Muốn con học tốt, điều gì quan trọng hơn tiền bạc?

Cấu trúc gia đình có thể quan trọng hơn thu nhập

Thời gian gần đây, các trường đại học Mỹ tiếp tục tranh luận về việc có nên duy trì yêu cầu điểm các bài thi chuẩn hóa như SAT và ACT trong tuyển sinh hay không. Một số trường cho rằng việc giảm áp lực điểm số có thể giúp sinh viên, đặc biệt là những người gặp khó khăn về tâm lý, thích nghi tốt hơn với môi trường đại học.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đặt ra góc nhìn khác, thay vì chỉ hạ thấp tiêu chuẩn đánh giá, các nhà giáo dục cần quan tâm nhiều hơn đến những yếu tố nền tảng trong cuộc sống của trẻ, trong đó có môi trường gia đình.

Viện Nghiên cứu Gia đình (IFS) phối hợp với Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) phân tích dữ liệu từ Khảo sát quốc gia về sức khỏe trẻ em, tập trung vào thành tích học tập và đời sống gia đình của học sinh tiểu học.

Ảnh minh hoạ (Nguồn: Shutterstock)

Kết quả cho thấy cấu trúc gia đình có khả năng dự báo thành tích học tập trong tương lai cũng như một số vấn đề về sức khỏe tinh thần của trẻ rõ hơn so với hai yếu tố là chủng tộc và tình trạng nghèo đói của gia đình. Các nhà nghiên cứu đặc biệt xem xét việc trẻ có được nuôi dưỡng bởi cả cha và mẹ ruột hay không cũng như mức độ ổn định của gia đình.

Trẻ sống trong gia đình ổn định có thành tích học tập tốt hơn?

Theo nghiên cứu, 74% trẻ được nuôi dưỡng trong các gia đình có cha mẹ kết hôn và duy trì hôn nhân ổn định đạt điểm A hoặc B. Tỷ lệ này ở nhóm trẻ thuộc các cấu trúc gia đình khác là 60%.

Nghiên cứu cũng cho thấy trẻ không được cả cha và mẹ ruột cùng nuôi dưỡng có nguy cơ gặp các vấn đề về kỷ luật tại trường cao hơn 47%. Nguy cơ gặp các triệu chứng trầm cảm ở nhóm này cũng cao hơn đáng kể.

Ông Brad Wilcox, nghiên cứu viên cao cấp tại IFS, cho rằng môi trường gia đình có thể đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của trẻ.

Theo ông, việc trẻ được lớn lên trong một gia đình ổn định với sự hiện diện và đồng hành của cả cha lẫn mẹ có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi hơn cho việc học tập cũng như phát triển tâm lý.

Tuy nhiên, những kết quả này nên được nhìn nhận như mối liên hệ giữa các yếu tố thay vì khẳng định cấu trúc gia đình là nguyên nhân duy nhất quyết định thành công hay thất bại của một đứa trẻ. Trình độ học vấn của cha mẹ, môi trường sống, điều kiện kinh tế, chất lượng trường học và sự quan tâm dành cho trẻ cũng có thể tác động đáng kể.

Tốt nghiệp chưa chắc đồng nghĩa với nắm vững kiến thức

Nghiên cứu cũng được đặt trong bối cảnh chất lượng giáo dục tại Mỹ đang nhận nhiều sự quan tâm. Một số dữ liệu cho thấy việc một học sinh được lên lớp hoặc tốt nghiệp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc các em đã nắm vững những kỹ năng học tập cơ bản.

Theo số liệu được Viện Nghiên cứu Khả năng Đọc viết Quốc gia công bố, 64% học sinh lớp 4 tại Mỹ chưa đạt trình độ đọc thành thạo. Trong nhóm người trưởng thành, hơn một nửa được cho là có trình độ đọc hiểu dưới mức tương đương lớp 6.

Tại một số bang, các báo cáo cũng chỉ ra tình trạng học sinh được lên lớp hoặc tốt nghiệp trong khi vẫn còn thiếu những kỹ năng nền tảng về đọc, viết và toán học.

Năm 2025, một báo cáo của Đại học California, San Diego cho biết cứ 12 sinh viên năm nhất thì có một người có trình độ toán thấp hơn mức THCS.

Trong khi đó, giáo sư toán Zvezdelina Stankova của Đại học California, Berkeley từng chia sẻ rằng bà phải điều chỉnh nội dung giảng dạy, dành thời gian bổ sung những kiến thức đại số và phân số cơ bản cho sinh viên thay vì chỉ tập trung vào chương trình giải tích.

Khi việc giảm áp lực điểm số trở thành tranh luận

Trong những năm gần đây, nhiều trường đại học Mỹ đã giảm vai trò của các bài thi chuẩn hóa trong tuyển sinh. Hơn 2.000 cơ sở giáo dục đại học được cho là không còn yêu cầu bắt buộc điểm SAT hoặc ACT.

Một số trường cũng tìm cách giảm áp lực điểm số đối với sinh viên năm nhất. Đại học Michigan thông báo từ mùa thu năm 2027 sẽ không chấm điểm đối với sinh viên năm nhất trong học kỳ đầu tiên tại Trường Văn học, Khoa học và Nghệ thuật. Nhà trường cho biết một trong những mục tiêu của chính sách là giảm áp lực và những vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần ở sinh viên.

Tại Đại học Harvard, số liệu được nhà trường công bố cho thấy 60% điểm số sinh viên nhận được trong năm học 2024-2025 là điểm A, cao hơn đáng kể so với khoảng 25% của năm học 2005-2006. Con số này làm dấy lên tranh luận về hiện tượng “lạm phát điểm số” trong giáo dục đại học.

Những thay đổi trên đặt ra một câu hỏi lớn: liệu giảm áp lực đánh giá có thực sự giúp học sinh, sinh viên tiến bộ, hay chỉ khiến những vấn đề về năng lực học tập bị che khuất?

Từ kết quả nghiên cứu, các nhà nghiên cứu cho rằng chính sách giáo dục cần nhìn rộng hơn thay vì chỉ tập trung vào điểm số và các kỳ thi.

Một đứa trẻ học tốt không chỉ nhờ khả năng tiếp thu kiến thức mà còn chịu ảnh hưởng từ môi trường sống, sự đồng hành của cha mẹ, sức khỏe tinh thần và sự ổn định trong gia đình.

Ông Wilcox cho rằng việc nâng cao nhận thức về vai trò của gia đình, đồng thời hỗ trợ các bậc cha mẹ xây dựng môi trường nuôi dạy con ổn định, có thể mang lại những lợi ích lâu dài.

Một số chuyên gia cũng đề xuất xem xét các chính sách hỗ trợ gia đình, trong đó có việc giảm những bất lợi về kinh tế mà các cặp vợ chồng có thể gặp phải sau khi kết hôn.

Theo dữ liệu được IFS dẫn lại, trong số các hộ gia đình nhận hỗ trợ nhà ở của chính phủ chỉ khoảng 3% là gia đình gồm cha mẹ và con cái, trong khi các gia đình do mẹ đơn thân nuôi con chiếm khoảng 30%.

Dù vậy, xu hướng gần đây cho thấy tỷ lệ trẻ em Mỹ sống trong gia đình có cha mẹ kết hôn đã có dấu hiệu cải thiện. Sau khi giảm xuống mức 64% vào năm 2012, tỷ lệ này tăng lên 66% vào năm 2024.

Những con số trên cho thấy giáo dục trẻ em không chỉ là câu chuyện của trường học hay điểm số. Thành tích học tập còn gắn với môi trường mà trẻ lớn lên, những người đồng hành bên cạnh các em và khả năng gia đình tạo ra một nền tảng đủ ổn định cho quá trình phát triển.

Vì vậy, thay vì chỉ tìm cách giảm áp lực thi cử hoặc hạ thấp các tiêu chuẩn đánh giá, việc quan tâm đến môi trường gia đình, sức khỏe tinh thần và những điều kiện hỗ trợ trẻ học tập có thể là một phần quan trọng trong bài toán nâng cao chất lượng giáo dục.