NATO đối mặt bài toán 'tiền nhiều, súng ít'

NATO đang bước vào giai đoạn mới của quá trình tăng cường sức mạnh quân sự khi bài toán không còn nằm ở ngân sách, mà ở khả năng chuyển nguồn lực tài chính thành năng lực chiến đấu thực tế.

Phát biểu tại cuộc họp với Bộ trưởng Quốc phòng các nước thành viên ở Bỉ hồi giữa tháng trước, Tổng thư ký NATO ông Mark Rutte nhấn mạnh rằng tiền không thể thay thế vũ khí trên chiến trường. Theo ông, điều cấp thiết hiện nay là nhanh chóng biến các khoản đầu tư thành năng lực tác chiến thực tế.

Thông điệp này tiếp tục được ông Mark Rutte nhắc lại trong chuyến thăm Mỹ tuần trước. Ông cho biết các đồng minh châu Âu và Canada đang từng bước thu hẹp khoảng cách về chi tiêu quốc phòng với Mỹ.

Riêng trong năm 2025, tổng chi tiêu quốc phòng của châu Âu và Canada đã tăng gần 20% so với năm trước.

Tuy nhiên, tại một sự kiện ở Hội đồng Đại Tây Dương tại Washington, Tổng thư ký NATO cảnh báo ngân sách quốc phòng của châu Âu đã chạm tới "giới hạn năng lực hấp thụ".

Theo ông, các nước cần tập trung giải quyết bài toán nhân lực, mở rộng dây chuyền sản xuất và bảo đảm ngành công nghiệp quốc phòng đủ khả năng giải ngân hiệu quả các khoản đầu tư mới.

Lãnh đạo NATO cũng cho biết liên minh có thể công bố các sáng kiến chi tiêu quốc phòng quy mô lớn tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ trong hai ngày 7 và 8/7.

Theo giới quan sát, những hạn chế của ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đã bộc lộ rõ trong xung đột tại Ukraine. Tiến độ giao vũ khí chậm, năng lực sản xuất hạn chế và thiếu các dây chuyền quan trọng khiến nhiều nước gặp khó khăn trong việc bổ sung kho dự trữ.

Trong khi đó, xung đột tại Trung Đông cũng làm lượng vũ khí dự trữ của Mỹ suy giảm đáng kể, tạo thêm áp lực đối với các doanh nghiệp quốc phòng trong việc bù đắp lượng khí tài tiêu hao.

Ủy viên Quốc phòng Liên minh châu Âu ông Andrius Kubilius cho rằng châu Âu đã chứng minh có thể huy động thêm ngân sách khi cần thiết.

Tuy nhiên, điều quan trọng hiện nay là sử dụng hiệu quả nguồn lực để sản xuất nhiều vũ khí hơn, đẩy nhanh đổi mới công nghệ và hướng tới nâng cao năng lực công nghiệp quốc phòng.

Trong khi đó, Tổng thư ký Hiệp hội Công nghiệp Quốc phòng châu Âu ông Camille Grand nhận định nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh để mở rộng sản xuất, nhưng kết quả vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

Các chuyên gia cũng cảnh báo nếu xảy ra một cuộc xung đột quy mô lớn tại châu Âu, nhiều quốc gia NATO có thể nhanh chóng cạn kiệt các loại vũ khí thiết yếu, đặc biệt là tên lửa phòng không.

Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, sản lượng đạn pháo của châu Âu đã tăng từ 300.000 quả mỗi năm vào năm 2022 lên mục tiêu 2 triệu quả. Tuy nhiên, mức sản xuất này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu trong kịch bản chiến sự kéo dài.

Một trong những rào cản lớn nhất là thị trường quốc phòng châu Âu còn phân tán. Dù Liên minh châu Âu đã thúc đẩy nhiều cải cách, mỗi quốc gia vẫn duy trì hệ thống quy định riêng và ưu tiên doanh nghiệp trong nước.

Theo ông Andrius Kubilius, Liên minh châu Âu hiện tồn tại 27 thị trường quốc phòng với 27 bộ quy định khác nhau, làm gia tăng chi phí và giảm hiệu quả sản xuất.

Chuyên gia kinh tế quốc phòng ông Guntram Wolff thuộc Viện Bruegel cho rằng các tập đoàn lớn chưa có nhiều động lực mở rộng đầu tư vì vẫn được chính phủ ưu tiên trong các hợp đồng quốc phòng.

Riêng tại Đức, tỷ lệ mua sắm quốc phòng dành cho doanh nghiệp trong nước đã tăng từ 30% trong giai đoạn 2020-2021 lên 60% trong giai đoạn 2025-2026.

Trong bối cảnh đó, Ukraine đang được nhiều nước châu Âu xem là hình mẫu về khả năng thích ứng của ngành công nghiệp quốc phòng.

Dù phải đối mặt với các đợt tập kích liên tục trong hơn 4 năm, nước này vẫn xây dựng được năng lực sản xuất thiết bị không người lái phục vụ chiến trường.

Theo ông Andrius Kubilius, trong khi các doanh nghiệp châu Âu chủ yếu phát triển những khí tài công nghệ cao với chi phí lớn và khó mở rộng sản xuất, Ukraine lại tập trung vào các loại vũ khí phù hợp với thực tế chiến trường hiện đại.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp quốc phòng châu Âu đã bắt đầu hợp tác với các công ty Ukraine để tận dụng kinh nghiệm thực chiến và công nghệ đã được kiểm chứng.

Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu cho rằng việc tích hợp ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine vào kiến trúc an ninh châu Âu có thể giúp NATO tiếp cận nhanh hơn những đổi mới về máy bay không người lái, tác chiến và chia sẻ thông tin tình báo.

Việt Hùng