Mỹ - Iran tăng cường tập kích tàu bè, triển vọng đàm phán mờ nhạt

Mỹ - Iran đấu hỏa lực trên biển, giá dầu tăng vọt

Trong diễn biến cho thấy xung đột Trung Đông tăng nhiệt, Tehran ngày 9/9 tuyên bố đã tấn công 10 tàu tại eo biển Hormuz, gồm 2 tàu quân sự của Mỹ và 8 tàu chở dầu khác, sau khi cáo buộc Mỹ tập kích 5 tàu chở dầu của Iran, Reuters đưa tin.

Theo Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), các tàu nêu trên bị Iran nhắm mục tiêu khi đang tìm cách đi qua khu vực mà Tehran tuyên bố là “vùng cấm và không an toàn” gần eo biển Hormuz.

Hình ảnh do CENTCOM công bố về các vụ tấn công các tàu Iran trên biển.

Bộ Ngoại giao Iran cùng ngày chỉ trích việc Mỹ nhắm vào các tàu chở dầu của nước này, đồng thời cảnh báo những hành động như vậy sẽ đẩy tình hình tiếp tục leo thang. Tehran cho biết các lực lượng Iran đã tiến hành các cuộc tấn công đáp trả theo “quyền tự vệ chính đáng”, nhằm vào các căn cứ và cơ sở quân sự Mỹ tại Jordan, quốc gia được Iran cho là đang hỗ trợ các cuộc tấn công của Washington.

Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận IRGC đã 2 lần tìm cách tấn công tàu chiến Mỹ trong 2 ngày, nhưng con tàu “đã né tránh thành công các cuộc tấn công của Iran”.

Để đáp trả, CENTCOM thông báo tấn công 5 tàu chở dầu của Iran, gồm các tàu M/T Kaviz, M/T Charminar, M/T Horizon 1 và M/T Riesco trúng đạn trên vịnh Oman, trong khi tàu M/T Derya bị tập kích gần đảo Kharg. CENTCOM cũng công bố hình ảnh cho thấy các con tàu bốc cháy, chìm sau khi trúng đạn.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cùng ngày tuyên bố Washington sẽ tiếp tục trả đũa các cuộc tấn công nhằm vào tàu chiến Mỹ bằng cách đánh phá tàu chở dầu của Iran. “Iran đang tiếp tục cố gắng tấn công các tàu hải quân Mỹ, và mỗi lần họ làm vậy hoặc cố gắng làm vậy, họ sẽ mất các tàu chở dầu”, ông Rubio nói.

Ảnh vệ tinh đảo Kharg của Iran. Ảnh: NYTimes

Reuters cho biết đây là đợt tấn công tàu bè lớn nhất giữa Mỹ và Iran. Các cuộc giao tranh trên biển đã ảnh hưởng tiêu cực tới tàu thương mại tại khu vực. Công ty thuê tàu Peninsula cho biết một thủy thủ trên tàu chở sản phẩm dầu Hercules Star thiệt mạng khi tàu đang neo ngoài khơi Dubai, trong khi một thành viên thủy thủ đoàn khác mất tích, theo AlJazeera.

Tại vùng biển Iraq, tàu chở dầu New Andros, được cho là chở khoảng 2 triệu thùng dầu thành phẩm, đã bốc cháy sau khi bị máy bay không người lái (UAV) tấn công. Hai quan chức cảng Iraq cho biết 22 thành viên thủy thủ đoàn trên tàu không bị thương.

Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) sau đó xác nhận đã nhận được báo cáo về việc nhiều tàu thương mại bị tấn công tại phía Bắc vịnh Ba Tư và vịnh Oman, ở cả hai đầu eo biển Hormuz. Một tàu chở hàng bị trúng vật thể phóng ở khu vực cách Al-Faw, Iraq, khoảng 52 km về phía Đông Nam. Một tàu khác ngoài khơi Port Rashid, UAE, bị nghiêng, có khả năng do nước tràn vào sau một vụ tấn công. Một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng cũng được báo cáo bị hư hại tại cảng Khor Fakkan của UAE.

Giao tranh leo thang khiến hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz tiếp tục bị ảnh hưởng. Theo chuyên gia của Rystad Energy, ông Claudio Galimberti, lưu lượng dầu qua eo biển đã giảm xuống còn khoảng 2 triệu thùng/ngày, từ mức 8-9 triệu thùng/ngày trong tuần trước khi giao tranh tái bùng phát hôm 30/8.

Dữ liệu của OilPrice lúc 7h sáng 10/9 (giờ Hà Nội) cho thấy giá dầu Brent (hợp đồng giao tháng 11/2026) đã tăng lên hơn 101,3 USD/thùng, đánh dấu lần đầu tiên giá dầu vượt mức 100 USD/thùng kể từ tháng 7/2026. Giá dầu diesel bán lẻ trung bình tại Mỹ cũng vượt 5,94 USD/gallon, lập mức cao kỷ lục mới.

Ngoại giao chưa được ưu tiên

Bất chấp các nỗ lực hòa giải của các bên trung gian, chưa có dấu hiệu cho thấy Mỹ-Iran sắp xuống thang xung đột. Trong tuyên bố được phát sóng trên truyền hình Iran ngày 9/9, người phát ngôn IRGC Hossein Mohebi cho biết, nếu Mỹ muốn chấm dứt xung đột, Washington phải dừng tấn công và “kiềm chế việc đưa ra những lời đe dọa mới”, France24 đưa tin.

Theo ông Mohebi, Tehran cũng yêu cầu Mỹ "buộc Israel rút lực lượng khỏi Lebanon, chấm dứt phong tỏa Yemen, giải phóng 24 tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng và dừng mọi hành động can thiệp vào các chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran".

Người phát ngôn IRGC đồng thời cảnh báo Iran sẽ thiết lập một “vùng cấm hàng hải mới”, có phạm vi rộng hơn khu vực được công bố trước đó 2 ngày. Khu vực này sẽ bắt đầu từ vùng biển ngoài khơi thành phố Chabahar của Iran, bao trùm một phần biển Oman và biển Arab, trên tuyến đường dẫn vào eo biển Hormuz.

Iran cảnh báo thiết lập một "vùng cấm hàng hải mới" gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

“Nếu bất cứ con tàu nào đi vào khu vực đó mà không có sự phối hợp, nó sẽ phải chịu các biện pháp trừng phạt của chúng tôi”, ông Mohebi cảnh báo.

Theo hãng thông tấn Tasnim của Iran, ông Mohebi cũng tuyên bố Iran sẽ đáp trả các cuộc tấn công của đối phương ở quy mô lớn hơn. “Nếu đối phương tấn công 2 hoặc 3 mục tiêu của Iran, Tehran sẽ đáp trả vào 20 mục tiêu của họ”, ông Mohebi nói.

Về sự hiện diện quân sự của Mỹ, ông Mohebi cho biết từng có khoảng 30-40 tàu Mỹ được triển khai trong vùng Vịnh, nhưng hiện không còn tàu chiến Mỹ nào tại khu vực và các tàu của Washington đã rút ra cách eo biển Hormuz ít nhất 400 km.

Ông Mohebi khẳng định Iran có khả năng tấn công các mục tiêu ở khoảng cách xa bằng những loại vũ khí và tên lửa mới. Theo ông, lực lượng Iran vài ngày trước đã tấn công một tàu sân bay ở khoảng cách khoảng 500 km. Tehran sẽ sử dụng năng lực này để đáp trả bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Iran.

Từ Washington, Tổng thống Donald Trump ngày 9/9 khẳng định chiến tranh sẽ kết thúc ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026 và giá nhiên liệu tại Mỹ sẽ giảm sau đó. “Tôi nghĩ cuộc chiến sẽ kết thúc ngay sau cuộc bầu cử bởi Iran không thể cầm cự thêm”, ông Trump nói với các phóng viên.

Tuy nhiên, ông Trump thừa nhận ngoại giao hiện chưa phải là lựa chọn ưu tiên của Mỹ. “Một cuộc đàm phán đúng là có thể diễn ra, nhưng đó không phải thứ mà chúng tôi đang xem xét”, ông nói và nhấn mạnh Mỹ muốn một thỏa thuận với Iran vượt ra ngoài vấn đề hạt nhân.

Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với ABC News rằng “có thể sẽ không có” một thỏa thuận hạt nhân với Iran, đồng thời tiết lộ Washington có thể tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm làm suy yếu cơ sở hạ tầng hạt nhân của Tehran.

Ảnh chụp cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran năm 2005. Ảnh: Reuters/NYTimes

Thực tế, Mỹ và Iran từng ký bản ghi nhớ Islamabad sự trung gian của Pakistan và Qatar vào tháng 6/2026. Thỏa thuận đã mở đường cho việc giảm căng thẳng, khôi phục hoạt động hàng hải qua Hormuz và thiết lập khoảng thời gian 60 ngày để hai bên hướng tới một thỏa thuận rộng hơn, trong đó có vấn đề hạt nhân Iran.

Dù thỏa thuận này đổ vỡ, các kênh trung gian vẫn hoạt động. Các cuộc tiếp xúc qua Pakistan, Qatar và Oman từng tạo ra những tín hiệu tích cực nhất định. Cuối tháng 8, các quan chức Pakistan cho biết đã đạt tiến triển đáng kể trong các cuộc thảo luận với Tehran; Iran cũng nối lại trao đổi với Oman về cơ chế quản lý eo biển Hormuz. Tuy nhiên, những nỗ lực đó chưa thể chuyển hóa thành một thỏa thuận mới giữa Mỹ và Iran.