Mỹ chuẩn bị rút khỏi 66 tổ chức quốc tế

Chủ trương rút lui khỏi các định chế toàn cầu

Tổng thống Donald Trump vừa ký sắc lệnh hành pháp đình chỉ sự tham gia và hỗ trợ của Mỹ đối với 66 tổ chức, cơ quan và ủy ban quốc tế, sau quá trình rà soát toàn diện việc tham gia và đóng góp tài chính của Mỹ cho tất cả các tổ chức quốc tế, bao gồm cả các thực thể liên quan đến Liên Hợp Quốc(LHQ), theo thông cáo của Nhà Trắng.

Nguồn: Vecteezy

Danh sách các tổ chức bị rút lui phần lớn là các cơ quan, ủy ban và hội đồng cố vấn của LHQ, tập trung vào các lĩnh vực như khí hậu, lao động, di cư và những vấn đề mà chính quyền Tổng thống Trump cho là phục vụ các sáng kiến về đa dạng, bình đẳng và “tư tưởng thức tỉnh”. Ngoài ra còn có nhiều tổ chức ngoài LHQ như Đối tác Hợp tác Đại Tây Dương, Viện Quốc tế về dân chủ và hỗ trợ bầu cử, hay Diễn đàn Toàn cầu chống khủng bố.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết trong một tuyên bố rằng, chính quyền Tổng thống Trump nhận thấy các tổ chức này “trùng lặp về chức năng, quản lý yếu kém, không cần thiết, lãng phí, vận hành kém hiệu quả, bị chi phối bởi lợi ích của các chủ thể theo đuổi nghị trình riêng trái với lợi ích của Mỹ, hoặc gây đe dọa tới chủ quyền, tự do và sự thịnh vượng chung của quốc gia”.

Quyết định mới nhất này nối tiếp chuỗi hành động rút khỏi các tổ chức quốc tế mà chính quyền Tổng thống Trump đã thực hiện trong thời gian qua, bao gồm Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Cơ quan LHQ về người tị nạn Palestine (UNRWA), Hội đồng Nhân quyền LHQ và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa LHQ (UNESCO).

Chính quyền Tổng thống Trump cũng áp dụng cách tiếp cận “chọn lọc” trong việc đóng góp ngân sách cho LHQ, chỉ chi trả cho những hoạt động và cơ quan mà họ cho là phù hợp với nghị trình của Tổng thống, đồng thời cắt bỏ những phần không còn phục vụ lợi ích của Mỹ.

Cách tiếp cận này đánh dấu sự thay đổi lớn so với các chính quyền tiền nhiệm, cả Cộng hòa lẫn Dân chủ, và buộc LHQ phải tiến hành cắt giảm nhân sự và chương trình.

Nhiều tổ chức phi chính phủ độc lập, trong đó có những tổ chức hợp tác với LHQ cho biết, đã phải đóng cửa hàng loạt dự án sau khi chính quyền Mỹ năm ngoái cắt giảm mạnh viện trợ nước ngoài thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID).

Khí hậu và dân số: những điểm nóng chính trị

Trong số các quyết định gây tranh cãi nhất là việc Mỹ rút khỏi Công ước Khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) - hiệp ước năm 1992 giữa 198 quốc gia nhằm hỗ trợ tài chính cho các hoạt động ứng phó biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển. UNFCCC cũng chính là nền tảng pháp lý của Thỏa thuận Paris về khí hậu.

Tổng thống Trump, người nhiều lần gọi biến đổi khí hậu là “trò lừa bịp”, đã rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris ngay sau khi quay trở lại Nhà Trắng.

Bà Gina McCarthy, cựu Cố vấn Khí hậu Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Joe Biden cho rằng, việc trở thành quốc gia duy nhất trên thế giới đứng ngoài hiệp ước này là “thiển cận, đáng xấu hổ...”. “Chính quyền đang tự tước bỏ khả năng của nước Mỹ trong việc tác động tới hàng nghìn tỷ USD đầu tư, chính sách và quyết định vốn có thể thúc đẩy nền kinh tế và bảo vệ chúng ta khỏi những thảm họa tốn kém đang tàn phá đất nước”, bà McCarthy nhấn mạnh.

Các nhà khoa học khí hậu cho biết, biến đổi khí hậu đang đứng sau sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan gây chết người và thiệt hại lớn, bao gồm lũ lụt, hạn hán, cháy rừng, mưa lớn bất thường và các đợt nắng nóng nguy hiểm.

Theo giáo sư Rob Jackson, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Stanford và Chủ tịch Dự án carbon toàn cầu, việc Mỹ rút khỏi UNFCCC có thể làm suy yếu nỗ lực toàn cầu cắt giảm khí nhà kính, vì nó “tạo cho các quốc gia khác cái cớ để trì hoãn hành động và cam kết của chính họ”.

“Rất khó đạt được tiến bộ thực chất trong vấn đề khí hậu nếu không có sự hợp tác của Mỹ - một trong những nền kinh tế và nguồn phát thải lớn nhất thế giới”, ông nói.

Bên cạnh đó, Mỹ cũng sẽ rút khỏi Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA). Đây từ lâu là điểm nóng tranh cãi trong nội bộ chính trường Mỹ, khi các chính trị gia Cộng hòa cáo buộc UNFPA liên quan đến các hoạt động “cưỡng bức phá thai” tại một số quốc gia.

Tổng thống Trump từng cắt tài trợ cho UNFPA trong nhiệm kỳ đầu, nhưng Tổng thống Joe Biden đã khôi phục khoản hỗ trợ này vào năm 2021. Một cuộc rà soát của Bộ Ngoại giao Mỹ sau đó không tìm thấy bằng chứng nào ủng hộ các cáo buộc của phe Cộng hòa.

Danh sách sẽ tiếp tục được mở rộng

Ngoài các tổ chức nói trên, Mỹ cũng sẽ rút khỏi hàng loạt cơ quan và sáng kiến khác, bao gồm Hiệp ước Năng lượng không carbon, Đại học Liên Hợp Quốc, Ủy ban Cố vấn bông quốc tế, Tổ chức Gỗ nhiệt đới quốc tế, Viện Địa lý và Lịch sử liên Mỹ, Liên đoàn quốc tế các hội đồng nghệ thuật và văn hóa, cũng như Nhóm Nghiên cứu chì và kẽm quốc tế.

Dù vậy, các quan chức chính quyền Tổng thống Trump cho biết, họ chưa hoàn toàn quay lưng với LHQ, mà muốn tập trung nguồn lực của người nộp thuế Mỹ vào những lĩnh vực nơi Washington đang cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc, như Liên minh Viễn thông quốc tế, Tổ chức Hàng hải quốc tế và Tổ chức Lao động quốc tế.

Quyết định rút khỏi 66 tổ chức quốc tế được xem là một bước đi mang tính biểu tượng mạnh mẽ, phản ánh tầm nhìn “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Trump, đồng thời làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về tương lai của chủ nghĩa đa phương và vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ trong những năm tới.

Quỳnh Vũ