Nâng tầm hệ sinh thái ngân hàng số

Thanh toán bằng mã QR tiếp tục mở rộng nhanh, với giá trị giao dịch tăng hơn 124%.

Trong bối cảnh kỷ nguyên số bùng nổ, việc nâng cao và mở rộng hệ sinh thái này không chỉ là yêu cầu tự thân của các tổ chức tín dụng mà còn là nhiệm vụ then chốt để kiến tạo hạ tầng tài chính vững chắc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số quốc gia.

Đột phá từ nền tảng công nghệ

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, ngành ngân hàng được đánh giá là một trong những lĩnh vực đi đầu. Những năm gần đây, nhiều tổ chức tín dụng đã đẩy mạnh đầu tư hạ tầng công nghệ, phát triển ngân hàng số và từng bước xây dựng hệ sinh thái dịch vụ tài chính trên nền tảng số. Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam trong năm 2024 đạt khoảng 295,2 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 26 lần GDP của nền kinh tế. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2025, theo đó tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 gấp khoảng 28 lần GDP, với số lượng giao dịch tăng hơn 42% và giá trị giao dịch tăng hơn 22% so với năm trước.

Cùng với đó, nhiều kênh thanh toán điện tử ghi nhận mức tăng trưởng mạnh. Giao dịch qua internet tăng gần 54% về số lượng, trong khi giao dịch qua điện thoại di động tăng hơn 36%. Thanh toán bằng mã QR tiếp tục mở rộng nhanh, với giá trị giao dịch tăng hơn 124%. Cùng với sự gia tăng giao dịch điện tử, mức độ phổ cập dịch vụ ngân hàng được cải thiện đáng kể. Đến cuối năm 2025, có gần 87% người trưởng thành tại Việt Nam sở hữu tài khoản ngân hàng. Số lượng tài khoản thanh toán cá nhân hiện đã vượt 232 triệu tài khoản...

Không dừng lại ở việc chuyển tiền hay thanh toán hóa đơn, hệ sinh thái ngân hàng số hiện nay đã tích hợp đa tầng, đa tiện ích. Một ứng dụng Mobile Banking có thể kết nối với hệ thống dịch vụ công, bảo hiểm, y tế, giáo dục và các sàn thương mại điện tử. Hệ sinh thái này tạo ra một “điểm chạm” duy nhất, cho phép người dùng giải quyết hầu hết nhu cầu cuộc sống chỉ với vài thao tác. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) nhận định: “Chúng ta đang bước vào giai đoạn chuyển đổi về chất. Từ việc mở rộng năng lực số, ngành ngân hàng đang tiến tới kiến tạo mô hình vận hành dựa trên dữ liệu toàn diện và trải nghiệm cá nhân hóa sâu sắc. Hệ sinh thái không còn là những mảnh ghép rời rạc mà là một cấu trúc bền vững, đổi mới nhưng phải an toàn, nhanh nhưng phải chuẩn mực”.

Dữ liệu, "mạch máu" kết nối để mở rộng hệ sinh thái

Theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, chuyển đổi số ngành ngân hàng không chỉ là số hóa quy trình nội bộ mà còn hướng tới việc hình thành các hệ sinh thái dịch vụ số, tạo ra trải nghiệm liền mạch cho khách hàng. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Tiến Dũng cho biết: “Một trong những nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của ngành ngân hàng sẽ là việc nâng cao nhận thức, đột phá tư duy, hoàn thiện thể chế, tăng cường đầu tư nền tảng số hiện đại và hoàn thiện môi trường làm việc số hóa 100%. Những kết quả đạt được trong năm 2025 sẽ là tiền đề vững chắc để ngành tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu trong kỷ nguyên số, đóng góp tích cực vào sự phát triển bứt phá của đất nước trong giai đoạn mới”.

Thực tế, nhiều ngân hàng thương mại đã chủ động xây dựng các hệ sinh thái dịch vụ tích hợp, kết nối với nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử, du lịch, bảo hiểm, giao thông, y tế và dịch vụ công. Đại diện một ngân hàng thương mại lớn cho biết, chuyển đổi số đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý giao dịch, giảm chi phí vận hành và nâng cao khả năng phục vụ khách hàng. Nhiều dịch vụ trước đây cần vài ngày để hoàn tất, nay có thể thực hiện chỉ trong vài phút trên môi trường số. Các công nghệ mới như định danh điện tử (eKYC), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) đang được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động ngân hàng. Nhờ đó, khách hàng có thể mở tài khoản trực tuyến, tiếp cận các sản phẩm tín dụng hoặc đầu tư mà không cần đến quầy giao dịch. Sự phát triển của các công ty công nghệ tài chính (Fintech) và ví điện tử góp phần mở rộng hệ sinh thái tài chính số.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển hệ sinh thái ngân hàng số cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về quản trị và bảo đảm an toàn hệ thống. Trước hết là vấn đề an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu. Khi các dịch vụ tài chính ngày càng được số hóa, nguy cơ tội phạm công nghệ cao và các hình thức lừa đảo trực tuyến cũng gia tăng. Theo các cơ quan chức năng, nhiều đối tượng đã lợi dụng môi trường số để thực hiện các hành vi lừa đảo tài chính, giả mạo ứng dụng ngân hàng hoặc chiếm đoạt thông tin cá nhân của khách hàng. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường bảo mật hệ thống và nâng cao nhận thức của người dùng trở thành yêu cầu cấp thiết. “Để hệ sinh thái ngân hàng số đi xa, hành lang pháp lý phải đi trước một bước. Việc hoàn thiện Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 và các nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt đã tạo khung khổ minh bạch, giúp các ngân hàng và công ty Fintech mạnh dạn thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới”, ông Phạm Anh Tuấn khẳng định.

Một thách thức khác là việc quản trị dữ liệu trong môi trường hệ sinh thái mở. Khi ngân hàng hợp tác với nhiều đối tác trong các lĩnh vực khác nhau, yêu cầu về tiêu chuẩn bảo mật, chia sẻ dữ liệu và quản lý rủi ro cũng trở nên phức tạp hơn. Các chuyên gia cho rằng, để hệ sinh thái ngân hàng số phát triển bền vững, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho ngân hàng số, bao gồm các quy định về định danh điện tử, dữ liệu số, bảo vệ thông tin cá nhân và thử nghiệm các mô hình Fintech. Bên cạnh đó, cần tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ, nhất là các nền tảng dữ liệu lớn, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao năng lực phân tích dữ liệu và quản trị rủi ro. Thực tế, hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) của Ngân hàng Nhà nước đã triển khai thí điểm, đến hết ngày 14/1, có hơn 2,6 triệu lượt khách hàng nhận được cảnh báo, trong đó có hơn 831.000 lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo với tổng số tiền giao dịch tương ứng là gần 3,06 nghìn tỷ đồng. Điều này củng cố niềm tin, thứ tài sản quý giá nhất trong kỷ nguyên số.

Ngoài yếu tố công nghệ, việc phát triển nguồn nhân lực số cũng đóng vai trò quan trọng. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Thành (Đại học Fulbright Việt Nam) nhấn mạnh, công nghệ chỉ là động lực, còn văn hóa và niềm tin mới là nền tảng. Một hệ sinh thái tài chính thông minh cần phải mang tính nhân văn, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc cách mạng này, nhất là các nhóm yếu thế khó tiếp cận công nghệ.

Trong bối cảnh kinh tế số đang trở thành xu thế chủ đạo trên toàn cầu, hệ sinh thái ngân hàng số được xem là một trong những hạ tầng quan trọng của nền kinh tế. Sự phát triển của ngân hàng số không chỉ thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt mà còn hỗ trợ thương mại điện tử, dịch vụ công trực tuyến và nhiều mô hình kinh tế số khác. Trong giai đoạn tới, khi công nghệ số tiếp tục phát triển và khung pháp lý từng bước hoàn thiện, hệ sinh thái ngân hàng số được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm kết nối của nền kinh tế số, góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

HỒNG ANH