dâng cúng tổ tiên rằm tháng 7

Lạng Sơn hiện có 7 dân tộc chính gồm: Nùng, Tày, Kinh, Dao, Hoa, Sán Chay và H’Mông. Mỗi dân tộc có phong tục, tập quán, nét văn hóa và tín ngưỡng riêng về rằm tháng Bảy. 

Trong đó, với đồng bào Tày, Nùng, rằm tháng Bảy từ lâu gắn với nhiều phong tục, món ăn truyền thống và nghi thức tưởng nhớ tổ tiên. Tùy từng xã, phường, các gia đình chuẩn bị những loại bánh, món ăn đặc trưng để dâng cúng, sau đó cùng nhau thưởng thức, quây quần bên mâm cơm gia đình.

Ông Hoàng Văn Thuyền, thôn Nà Phục, xã Thất Khê cho biết: Đối với người Tày chúng tôi, rằm tháng Bảy có ý nghĩa quan trọng. Mặc dù năm nay thời tiết không thuận lợi nhưng con gái đi làm xa vẫn thu xếp về đoàn tụ nên gia đình vẫn chuẩn bị bánh gai, bánh rợm, thịt vịt, bún... Ngày rằm, vui nhất là con cháu về đông đủ, cùng chuẩn bị mâm cơm, thắp hương tưởng nhớ ông bà, tổ tiên. Qua đó, các cháu cũng hiểu hơn về phong tục của gia đình và những người đi trước

Cùng với đồng bào Tày, Nùng, các nhóm Dao, Sán Chay trên địa bàn tỉnh cũng có những phong tục riêng trong dịp này. Người Dao Lô Gang ở khu vực Mẫu Sơn duy trì tục cúng tổ tiên vào các dịp lễ, tết, trong đó có rằm tháng Bảy. Theo phong tục, ngày 14 tháng Bảy âm lịch được coi là ngày chính rằm. Trong khi đó, đồng bào Sán Chỉ ở xã Thống Nhất, một nhóm địa phương thuộc dân tộc Sán Chay, coi rằm tháng Bảy là một trong những ngày lễ quan trọng trong năm, chỉ sau Tết Nguyên đán. Dịp này, các gia đình thường làm bánh gai dâng lên tổ tiên trước khi cả nhà cùng thưởng thức.

Những phong tục ấy, dù có sự khác biệt về thời gian, lễ vật hay cách thức thực hành, đều cho thấy sự coi trọng của các cộng đồng đối với gia đình, tổ tiên và nguồn cội. Việc chuẩn bị lễ cũng là dịp để các thành viên trong gia đình cùng làm việc, trò chuyện, chia sẻ công việc; người lớn hướng dẫn con cháu cách làm bánh, chế biến món ăn và kể lại những câu chuyện, phong tục của dân tộc mình.

Chị Hoàng Thị Nguyệt, khối 7, phường Tam Thanh chia sẻ: Ngày rằm tháng Bảy, mọi người trong gia đình quây quần, vừa thưởng thức các món ăn, loại bánh truyền thống vừa trò chuyện, hỏi han nhau. Không khí rất vui và đầm ấm. Với tôi, không có gì quý hơn sự đoàn tụ của gia đình.

Từ những công việc tưởng như giản dị ấy, các giá trị văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên. Trẻ nhỏ biết thêm về phong tục của dân tộc, hiểu vì sao gia đình chuẩn bị những món ăn ấy, vì sao phải tưởng nhớ ông bà, tổ tiên. Người lớn có thêm cơ hội nhắc nhở con cháu về truyền thống gia đình, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, qua đó góp phần hình thành ý thức trân trọng cội nguồn.

Ông Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh cho rằng: Nếu nhìn từ góc độ văn hóa, những nghi lễ và phong tục trong rằm tháng Bảy là phương thức để cộng đồng thể hiện quan niệm về gia đình, tổ tiên và trách nhiệm của mỗi người đối với nguồn cội. Giá trị cốt lõi không nằm ở hình thức lễ nghi mà ở những chuẩn mực ứng xử được truyền lại qua các thế hệ. Trong xã hội hiện đại, ý nghĩa của rằm tháng Bảy càng cần được nhìn nhận ở khía cạnh giáo dục truyền thống. Thông qua những hoạt động cụ thể trong gia đình và cộng đồng, thế hệ trẻ có cơ hội hiểu hơn về phong tục của dân tộc mình, từ đó hình thành ý thức trân trọng, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Trong quá trình gìn giữ phong tục, nhiều gia đình đã chủ động lựa chọn những nét đẹp phù hợp, đồng thời giản lược những nghi thức không còn phù hợp với đời sống hiện nay. Điều quan trọng là giữ được phần cốt lõi của phong tục: sự thành kính đối với tổ tiên, tình yêu thương giữa các thành viên và trách nhiệm của mỗi người đối với gia đình, cộng đồng.

Giữa nhịp sống hiện đại, rằm tháng Bảy vì thế không chỉ được nhận diện qua những mâm cơm, loại bánh hay nghi lễ truyền thống, mà còn được thể hiện bằng những việc làm giản dị: con cháu trở về thăm cha mẹ, các thành viên dành thời gian cho nhau, cùng gìn giữ phong tục của gia đình, dòng họ và dân tộc.

Từ mỗi nếp nhà, những giá trị ấy tiếp tục được trao truyền, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần, giữ gìn bản sắc các dân tộc và bồi đắp nền tảng gia đình, cộng đồng. Đó cũng chính là sức sống của những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và tiếp nối trong đời sống hôm nay.