Mỹ 'mở đường' vào mỏ đất hiếm châu Phi

Mở đường bằng vốn công

Theo Reuters, Tập đoàn Tài chính Phát triển quốc tế Mỹ (DFC) đã cam kết tổng cộng 62,8 triệu USD cho các dự án đất hiếm tại Malawi, Angola, Madagascar và Nam Phi. Tuy nhiên, các dự án này vẫn chưa đi vào khai thác thương mại. Việc DFC tham gia từ giai đoạn đầu cho thấy Mỹ muốn chia sẻ rủi ro, tạo thêm niềm tin để thu hút các nhà đầu tư tư nhân.

Một mỏ khai thác đất hiếm ở châu Phi (ẢNH: Zero Carbon)

Trong số này, dự án Ampasindava tại Madagascar có tiến độ cụ thể nhất. Dự án trị giá khoảng 150 triệu USD, do Công ty TNHH Đất hiếm Harena (niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán London) phát triển. Mỹ đã cam kết hỗ trợ tối đa 4,84 triệu USD cho nhà máy thí điểm, thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và các chương trình môi trường.

Mỏ Ampasindava chứa nhiều nguyên tố đất hiếm như neodymium, praseodymium, dysprosium và terbium, được sử dụng để sản xuất nam châm vĩnh cửu phục vụ xe điện, tua-bin gió và nhiều thiết bị công nghệ cao. Harena đặt mục tiêu khai thác khoảng 4.000 tấn oxit đất hiếm mỗi năm, bắt đầu từ giữa năm 2028. Nếu thành công, Mỹ và các đối tác phương Tây sẽ có thêm nguồn cung từ châu Phi, góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng đất hiếm.

Cuộc đua dài hơi

Động thái của Mỹ diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc vẫn chiếm ưu thế trong chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược toàn cầu. Từ đầu năm, Mỹ đã thúc đẩy các thỏa thuận mua trước sản phẩm và cấp vốn có bảo trợ của nhà nước cho các dự án đồng, cobalt và nhiều khoáng sản quan trọng khác tại Zambia, Guinea và Cộng hòa Dân chủ Congo. Lợi thế của Trung Quốc là đã đầu tư tại châu Phi từ nhiều năm, xây dựng mạng lưới khai khoáng gắn với cảng biển, đường sắt, logistics và cơ sở chế biến. Trong khi đó, Mỹ mới ở giai đoạn đầu tạo dựng các điểm kết nối, sử dụng vốn nhà nước để thu hút đầu tư tư nhân vào những dự án còn nhiều rủi ro. Vì vậy, khoản 62,8 triệu USD đã cam kết mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn giá trị tài chính đơn thuần.

Mỹ cũng chịu sức ép từ nhu cầu trong nước, trong khi năng lực khai thác, tinh luyện và sản xuất nam châm đất hiếm chưa đáp ứng mục tiêu giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Reuters nhận định kế hoạch loại bỏ hoàn toàn nguồn cung từ Trung Quốc vào năm 2027 đang gặp nhiều trở ngại. Trong bối cảnh đó, châu Phi ngày càng trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung của Mỹ. Cạnh tranh Mỹ - Trung cũng mở ra cơ hội cho các quốc gia châu Phi sở hữu tài nguyên. Nếu chỉ xuất khẩu quặng thô, các nước này có nguy cơ tiếp tục nằm ở khâu có giá trị thấp nhất trong chuỗi cung ứng. Ngược lại, chuyển giao công nghệ, đầu tư cơ sở chế biến và gia tăng giá trị tại chỗ có thể giúp châu Phi tận dụng dòng vốn và sự cạnh tranh giữa các cường quốc để thúc đẩy phát triển.

Với Mỹ, những khoản vốn ban đầu không chỉ hướng đến bổ sung nguồn đất hiếm, mà còn là bước thử nghiệm cho chiến lược xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản ngoài phạm vi chi phối của Trung Quốc. Tuy nhiên, từ những khoản vốn mở đường đến hình thành một mạng lưới khai thác, chế biến và vận chuyển đủ sức cạnh tranh vẫn là một chặng đường dài.