Mỹ - Canada bước vào vòng trả đũa thuế quan mới

Căng thẳng trong quan hệ thương mại Mỹ - Canada tiếp tục leo thang khi chính quyền Ottawa ngày 25-8 (giờ địa phương) chính thức công bố các biện pháp đáp trả, với mức thuế lên tới 50% đối với một số hàng hóa của Mỹ.

Cầu Ambassador nối thành phố Detroit của Mỹ với Windsor của Canada, một trong những tuyến giao thương quan trọng giữa hai nước. Ảnh: Reuters

Khoảng cách vượt ra ngoài thuế quan

Bắt đầu từ ngày 8-9, thép và nhôm Mỹ vào Canada sẽ chịu mức thuế 50%, gấp đôi mức 25% hiện nay, trong khi khoảng 700 mặt hàng khác, từ thực phẩm, đồ gia dụng đến thiết bị nông nghiệp và điện tử, sẽ chịu thuế từ 15% đến 50%. Tổng giá trị hàng hóa bị tác động vào khoảng 20 tỷ USD, tương đương gần với giá trị hàng hóa Canada bị Mỹ áp thuế trong đợt mới nhất.

Với cách đáp trả mà Ottawa gọi là “đồng đôla đổi đồng đôla”, mức thuế được áp tương ứng với từng nhóm hàng thay vì mở rộng trên diện rộng. Đi cùng quyết định này là gói hỗ trợ 5,5 tỷ USD cho doanh nghiệp và người lao động bị ảnh hưởng, một bước chuẩn bị cho những tổn thất có thể xuất hiện nếu căng thẳng kéo dài.

Trước khi đi tới quyết định trên, Chính phủ của Thủ tướng Mark Carney từng lựa chọn cách tiếp cận mềm mỏng hơn khi dỡ bỏ nhiều biện pháp trả đũa và có một số điều chỉnh nhằm cải thiện quan hệ với Washington. Vòng thương lượng mới nhất thậm chí đã đưa hai bên khá gần một thỏa thuận, với những đường nét ban đầu được nhất trí trước khi các bất đồng về ô tô, thép và nhôm xuất hiện trở lại.

Theo Washington, đề nghị dành cho Canada tốt hơn đáng kể so với nhiều đối tác xuất khẩu lớn, bao gồm giảm thuế đối với thép, nhôm và ô tô. Phía Mỹ cũng cho rằng Ottawa vào giai đoạn cuối đã yêu cầu giảm thêm thuế ô tô và các sản phẩm sử dụng thép, nhôm. Trong khi đó, Canada đánh giá những điều kiện được đưa ra chưa đủ để bảo đảm triển vọng lâu dài của các ngành công nghiệp chủ chốt.

Càng về cuối, khác biệt càng vượt ra ngoài những con số thuế quan. Washington muốn Ottawa phối hợp chặt chẽ hơn về chính sách đối với hàng hóa từ nước thứ ba nhằm hạn chế nguy cơ hàng hóa đi qua Canada để tiếp cận thị trường Mỹ. Yêu cầu này lại đặt ra bài toán khó cho Canada, bởi Ottawa đang tìm cách mở rộng quan hệ thương mại với các thị trường khác nhằm giảm sự phụ thuộc vào Mỹ. Những bất đồng khác liên quan đến chương trình ưu tiên hàng hóa nội địa và một số quy định về nội dung trực tuyến càng khiến khoảng cách khó thu hẹp.

Nếu chính quyền Tổng thống Donald Trump coi thuế quan là công cụ bảo vệ sản xuất, đưa thêm hoạt động sản xuất trở lại Mỹ và xử lý những chính sách mà Washington cho là gây bất lợi cho doanh nghiệp trong nước, Ottawa cũng phải cân nhắc việc bảo vệ công nghiệp, việc làm và dư địa hoạch định chính sách của mình. Hai cách tiếp cận ấy cuối cùng không tìm được điểm gặp. Ông Carney tuyên bố Canada không thể chấp nhận những gì Mỹ đề nghị và cũng không thể trao cho Washington những gì phía Mỹ yêu cầu.

Nguy cơ gia tăng giá cả các mặt hàng thiết yếu từ hệ quả thương chiến Mỹ - Canada. Ảnh: Reuters

Sự phụ thuộc lẫn nhau và cái giá của đối đầu

Dù quy mô kinh tế tạo cho Washington lợi thế rõ rệt và Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Canada, hàng chục năm hội nhập đã khiến quan hệ giữa hai nền kinh tế không còn đơn giản là một bên bán, một bên mua. Hơn 700 tỷ USD hàng hóa được trao đổi mỗi năm, với nhiều chuỗi sản xuất chạy xuyên biên giới.

Trong nông nghiệp, nông dân Mỹ phụ thuộc lớn vào nguồn phân bón kali từ Canada; ở lĩnh vực năng lượng, một số bang miền Bắc sử dụng thủy điện Canada, còn nhiều nhà máy lọc dầu vùng Trung Tây được thiết kế để xử lý dầu thô nặng nhập từ nước láng giềng. Mức độ đan xen còn rõ hơn trong ngành ô tô, nơi linh kiện có thể qua biên giới nhiều lần trước khi một chiếc xe hoàn chỉnh xuất xưởng.

Chính cấu trúc đó khiến chi phí của thuế quan có thể lan từ bên này sang bên kia thay vì dừng ở doanh nghiệp trực tiếp bị đánh thuế. Tại Mỹ, tác động kinh tế còn xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm về chính trị khi hàng hóa chịu các biện pháp mới của Canada có nguồn gốc đáng kể từ những bang công nghiệp như Ohio, Illinois, Pennsylvania và Michigan, trong lúc cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Trong khi một số nghị sĩ và đại diện doanh nghiệp Mỹ lo ngại căng thẳng với Canada có thể làm tăng chi phí sản xuất và giá cả, Nhà Trắng vẫn bảo vệ cách tiếp cận hiện nay với lập luận thuế quan cần thiết để bảo vệ việc làm, sản xuất và tạo sức ép xử lý những bất cân đối thương mại. Những quan điểm khác nhau này nhiều khả năng sẽ còn được tranh luận khi tác động của các mức thuế mới dần hiện rõ.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump còn đang thảo luận các biện pháp thương mại bổ sung nhằm đáp trả động thái mới của Canada, trong đó có khả năng tăng thuế.

Với Canada, bài toán cũng không dễ dàng hơn. Các biện pháp đáp trả có thể giúp một số ngành trong nước cạnh tranh tốt hơn trước hàng Mỹ và tăng đòn bẩy trên bàn thương lượng, nhưng một cuộc đối đầu kéo dài với thị trường lớn nhất của nước này sẽ gây sức ép lên doanh nghiệp, đầu tư và việc làm. Việc Ottawa dành 5,5 tỷ USD hỗ trợ những đối tượng chịu ảnh hưởng cho thấy chi phí của lựa chọn này đã được tính tới.

Khoảng thời gian từ nay tới ngày 8-9, khi các mức thuế mới của Canada có hiệu lực, vẫn để lại dư địa cho đàm phán. Tại Ontario - trung tâm sản xuất ô tô của Canada và là một trong những địa phương chịu tác động mạnh từ căng thẳng thương mại - Thủ hiến Doug Ford, người từng ủng hộ đáp trả mạnh với Mỹ, đã kêu gọi lãnh đạo hai nước ngồi lại tìm kiếm một thỏa thuận.

Cánh cửa đối thoại vẫn mở, song những bất đồng vừa qua cho thấy một thỏa thuận mới sẽ không dễ đạt được. Khoảng cách giữa Washington và Ottawa có thể được thu hẹp đến đâu sẽ định hình quan hệ thương mại hai nước trong thời gian tới.